Bệnh nấm họng ở trẻ em có nguy hiểm không và những điều cha mẹ cần biết

Nấm họng ở trẻ em là gì?

Nấm họng ở trẻ em là một dạng nhiễm trùng cơ hội xảy ra tại vùng niêm mạc hầu họng, amidan và các cấu trúc lân cận trong khoang miệng. Ở trạng thái sinh lý bình thường, vi nấm Candida cùng với hệ vi khuẩn có lợi luôn cùng tồn tại hòa bình trên bề mặt niêm mạc mà không gây ra bất kỳ triệu chứng bệnh lý nào. Tuy nhiên, khi hệ thống miễn dịch của trẻ còn non yếu, niêm mạc hầu họng bị trầy xước tổn thương, hoặc hệ vi sinh vật tự nhiên bị phá vỡ cân bằng do dùng thuốc, nấm men sẽ nhân lên nhanh chóng thành từng đám sợi nấm xâm lấn tế bào biểu mô. Tình trạng này gây nên hiện tượng viêm đỏ, đau rát và hình thành các mảng bám màu trắng đục đặc trưng, khiến trẻ gặp nhiều trở ngại trong việc ăn uống, nuốt thức ăn và giao tiếp hàng ngày.

Mức độ nguy hiểm thực tế của bệnh nấm họng ở trẻ em

Ở giai đoạn khởi phát, nấm họng ở trẻ em thường là một dạng nhiễm trùng niêm mạc lành tính, phần lớn do nấm hạt men Candida albicans gây nên. Do hệ thống miễn dịch của trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh chưa hoàn thiện, cùng với hàng rào biểu mô còn non nớt, nấm dễ dàng bùng phát khi gặp điều kiện thuận lợi. Thông thường, bệnh không đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu được phát hiện sớm và can thiệp y khoa phù hợp. Trẻ có thể chỉ gặp phải các cảm giác vướng họng, đau rát nhẹ hoặc biếng ăn tạm thời trong vài ngày đầu xuất hiện triệu chứng.

Tuy nhiên, bệnh nấm họng có thể chuyển sang mức độ nguy hiểm nếu bị bỏ quên hoặc tự ý điều trị sai cách tại nhà. Khi các mảng nấm phát triển dày đặc và lan rộng xuống thanh quản, khí quản hoặc đường tiêu hóa, trẻ có nguy cơ đối mặt với biến chứng khàn tiếng, khó thở, loét thực quản hoặc suy dinh dưỡng do bỏ ăn kéo dài. Đặc biệt ở những trẻ có cơ địa suy giảm miễn dịch bẩm sinh, trẻ sinh non hoặc trẻ đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, nấm có thể xâm nhập sâu vào tuần hoàn máu gây nhiễm nấm huyết, một tình trạng nhiễm trùng toàn thân vô cùng nặng nề cần cấp cứu y khoa khẩn cấp.

Các dấu hiệu nhận biết nấm họng điển hình ở trẻ nhỏ

Để phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, cha mẹ cần chú ý quan sát những biểu hiện bất thường trong khoang miệng và hành vi hàng ngày của trẻ nhỏ. Dấu hiệu điển hình nhất là sự xuất hiện của các mảng hoặc đốm màu trắng kem rải rác trên niêm mạc vòm họng, màn hầu, amidan và đáy lưỡi. Những mảng bám này trông tương tự như cặn sữa nhưng rất khó lau sạch; nếu cố dùng gạc chà xát mạnh, lớp niêm mạc bên dưới sẽ lộ ra màu đỏ rực, phù nề và rất dễ rớm máu.

Bên cạnh tổn thương tại chỗ, trẻ bị nấm họng thường có biểu hiện đau rát rõ rệt mỗi khi nuốt thức ăn hoặc uống sữa. Trẻ sơ sinh thường đột ngột quấy khóc nhiều khi bú, bú ngắt quãng hoặc từ chối bú hoàn toàn dù đang đói. Trẻ lớn hơn có thể than phiền cảm giác ngứa ngáy, nghẹn ở cổ họng, chảy nước dãi nhiều hơn bình thường và hơi thở có mùi hôi chua nhẹ. Trong một số trường hợp bội nhiễm vi khuẩn kết hợp, trẻ có thể xuất hiện sốt nhẹ đến vừa, ho khúc khắc hoặc hạch góc hàm sưng đau.

