Bệnh gút có lây không và có di truyền không?

Bệnh gút có lây không?

Bệnh gút là một dạng viêm khớp chuyển hóa mạn tính, đặc trưng bởi các đợt sưng, nóng, đỏ và đau buốt dữ dội tại các khớp, phổ biến nhất là khớp bàn ngón chân cái, cổ chân và khớp gối. Căn nguyên của bệnh xuất phát từ tình trạng tăng axit uric máu kéo dài, vượt quá giới hạn bão hòa thể dịch và kết tinh thành các tinh thể urat sắc nhọn lắng đọng tại mô khớp. Phản ứng miễn dịch của cơ thể đối với các tinh thể này tạo ra các đợt viêm màng hoạt dịch cấp tính.

Rất nhiều người thường nhầm lẫn bệnh gút với các bệnh truyền nhiễm do thấy nhiều người trong cùng một nhà cùng bị đau khớp. Trên thực tế, đây là bệnh lý nội sinh hoàn toàn không lây lan. Mặc dù yếu tố gen di truyền tạo tiền đề cho sự nhạy cảm trong chuyển hóa axit uric, nhưng chế độ dinh dưỡng và lối sống mới là nhân tố quyết định việc bệnh có phát tác thành các cơn đau khớp trên lâm sàng hay không.

Bệnh gút có lây qua đường tiếp xúc hoặc ăn uống không?

Bệnh gút là bệnh lý viêm khớp vi tinh thể xuất phát từ tình trạng rối loạn chuyển hóa nhân purin trong cơ thể. Khi quá trình sản xuất axit uric tăng cao hoặc chức năng bài tiết của thận suy giảm, nồng độ axit uric trong máu sẽ vượt ngưỡng hòa tan bình thường. Điều này dẫn đến sự hình thành và lắng đọng các tinh thể muối urat hình kim sắc nhọn tại bao hoạt dịch, sụn khớp và các mô mềm xung quanh.

Vì nguyên nhân cốt lõi là sự mất cân bằng nội tại trong chuyển hóa sinh hóa, bệnh gút không hề có sự hiện diện của bất kỳ vi khuẩn, virus, nấm hay ký sinh trùng gây bệnh nào. Do đó, bệnh gút hoàn toàn không có khả năng lây truyền từ người này sang người khác qua bất kỳ con đường nào, kể cả đường hô hấp, đường tiêu hóa, tiếp xúc da hay dùng chung đồ dùng sinh hoạt cá nhân.

Yếu tố di truyền ảnh hưởng như thế nào đến nguy cơ mắc bệnh gút?

Nhiều nghiên cứu y khoa đã chứng minh bệnh gút có liên quan mật thiết đến yếu tố di truyền gia đình. Một số biến thể gen ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng của các protein vận chuyển axit uric tại ống thận, điển hình như gen SLC2A9 và ABCG2. Khi các gen này hoạt động kém hiệu quả, khả năng đào thải axit uric qua nước tiểu sẽ suy giảm, khiến nồng độ chất này tích tụ dần trong máu.

Nếu trong gia đình có người thân trực hệ thế hệ thứ nhất như bố mẹ hoặc anh chị em ruột từng mắc bệnh gút, nguy cơ phát triển bệnh ở các thành viên khác sẽ cao hơn so với người bình thường. Tuy nhiên, di truyền chỉ đóng vai trò tạo ra cơ địa nhạy cảm hoặc nguy cơ nền tảng, chứ không đồng nghĩa với việc con cái chắc chắn sẽ bị bệnh gút. Bệnh chỉ thực sự bộc phát khi có sự phối hợp giữa yếu tố gen và các tác nhân kích thích từ lối sống hằng ngày.

Vì sao nhiều người trong cùng một nhà cùng mắc bệnh gút?

Tình trạng nhiều người trong cùng một gia đình cùng mắc bệnh gút thường bắt nguồn từ môi trường sống và thói quen sinh hoạt tương đồng. Bữa ăn gia đình thường xuyên tiêu thụ lượng lớn thực phẩm giàu purin như nội tạng động vật, thịt đỏ, hải sản biển và sử dụng nhiều nước ngọt chứa đường fructose làm tăng gánh nặng chuyển hóa.

Bên cạnh đó, thói quen lạm dụng đồ uống có cồn, đặc biệt là bia và rượu mạnh, vừa thúc đẩy quá trình tạo axit uric vừa cản trở sự bài tiết của thận. Lối sống ít vận động thể lực dẫn đến thừa cân, béo phì cũng là yếu tố thúc đẩy tình trạng kháng insulin và làm tăng nồng độ axit uric huyết thanh. Khi các thành viên trong gia đình chia sẻ chung nếp sống này qua nhiều năm, nguy cơ cùng phát triển bệnh gút là rất cao.

Biện pháp chủ động kiểm soát nguy cơ bệnh gút cho cả gia đình

Đối với những người có cơ địa dễ tăng axit uric hoặc tiền sử gia đình có người mắc bệnh gút, việc duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò then chốt trong phòng ngừa. Cần hạn chế tiêu thụ thịt đỏ, các loại hải sản giàu purin và loại bỏ hoàn toàn thói quen uống rượu bia. Thay vào đó, nên tăng cường rau xanh, trái cây tươi giàu vitamin C và các sản phẩm từ sữa ít béo.

Đồng thời, việc uống đủ từ hai đến ba lít nước mỗi ngày giúp thận tăng cường đào thải axit uric ra ngoài qua đường tiết niệu một cách tự nhiên. Duy trì cân nặng hợp lý thông qua các bài tập thể dục vừa sức như đi bộ, bơi lội hoặc đạp xe cũng hỗ trợ cải thiện chuyển hóa chung của cơ thể. Khám sức khỏe định kỳ để theo dõi nồng độ axit uric máu là cách tốt nhất giúp can thiệp lối sống kịp thời trước khi khớp bị tổn thương.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp. Người có nồng độ axit uric máu cao hoặc nghi ngờ mắc bệnh gút tuyệt đối không tự ý mua thuốc giảm đau, thuốc hạ axit uric hay áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng. Việc dùng sai thuốc có thể gây tổn thương gan, thận và làm trầm trọng thêm các đợt viêm khớp. Khi xuất hiện triệu chứng sưng đau khớp, người bệnh cần đến bệnh viện để được xét nghiệm máu, chụp chẩn đoán hình ảnh và nhận tư vấn chuyên môn.

Tóm tắt

Bệnh gút hoàn toàn không lây nhiễm nhưng chịu sự tác động nhất định từ yếu tố di truyền kết hợp chặt chẽ với lối sống. Việc hiểu đúng bản chất chuyển hóa của bệnh giúp giảm bớt nỗi lo vô căn cứ, đồng thời khuyến khích chủ động kiểm tra sức khỏe và điều chỉnh chế độ ăn uống khoa học. Khi xuất hiện các cơn đau khớp bất thường, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn kịp thời.