Bệnh lậu và giang mai có giống nhau không và cách phân biệt

Bệnh lậu và giang mai có giống nhau không?

Bệnh lậu và giang mai là hai bệnh lây truyền qua đường tình dục phổ biến trong cộng đồng nhưng có bản chất bệnh học hoàn toàn độc lập. Điểm chung duy nhất giữa hai bệnh là con đường lây nhiễm chính thông qua quan hệ tình dục không dùng biện pháp bảo vệ qua đường âm đạo, hậu môn hoặc đường miệng, cũng như khả năng lây truyền từ mẹ sang con trong thai kỳ hoặc khi sinh nở. Ngoài ra, việc niêm mạc sinh dục bị tổn thương do một trong hai bệnh đều làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lây truyền khác.

Tuy nhiên, bệnh lậu do vi khuẩn Neisseria gonorrhoeae gây ra chủ yếu gây viêm mủ cấp tính ở đường tiết niệu và sinh dục. Trong khi đó, bệnh giang mai do xoắn khuẩn Treponema pallidum gây ra lại là một bệnh nhiễm trùng toàn thân tiến triển qua nhiều giai đoạn với các tổn thương loét không đau ban đầu và có thể âm thầm tàn phá nhiều cơ quan nội tạng sau nhiều năm. Do đó, việc gộp chung hoặc nhầm lẫn giữa hai bệnh lý này có thể dẫn đến việc thăm khám muộn và áp dụng sai hướng can thiệp.

Khác biệt về tác nhân vi khuẩn gây bệnh

Nguyên nhân gây bệnh là điểm khác biệt cốt lõi nhất giữa hai bệnh lý này. Bệnh lậu do vi khuẩn Neisseria gonorrhoeae, thường gọi là song cầu khuẩn lậu, gây ra. Vi khuẩn này phát triển mạnh tại các vị trí niêm mạc ẩm ướt và ấm áp như niệu đạo, cổ tử cung, trực tràng hoặc cổ họng. Trong khi đó, bệnh giang mai do xoắn khuẩn Treponema pallidum gây nên. Xoắn khuẩn này có khả năng xâm nhập qua các vết trầy xước nhỏ trên da hoặc niêm mạc, sau đó nhanh chóng đi vào hệ tuần hoàn máu và lan tỏa khắp toàn bộ cơ thể.

Do đặc tính sinh học của hai loại vi khuẩn hoàn toàn khác nhau, cơ chế gây tổn thương mô cũng như phác đồ kháng sinh đặc hiệu dùng trong y khoa đối với từng bệnh là riêng biệt. Người bệnh không thể dùng chung một loại thuốc kháng sinh đơn thuần để điều trị cho cả hai tình trạng này mà phải tuân thủ hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa sau khi có kết quả xác định căn nguyên.

Khác biệt về triệu chứng lâm sàng và thời gian ủ bệnh

Thời gian ủ bệnh và triệu chứng ban đầu của bệnh lậu và giang mai có sự phân hóa rất rõ rệt. Bệnh lậu thường có thời gian ủ bệnh khá ngắn, phổ biến từ hai đến mười bốn ngày sau khi phơi nhiễm. Biểu hiện điển hình của bệnh lậu tập trung tại đường tiết niệu và sinh dục. Nam giới thường thấy đau buốt dữ dội khi đi tiểu, xuất hiện chất dịch mủ màu vàng hoặc xanh chảy ra từ lỗ sáo niệu đạo vào buổi sáng. Nữ giới mắc bệnh lậu có thể xuất hiện khí hư ra nhiều, tiểu rát buốt, đau tức vùng bụng dưới, tuy nhiên các dấu hiệu này đôi khi mờ nhạt và dễ bị nhầm với viêm nhiễm phụ khoa thông thường.

Ngược lại, bệnh giang mai có thời gian ủ bệnh dài hơn, trung bình khoảng ba đến bốn tuần hoặc dao động từ mười đến chín mươi ngày. Dấu hiệu ban đầu của giang mai ở giai đoạn một là vết loét tròn hoặc bầu dục gọi là săng giang mai. Vết loét này có đặc điểm rất đặc trưng là nông, đáy sạch, bờ cứng nhưng hoàn toàn không đau, không ngứa và không tiết mủ ồ ạt như bệnh lậu. Người bệnh thường vô tình bỏ qua vết săng giang mai vì tổn thương có thể tự biến mất sau vài tuần dù vi khuẩn vẫn âm thầm xâm nhập sâu vào máu.

