Bệnh ho gà pertussis là bệnh gì và những điều cần biết để phòng tránh

Bệnh ho gà pertussis là gì?

Bệnh ho gà, trong thuật ngữ y khoa quốc tế gọi là pertussis hay whooping cough, là một bệnh nhiễm khuẩn cấp tính đường hô hấp do vi khuẩn gram âm Bordetella pertussis gây nên. Vi khuẩn này khi xâm nhập vào cơ thể sẽ bám vào các vi nhung mao của biểu mô đường hô hấp, giải phóng các độc tố làm tổn thương tế bào niêm mạc phế quản, gây phù nề, tăng tiết đờm nhớt đặc quánh và kích thích phản xạ ho dữ dội. Bệnh có tính chất truyền nhiễm rất cao, dễ bùng phát thành dịch tại những nơi tập trung đông người nếu tỷ lệ miễn dịch cộng đồng suy giảm. Mặc dù mọi đối tượng đều có thể nhiễm vi khuẩn, trẻ dưới một tuổi là nhóm dễ chịu tổn thương nặng nề nhất do đường thở còn hẹp và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện.

Dấu hiệu nhận biết điển hình của bệnh ho gà qua từng giai đoạn

Bệnh ho gà thường khởi phát âm thầm với các triệu chứng tương tự cảm lạnh thông thường như sốt nhẹ, chảy nước mũi và ho khan rải rác. Giai đoạn này kéo dài khoảng một đến hai tuần nhưng lại là thời điểm vi khuẩn lây lan mạnh nhất trong cộng đồng qua đường giọt bắn hô hấp.

Sau đó, bệnh tiến triển sang giai đoạn kịch phát với những cơn ho rũ rượi liên tục, khiến người bệnh không kịp hít thở, đỏ mặt hoặc tím tái do thiếu oxy. Cuối mỗi cơn ho dài thường xuất hiện tiếng thở rít rền rĩ giống tiếng gà gáy khi người bệnh cố gắng hít khí vào. Người bệnh, đặc biệt là trẻ nhỏ, thường nôn ọe đờm nhớt trong suốt hoặc kiệt sức sau mỗi cơn ho.

Biến chứng nguy hiểm cần cảnh giác khi mắc ho gà

Bệnh ho gà có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được can thiệp y tế đúng lúc, đặc biệt ở trẻ sơ sinh chưa đến tuổi tiêm phòng hoặc chưa tiêm đủ liều. Biến chứng phổ biến nhất là viêm phổi thứ phát do bội nhiễm vi khuẩn khác, dẫn đến tình trạng suy hô hấp cấp tính.

Ngoài ra, áp lực nội lồng ngực và vùng đầu mặt tăng cao trong những cơn ho dữ dội có thể gây xuất huyết kết mạc mắt, chảy máu cam hoặc thoát vị bẹn. Ở trẻ nhỏ, ho gà còn có thể gây ngừng thở từng cơn, thiếu oxy não kéo dài dẫn đến co giật và các tổn thương thần kinh không hồi phục. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu thở gắng sức, bú kém hoặc tím tái có ý nghĩa sống còn đối với sự an toàn của trẻ.

Nguyên tắc chăm sóc và theo dõi y tế cho người bệnh ho gà

Khi nghi ngờ mắc bệnh ho gà, người bệnh cần được thăm khám tại các cơ sở y tế có chuyên khoa truyền nhiễm hoặc hô hấp để được chẩn đoán chính xác thông qua xét nghiệm nuôi cấy dịch tỵ hầu hoặc xét nghiệm sinh học phân tử PCR. Việc sử dụng kháng sinh tiêu diệt vi khuẩn Bordetella pertussis cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định của bác sĩ điều trị để đạt hiệu quả và tránh kháng thuốc.

Bên cạnh điều trị bằng thuốc, việc chăm sóc hỗ trợ đóng vai trò rất lớn trong quá trình hồi phục. Người bệnh cần được nghỉ ngơi trong phòng thoáng khí, tránh khói bụi và chất kích thích đường hô hấp. Cần chia nhỏ các bữa ăn trong ngày, ưu tiên thức ăn mềm, lỏng, dễ nuốt để hạn chế kích thích cơn ho và nguy cơ sặc nôn. Đồng thời, người chăm sóc cần theo dõi sát nhịp thở, cung cấp đủ nước và điện giải theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Biện pháp phòng ngừa bệnh ho gà chủ động cho gia đình

Tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch là biện pháp phòng bệnh ho gà hiệu quả và kinh tế nhất. Trẻ em cần được tiêm các loại vắc xin phối hợp có chứa thành phần ho gà trong chương trình tiêm chủng mở rộng hoặc dịch vụ, bắt đầu từ giai đoạn hai tháng tuổi theo khuyến cáo y tế.

Người lớn, phụ nữ dự định mang thai hoặc đang mang thai cũng nên trao đổi với bác sĩ về việc tiêm nhắc lại vắc xin để tạo kháng thể bảo vệ truyền cho thai nhi trong những tháng đầu đời. Ngoài ra, việc duy trì thói quen vệ sinh tay bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, đeo khẩu trang tại nơi đông người và cách ly tạm thời người có triệu chứng ho sốt sẽ giúp ngăn chặn sự lây lan của vi khuẩn trong cộng đồng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị chuyên môn của bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm ho hoặc áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng. Khi có dấu hiệu nghi ngờ ho gà, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám.

Tóm tắt

Ho gà là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp cấp tính nguy hiểm nhưng có thể chủ động phòng ngừa hiệu quả bằng vắc xin. Việc nhận biết sớm các cơn ho đặc trưng, đưa người bệnh đến cơ sở y tế kịp thời và tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa giúp hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng suy hô hấp, bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình và cộng đồng.