Bệnh lác đồng tiền có lây không và các biện pháp phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh lác đồng tiền, dân gian còn thường gọi là hắc lào, là một dạng nhiễm nấm nông ở bề mặt da khá phổ biến trong cộng đồng. Tình trạng này đặc trưng bởi các mảng tổn thương hình tròn hoặc bầu dục giống như hình đồng xu, có viền đỏ nổi gờ ranh giới rõ và kèm theo cảm giác ngứa ngáy dữ dội, đặc biệt là khi đổ mồ hôi nhiều.
Nhiều người khi gặp phải những vết tổn thương này thường băn khoăn liệu bệnh lác đồng tiền có lây không và tốc độ phát tán của chúng ra sao. Câu trả lời chắc chắn từ y khoa là bệnh có tính lây truyền rất cao nếu không có biện pháp cách ly và chăm sóc vệ sinh đúng cách giữa các thành viên trong gia đình.
Bệnh lác đồng tiền có lây không là gì?
Lác đồng tiền về bản chất là một bệnh lý nhiễm trùng da do các chủng vi nấm sợi thuộc nhóm dermatophytes gây ra, phổ biến nhất là Trichophyton, Microsporum và Epidermophyton. Nhóm vi nấm này có khả năng ký sinh và tiêu hóa keratin, một loại protein cấu trúc hiện diện chủ yếu ở lớp sừng của thượng bì da, móng và sợi tóc. Khí hậu nóng ẩm tại Việt Nam tạo môi trường thuận lợi để bào tử nấm sinh sôi nhanh chóng trên cơ thể người, đặc biệt là ở những vùng nếp gấp nhiều mồ hôi như bẹn, nách, ngực hoặc lưng. Bệnh có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, từ trẻ nhỏ đến người trưởng thành, và rất dễ lây truyền sang người khác khi có tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với bề mặt mang bào tử nấm. Dù không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, bệnh gây khó chịu kéo dài, ảnh hưởng thẩm mỹ và có nguy cơ tái đi tái lại nhiều lần nếu môi trường sinh sống không được làm sạch triệt để.
Khả năng lây nhiễm của bệnh lác đồng tiền
Vi nấm gây lác đồng tiền có sức sống bền bỉ và phát tán rất nhanh qua nhiều phương thức khác nhau. Hình thức lây lan phổ biến nhất là tiếp xúc trực tiếp giữa da người lành với vùng da đang mang tổn thương nấm của người bệnh, chẳng hạn như khi ôm ấp, bắt tay hoặc va chạm trong các môn thể thao đối kháng. Bào tử nấm bám vào lớp tế bào chết của da người bệnh có thể bong tróc ra môi trường ngoài và tồn tại trong thời gian dài. Ngoài ra, việc lây truyền gián tiếp diễn ra thường xuyên thông qua thói quen sử dụng chung các vật dụng cá nhân như khăn tắm, quần áo, chăn ga, gối đệm, lược chải đầu hoặc dép đi trong nhà. Không chỉ dừng lại ở con người, vật nuôi trong nhà như chó, mèo nhiễm nấm cũng là nguồn lây truyền trực tiếp quan trọng sang người, đặc biệt là trẻ em khi vuốt ve và chơi đùa cùng thú cưng. Bào tử nấm bám trên lông thú dễ dàng xâm nhập vào các vết xước nhỏ trên da người, kích hoạt chu kỳ phát triển mới và tạo nên các mảng đồng tiền ngứa ngáy.
Những đối tượng và yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm nấm
Bất kỳ ai cũng có thể bị nhiễm nấm da, tuy nhiên mức độ nhạy cảm và tốc độ phát triển của bệnh thường phụ thuộc vào thói quen sinh hoạt và cơ địa của từng cá nhân. Những người thường xuyên làm việc trong môi trường nóng ẩm, ra nhiều mồ hôi hoặc mặc trang phục chật chội, bí bách làm bằng sợi tổng hợp không thấm hút mồ hôi sẽ tạo môi trường lý tưởng cho bào tử nấm phát triển. Người có thói quen sinh hoạt tập thể như học sinh bán trú, quân nhân, người tập luyện tại các phòng gym hoặc người thường xuyên bơi lội ở các hồ bơi công cộng có nguy cơ tiếp xúc với nguồn nấm cao hơn. Bên cạnh đó, tình trạng suy giảm hệ miễn dịch do các bệnh lý mạn tính như đái tháo đường, hoặc do sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài cũng khiến hàng rào bảo vệ tự nhiên của da bị suy yếu. Những người nuôi thú cưng mà không chăm sóc vệ sinh lông móng định kỳ cũng đối mặt với nguy cơ lây nhiễm vi nấm liên tục từ chính vật nuôi trong gia đình.
