Bệnh lao ruột có lây không và các con đường truyền bệnh cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều người bệnh và thân nhân lo lắng không biết bệnh lao ruột có lây không khi nhận được chẩn đoán mắc thể lao ngoài phổi này. Khả năng lây lan của bệnh phụ thuộc chủ yếu vào việc người bệnh có kèm theo ổ nhiễm khuẩn hoạt động tại phổi hay không.
Về bản chất, lao ruột đơn thuần rất khó lây trực tiếp qua giao tiếp thông thường trong cuộc sống hằng ngày. Tuy nhiên, nếu người bệnh có kèm theo lao phổi thể tiến triển, nguy cơ lây truyền qua các hạt dịch hô hấp vào không khí là hoàn toàn có thể xảy ra.
Bệnh lao ruột có lây không là gì?
Bệnh lao ruột là tình trạng nhiễm khuẩn mạn tính ở đường tiêu hóa do trực khuẩn lao, phổ biến nhất là Mycobacterium tuberculosis hoặc đôi khi là Mycobacterium bovis gây ra. Bệnh thuộc nhóm lao ngoài phổi, thường tấn công vào các vị trí như hồi tràng, manh tràng, đại tràng và hạch mạc treo. Tổn thương do vi khuẩn gây ra có thể dẫn đến viêm loét niêm mạc, xơ hóa thành ruột, hẹp lòng ruột hoặc thậm chí thủng ruột nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời. Khác với lao phổi có thể phát tán mầm bệnh mạnh mẽ ra môi trường bên ngoài khi ho hoặc nói chuyện, tổn thương lao tại ruột nằm sâu trong ống tiêu hóa nên cơ chế phát tán và lây truyền có những đặc thù riêng biệt cần được hiểu đúng.
Khả năng lây lan trực tiếp của vi khuẩn lao ruột
Bản thân vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây bệnh lao ruột cư trú và phát triển trong các lớp mô của thành ruột, chủ yếu là vùng hồi manh tràng. Do vị trí tổn thương nằm kín trong lòng ống tiêu hóa, trực khuẩn lao không phát tán tự do vào không khí qua các hoạt động giao tiếp thông thường như trò chuyện, bắt tay hay ôm ấp. Vì vậy, người chỉ mắc thể lao ruột đơn thuần có mức độ lây lan ra cộng đồng thấp hơn rất nhiều so với người mắc bệnh lao phổi. Nguy cơ lây nhiễm chỉ có thể xuất hiện gián tiếp nếu phân của người bệnh chứa vi khuẩn không được xử lý an toàn và làm ô nhiễm nguồn nước hoặc thực phẩm, nhưng tình huống này hiện nay khá hiếm gặp nhờ điều kiện vệ sinh được cải thiện.
Mối liên hệ giữa lao ruột và nguy cơ lây qua đường hô hấp
Trên thực tế lâm sàng, lao ruột thường không tồn tại đơn độc mà hay đi kèm với tổn thương tại phổi. Khi người bệnh đồng thời mắc lao phổi thể hoạt động có vi khuẩn trong đờm, họ sẽ ho, khạc, hắt hơi và bắn các hạt khí dung chứa trực khuẩn lao vào không khí xung quanh. Đây chính là con đường lây truyền chủ yếu và nguy hiểm nhất đối với những người xung quanh. Do đó, mối lo ngại về khả năng lây nhiễm của một ca bệnh lao ruột phần lớn bắt nguồn từ tình trạng nhiễm khuẩn ở đường hô hấp kèm theo. Khi nghi ngờ hoặc đã xác định mắc bệnh, bác sĩ luôn chỉ định chụp X quang ngực và xét nghiệm đờm để tầm soát kỹ lưỡng thể lao phổi phối hợp.