Những nguyên nhân và yếu tố nguy cơ khiến nấm họng bùng phát

Sự bùng phát của nấm Candida trong họng trẻ em bắt nguồn từ nhiều yếu tố làm gián đoạn cân bằng vi sinh tự nhiên. Nguyên nhân phổ biến nhất là việc sử dụng kháng sinh phổ rộng kéo dài để điều trị các bệnh lý hô hấp thông thường; kháng sinh vô tình tiêu diệt cả những vi khuẩn có lợi, tạo khoảng trống sinh học cho vi nấm phát triển không kiểm soát. Ngoài ra, trẻ mắc bệnh hen phế quản phải dùng thuốc xịt corticoid dạng hít nhưng không được người lớn súc miệng sạch sau mỗi lần dùng thuốc cũng có nguy cơ rất cao bị nấm họng cục bộ.

Vấn đề vệ sinh kém cũng là nguồn cơn thường gặp dẫn đến nhiễm nấm họng ở trẻ nhỏ. Bình sữa, núm ti giả, đồ chơi ngậm cắn không được tiệt trùng kỹ lưỡng là nơi cư trú lý tưởng của bào tử nấm. Đối với trẻ bú mẹ, nấm có thể lây truyền qua lại giữa đầu ti của người mẹ bị nhiễm nấm và khoang miệng của bé. Bên cạnh đó, tình trạng trào ngược dạ dày thực quản làm axit dịch vị liên tục làm tổn thương lớp niêm mạc họng, cùng với chế độ dinh dưỡng thiếu hụt vi chất khiến sức đề kháng suy giảm, đều là những yếu tố nguy cơ hàng đầu tạo điều kiện cho bệnh phát sinh.

Nguyên tắc chăm sóc và xử trí y khoa an toàn khi trẻ mắc bệnh

Khi nghi ngờ trẻ bị nấm họng, nguyên tắc quan trọng nhất là đưa trẻ đến gặp bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Nhi khoa để được chẩn đoán chính xác và kê đơn thuốc kháng nấm phù hợp với độ tuổi cũng như cân nặng. Cha mẹ tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc ngậm không rõ nguồn gốc hoặc bôi các loại thuốc dân gian chưa được kiểm chứng vào họng của trẻ, vì điều này có thể gây bỏng rát niêm mạc và làm tình trạng nhiễm trùng trầm trọng thêm. Thuốc kháng nấm dạng dung dịch rơ họng hoặc hỗn dịch uống phải được dùng đủ thời gian theo hướng dẫn y tế, ngay cả khi các đốm trắng đã biến mất bề mặt.

Bên cạnh việc dùng thuốc theo chỉ định, chế độ chăm sóc và dinh dưỡng tại nhà đóng vai trò quyết định giúp trẻ nhanh chóng hồi phục. Cha mẹ nên chuẩn bị các món ăn mềm lỏng, nguội mát, thanh đạm như cháo loãng, súp ninh nhừ, đồng thời chia nhỏ thành nhiều bữa trong ngày để trẻ dễ nuốt và không bị sụt cân. Khuyến khích trẻ uống đủ nước lọc ấm để giữ ẩm biểu mô hầu họng. Tất cả dụng cụ ăn uống, bình sữa, núm ti giả của trẻ cần được luộc sôi hoặc tiệt trùng bằng máy chuyên dụng mỗi ngày. Nếu trẻ đang dùng thuốc xịt corticoid điều trị hen, hãy tập cho trẻ thói quen súc họng bằng nước ấm hoặc nước muối sinh lý ngay sau khi hít thuốc.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc chống nấm đường uống hoặc dùng các mẹo dân gian truyền miệng để cạo, chà xát mảng nấm trong họng trẻ nhỏ. Khi trẻ có biểu hiện đau họng kéo dài, sốt, khó nuốt hoặc khó thở, cần đưa trẻ đến bệnh viện thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Nấm họng ở trẻ nhỏ tuy phổ biến và thường đáp ứng tích cực khi được xử trí kịp thời, nhưng cha mẹ tuyệt đối không nên chủ quan hoặc tự ý dùng thuốc bừa bãi. Việc đưa trẻ tới cơ sở y tế để được bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Nhi khoa thăm khám sẽ giúp chẩn đoán chính xác căn nguyên, xây dựng phác đồ an toàn và bảo vệ trọn vẹn sức khỏe đường hô hấp của trẻ.