Tiến triển bệnh và mức độ ảnh hưởng đến cơ thể

Bệnh lậu có xu hướng biểu hiện rầm rộ ngay tại chỗ trong giai đoạn cấp tính nhưng không phân chia thành các thời kỳ kéo dài như giang mai. Bệnh giang mai tiến triển mạn tính qua ba giai đoạn chính kèm theo giai đoạn tiềm ẩn. Nếu không được phát hiện và can thiệp, giang mai sẽ chuyển sang giai đoạn hai với các nốt ban hồng đối xứng ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, sốt nhẹ, nổi hạch toàn thân và rụng tóc.

Sau giai đoạn tiềm ẩn kéo dài nhiều năm không triệu chứng, giang mai giai đoạn ba có thể phá hủy nghiêm trọng các cơ quan nội tạng. Vi khuẩn gây tổn thương hệ tim mạch, mạch máu lớn và hệ thần kinh trung ương, hình thành các củ giang mai gây biến dạng cấu trúc mô. Trong khi đó, biến chứng của bệnh lậu chủ yếu khu trú ở hệ sinh sản như viêm mào tinh hoàn, viêm tuyến tiền liệt ở nam giới, hoặc viêm vùng chậu, tắc vòi trứng gây vô sinh và thai ngoài tử cung ở nữ giới. Cả hai bệnh đều làm tăng đáng kể nguy cơ lây truyền virus HIV khi có hành vi tình dục không an toàn.

Phương pháp xét nghiệm chẩn đoán y khoa

Do đặc điểm tổn thương khác nhau, phương pháp xét nghiệm chẩn đoán cho từng bệnh cũng hoàn toàn tách biệt. Với bệnh lậu, bác sĩ thường lấy mẫu bệnh phẩm dịch niệu đạo, dịch âm đạo hoặc nước tiểu đầu dòng để thực hiện nhuộm soi tìm song cầu khuẩn gram âm, nuôi cấy vi khuẩn hoặc thực hiện kỹ thuật khuếch đại gen PCR nhằm phát hiện vật liệu di truyền của vi khuẩn với độ chính xác cao.

Đối với bệnh giang mai, phương pháp chẩn đoán thay đổi tùy theo từng giai đoạn tiến triển. Ở giai đoạn đầu có vết săng, bác sĩ có thể soi dịch vết loét trên kính hiển vi nền đen để quan sát trực tiếp xoắn khuẩn giang mai. Khi bệnh đã tiến triển sang giai đoạn sau hoặc giai đoạn tiềm ẩn, xét nghiệm huyết thanh học tìm kháng thể trong máu là phương pháp chủ đạo, bao gồm các xét nghiệm không đặc hiệu như RPR, VDRL để đánh giá hoạt lực bệnh và xét nghiệm đặc hiệu như TPHA, TP-PA nhằm khẳng định chẩn đoán.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe và tham khảo y khoa, không thay thế cho việc thăm khám hoặc chẩn đoán của bác sĩ chuyên môn. Khi nhận thấy bất kỳ biểu hiện bất thường nào như vết loét sinh dục, tiết dịch mủ hoặc tiểu rát buốt, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa Da liễu hoặc Tiết niệu để được làm xét nghiệm chính xác. Tuyệt đối không tự mua thuốc kháng sinh uống hoặc bôi tại nhà vì có thể gây kháng thuốc và làm bệnh chuyển sang mạn tính.

Tóm tắt

Bệnh lậu và giang mai là hai bệnh lây truyền qua đường tình dục hoàn toàn khác nhau về nguyên nhân, triệu chứng và mức độ ảnh hưởng toàn thân. Việc nhận biết sớm sự khác biệt giúp người bệnh chủ động đi khám chuyên khoa Da liễu hoặc Nam khoa, Phụ khoa kịp thời, tránh các biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe sinh sản. Tuyệt đối không tự mua thuốc điều trị tại nhà để bảo vệ an toàn cho bản thân và bạn tình.