Biện pháp giữ vệ sinh cá nhân để phòng ngừa lây lan
Chăm sóc và giữ vệ sinh thân thể sạch sẽ, khô ráo là nguyên tắc cốt lõi giúp ngăn ngừa sự xâm nhập và phát triển của vi nấm gây lác đồng tiền. Hằng ngày, bạn nên tắm rửa sạch sẽ với xà phòng dịu nhẹ, đặc biệt là sau khi vận động ra nhiều mồ hôi hoặc tiếp xúc với môi trường nhiều bụi bẩn. Sau khi tắm, điều cần thiết là dùng khăn bông mềm lau khô hoàn toàn các vùng da có nếp gấp như kẽ ngón chân, nách, bẹn và dưới ngực trước khi mặc quần áo. Ưu tiên lựa chọn các loại trang phục rộng rãi, thoáng mát, may bằng chất liệu vải tự nhiên như sợi bông cotton có khả năng thấm hút mồ hôi tốt. Tuyệt đối không mặc lại quần áo ẩm ướt, chưa được giặt sạch hoặc phơi khô dưới ánh nắng mặt trời. Mỗi người trong gia đình cần có khăn mặt, khăn tắm, bàn chải và đồ lót riêng biệt, tuyệt đối không dùng chung để tránh nguy cơ truyền chéo vi nấm giữa các thành viên.
Xử lý môi trường sống và kiểm soát nguồn lây từ thú cưng
Bên cạnh vệ sinh cá nhân, việc kiểm soát và làm sạch môi trường sống xung quanh đóng vai trò quyết định trong việc ngăn chặn lác đồng tiền tái nhiễm. Chăn màn, ga gối, chiếu và quần áo của người từng mắc bệnh nên được giặt định kỳ bằng nước ấm và phơi ở nơi có nhiều ánh nắng mặt trời hoặc ủi nhiệt độ cao để tiêu diệt triệt để các bào tử nấm còn sót lại. Không gian sống trong nhà cần được giữ gìn thông thoáng, khô ráo, hạn chế tối đa tình trạng ẩm mốc ở các khu vực như nhà tắm, phòng giặt và góc tường. Nếu trong nhà có nuôi chó, mèo hoặc các loại thú cưng khác, bạn cần đưa chúng đi kiểm tra tại phòng khám thú y định kỳ, đặc biệt là khi nhận thấy vật nuôi xuất hiện các mảng rụng lông, da bong vảy hoặc thường xuyên cào gãi. Cần cách ly và điều trị dứt điểm cho thú cưng bị nấm da để cắt đứt hoàn toàn chuỗi lây truyền sang các thành viên trong gia đình.
Lưu ý an toàn
Lác đồng tiền có biểu hiện ngoài da khá tương đồng với một số bệnh lý da liễu khác như chàm đồng tiền, vảy nến hoặc viêm da tiếp xúc. Do đó, người bệnh không nên tự ý mua các loại thuốc bôi chứa corticoid hay tự ý pha chế các loại lá cây, hóa chất dân gian để đắp lên vùng da tổn thương. Việc lạm dụng corticoid có thể làm biến đổi hình thái tổn thương, ức chế miễn dịch tại chỗ khiến vi nấm lan rộng hơn và gây khó khăn cho việc chẩn đoán. Khi phát hiện các nốt đỏ hình tròn ngứa ngáy lan rộng, người bệnh nên đến khám tại cơ sở y tế chuyên khoa Da liễu để được bác sĩ đánh giá chính xác và hướng dẫn chăm sóc phù hợp.
Tóm tắt
Bệnh lác đồng tiền là tình trạng nhiễm nấm da rất dễ lây truyền nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát và phòng ngừa hiệu quả. Việc duy trì thói quen vệ sinh thân thể khô thoáng, không dùng chung đồ đạc cá nhân và giữ gìn môi trường sống sạch sẽ là chìa khóa bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình. Nếu nghi ngờ bản thân hoặc người thân bị nhiễm nấm, việc thăm khám bác sĩ chuyên khoa Da liễu kịp thời sẽ giúp giải quyết triệt để vấn đề và hạn chế nguy cơ tái phát.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh lác đồng tiền có tự khỏi mà không cần điều trị không?
Lác đồng tiền do vi nấm ký sinh gây ra nên hiếm khi tự khỏi nếu không có sự can thiệp phù hợp. Bào tử nấm thường tiếp tục lan rộng trên bề mặt da và lây nhiễm sang các vùng cơ thể khác hoặc người xung quanh.
Lác đồng tiền có lây lan qua giặt chung quần áo trong máy giặt không?
Bào tử nấm có thể bám vào sợi vải và tồn tại trong lồng giặt nếu giặt chung đồ của người bệnh với người lành. Để an toàn, nên giặt riêng đồ người bệnh, ngâm nước ấm và phơi dưới nắng to.
Người bị lác đồng tiền có cần kiêng nước và không được tắm không?
Người bệnh không nên kiêng tắm rửa vì mồ hôi và chất bẩn tích tụ sẽ làm nấm phát triển mạnh hơn. Cần tắm rửa nhẹ nhàng hằng ngày bằng nước sạch và lau khô hoàn toàn da ngay sau khi tắm.
Thú cưng không có dấu hiệu rụng lông có thể lây lác đồng tiền không?
Có thể, một số động vật mang bào tử nấm trên lông móng nhưng chưa biểu hiện triệu chứng rõ rệt ra ngoài. Khi nghi ngờ có nguồn lây trong nhà, việc đưa vật nuôi đi khám thú y là điều rất cần thiết.
Vết lác đồng tiền sau khi lành có để lại sẹo vĩnh viễn không?
Thông thường lác đồng tiền chỉ tổn thương lớp nông thượng bì nên hiếm khi để lại sẹo sâu vĩnh viễn. Tuy nhiên, việc cào gãi nhiều hoặc tự ý bôi hóa chất mạnh có thể gây bội nhiễm và thâm da kéo dài.