Các con đường vi khuẩn lao xâm nhập vào đường ruột
Vi khuẩn lao có thể xâm nhập vào đường tiêu hóa thông qua nhiều cơ chế khác nhau. Con đường phổ biến nhất là người mắc bệnh lao phổi vô tình nuốt đờm chứa lượng lớn vi khuẩn vào dạ dày, sau đó vi khuẩn vượt qua hàng rào acid dạ dày xuống ruột gây viêm loét. Ngoài ra, vi khuẩn lao còn có thể lây nhiễm qua đường ăn uống nếu sử dụng sữa tươi chưa qua tiệt trùng từ gia súc nhiễm vi khuẩn Mycobacterium bovis, hoặc thức ăn bị nhiễm khuẩn. Vi khuẩn cũng có thể đi theo đường máu hoặc hệ bạch huyết từ một ổ lao nguyên phát ở nơi khác trong cơ thể đến định vị tại ruột non, ruột già và màng bụng.
Biện pháp chủ động phòng ngừa lây nhiễm vi khuẩn lao
Để bảo vệ bản thân và gia đình trước nguy cơ nhiễm khuẩn lao, việc tiêm phòng vắc xin BCG cho trẻ sơ sinh là biện pháp nền tảng giúp ngăn ngừa các thể lao nặng. Trong đời sống thường ngày, mọi người cần duy trì thói quen ăn chín, uống sôi, tuyệt đối không sử dụng sữa tươi chưa qua khử trùng hoặc các sản phẩm từ động vật không rõ nguồn gốc. Khi chăm sóc người bệnh lao, cần giữ không gian nhà cửa thông thoáng, có ánh nắng mặt trời chiếu trực tiếp để tiêu diệt vi khuẩn, đồng thời hướng dẫn người bệnh đeo khẩu trang và xử lý chất thải đúng quy chuẩn vệ sinh y tế nhằm ngăn chặn hoàn toàn các chu trình lây lan.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc thăm khám và chẩn đoán của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hay thuốc điều trị lao để tự dùng tại nhà. Mọi phác đồ dùng thuốc cần có sự chỉ định, theo dõi sát sao của bác sĩ chuyên khoa lao và tiêu hóa.
Tóm tắt
Bệnh lao ruột hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu phát hiện sớm và tuân thủ chặt chẽ phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Việc nắm rõ khả năng lây truyền giúp người bệnh cùng gia đình chủ động bảo vệ sức khỏe mà không hoang mang hay kỳ thị không cần thiết.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh lao ruột có tính di truyền trong gia đình không?
Bệnh lao ruột không phải là bệnh di truyền từ cha mẹ sang con cái. Bệnh xuất hiện do sự xâm nhập và phát triển của trực khuẩn lao sau khi người bệnh tiếp xúc với nguồn lây bên ngoài.
Sống chung với người bị lao ruột có dễ bị lây không?
Người tiếp xúc gần chỉ có nguy cơ lây nhiễm cao nếu người bệnh có kèm theo thể lao phổi tiến triển ho khạc vi khuẩn ra không khí. Thể lao ruột đơn thuần ít khi lây trực tiếp qua tiếp xúc sinh hoạt hằng ngày.
Vi khuẩn lao ruột có lây qua đường phân và rác thải không?
Trực khuẩn lao có thể tồn tại trong phân người bệnh, tuy nhiên sự lây truyền qua nguồn chất thải chỉ xảy ra khi điều kiện vệ sinh kém hoặc nguồn nước bị nhiễm khuẩn. Khâu xử lý vệ sinh tốt giúp ngăn chặn nguy cơ này.
Nghi ngờ bị lao ruột nên đi khám ở chuyên khoa nào?
Người bệnh lao ruột cần khám chuyên khoa lao và bệnh phổi kết hợp với chuyên khoa tiêu hóa. Việc phối hợp hai chuyên khoa giúp đánh giá toàn diện tổn thương đường ruột và phát hiện sớm các ổ lao ở cơ quan khác.
Uống thuốc điều trị lao bao lâu thì hết nguy cơ lây cho người khác?
Khả năng lây truyền sẽ giảm đi rõ rệt sau vài tuần người bệnh bắt đầu điều trị bằng thuốc kháng lao đặc hiệu đúng chỉ dẫn, đặc biệt đối với những trường hợp có tổn thương lao phổi phối hợp.
