Bệnh dị ứng có lây không và các nguyên nhân thường gặp

Bệnh dị ứng có lây không là gì?

Dị ứng là một dạng rối loạn phản ứng của hệ miễn dịch, xảy ra khi cơ thể nhận diện nhầm một chất vô hại từ môi trường bên ngoài như phấn hoa, thức ăn hay lông động vật là tác nhân gây hại nguy hiểm. Khi tiếp xúc với các dị nguyên này, hệ miễn dịch sẽ kích hoạt phản ứng tạo ra kháng thể, đặc biệt là kháng thể IgE, giải phóng histamine cùng nhiều chất trung gian hóa học vào các mô. Sự giải phóng này dẫn đến phản ứng viêm tại chỗ hoặc toàn thân, biểu hiện dưới dạng ngứa rát, phát ban, phù nề mô, hắt hơi liên tục hoặc khó thở. Mức độ nhạy cảm của hệ miễn dịch mang tính cá thể sâu sắc, phụ thuộc lớn vào cơ địa và yếu tố di truyền trong gia đình. Do đó, dị ứng là vấn đề nội tại của từng cá nhân mà không thể chuyển dịch hay lây truyền sang người xung quanh.

Bản chất miễn dịch khẳng định dị ứng không thể lây nhiễm

Nhiều người dễ nhầm lẫn dị ứng với các bệnh da liễu hoặc bệnh truyền nhiễm đường hô hấp vì biểu hiện bên ngoài có phần tương đồng, chẳng hạn như nổi mẩn ngứa, bong tróc da, ho hay chảy nước mũi. Tuy nhiên, bệnh lây nhiễm bắt buộc phải có sự hiện diện của mầm bệnh sinh học như virus, vi khuẩn, nấm hoặc ký sinh trùng có khả năng nhân lên và phát tán sang vật chủ mới.

Trong khi đó, dị ứng hoàn toàn thiếu vắng yếu tố mầm bệnh lây lan này. Cơ chế khởi phát hoàn toàn là phản ứng bảo vệ quá đà bên trong cơ thể người bệnh trước các kháng nguyên môi trường. Khi bạn tiếp xúc cơ thể, nói chuyện hoặc dùng chung đồ đạc với người bị viêm mũi dị ứng, viêm da cơ địa hay dị ứng thức ăn, các tế bào miễn dịch của bạn vẫn phản ứng độc lập theo cấu trúc sinh học riêng của bạn. Do đó, việc xa lánh hay cách ly người bị dị ứng là không cần thiết và thiếu cơ sở khoa học.

Các nhóm dị nguyên qua đường hô hấp thường gặp

Dị nguyên đường hô hấp là một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây ra viêm mũi dị ứng và hen suyễn. Khi hít phải các hạt nhỏ lơ lửng trong không khí, niêm mạc mũi và phế quản của người có cơ địa mẫn cảm sẽ bị kích ứng nhanh chóng.

Những tác nhân thường gặp nhất bao gồm mạt bụi nhà ẩn náu trong chăn ga, đệm ghế; phấn hoa từ cây cỏ phát tán theo mùa; các mảnh biểu mô và protein từ lông, nước bọt của chó mèo; và các bào tử nấm mốc phát triển ở những khu vực ẩm thấp trong nhà. Ngoài ra, khói thuốc lá, hóa chất tẩy rửa gia dụng nồng độ cao và bụi mịn từ môi trường ô nhiễm cũng đóng vai trò là những yếu tố kích phát mạnh mẽ, làm các phản ứng hô hấp trở nên nghiêm trọng và kéo dài hơn.

Các nguyên nhân gây dị ứng qua đường ăn uống và tiếp xúc

Đường tiêu hóa và bề mặt da là hai con đường tiếp xúc dị nguyên rất phổ biến tiếp theo. Trong chế độ ăn uống hàng ngày, một số thực phẩm giàu protein có thể kích hoạt hệ miễn dịch phản ứng quá mức, thường gặp nhất là hải sản như tôm, cua, mực; các loại hạt như lạc, óc chó; sữa bò, trứng gia cầm, đậu nành và lúa mì. Phản ứng dị ứng thực phẩm có thể xuất hiện từ vài phút đến vài giờ sau khi ăn với biểu hiện ngứa môi miệng, đau bụng, buồn nôn hoặc nổi mề đay.

Đối với dị ứng tiếp xúc, làn da phản ứng viêm khi chạm trực tiếp vào các chất kích ứng hoặc dị nguyên đặc thù. Điển hình là kim loại niken có trong trang sức rẻ tiền hay khóa kim loại; hóa chất bảo quản và hương liệu trong mỹ phẩm; chất tẩy nhuộm quần áo; hoặc mủ cao su thiên nhiên trong găng tay y tế. Mỗi người có ngưỡng mẫn cảm khác nhau đối với từng loại hóa chất cụ thể.

Yếu tố di truyền và môi trường ảnh hưởng đến cơ địa dị ứng

Mặc dù không có tính lây truyền giữa các cá nhân trong cộng đồng, xu hướng dị ứng lại có mối liên hệ mật thiết với yếu tố di truyền huyết thống. Trẻ sinh ra trong gia đình có cha hoặc mẹ mắc các bệnh lý dị ứng như hen phế quản, viêm da dị ứng hoặc viêm kết mạc dị ứng sẽ có nguy cơ phát triển cơ địa dị ứng cao hơn so với trẻ em khác. Đây là sự di truyền về khuynh hướng nhạy cảm của hệ miễn dịch chứ không phải truyền một căn bệnh cụ thể.

Bên cạnh mã gen, các điều kiện môi trường sống trong những năm đầu đời cũng can thiệp sâu sắc vào cách hệ miễn dịch hình thành phản ứng. Tình trạng tiếp xúc sớm với khói thuốc lá thụ động, sống ở khu vực đô thị có mật độ ô nhiễm cao, hoặc sự thay đổi trong hệ vi sinh đường ruột do thói quen dùng thuốc đều có thể làm tăng khả năng bộc lộ các phản ứng dị ứng khi trưởng thành.

Các biện pháp phòng tránh và kiểm soát tiếp xúc dị nguyên

Phương pháp phòng ngừa dị ứng bền vững và hiệu quả nhất là chủ động xác định và hạn chế tối đa việc tiếp xúc với dị nguyên đã biết. Đối với dị nguyên trong nhà, việc giặt giũ ga gối định kỳ bằng nước nóng, sử dụng máy hút bụi có bộ lọc tiêu chuẩn, giữ không gian thông thoáng để ngăn ngừa nấm mốc và hạn chế nuôi thú cưng trong phòng ngủ là những bước rất thiết thực.

Đối với người dị ứng thực phẩm, thói quen đọc kỹ nhãn thành phần thực phẩm đóng gói và chủ động thông báo tình trạng dị ứng của bản thân khi ăn uống bên ngoài sẽ giúp phòng tránh rủi ro sốc phản vệ hoặc kích ứng ngoài ý muốn. Khi ra ngoài trong những ngày thời tiết hanh khô hoặc chỉ số bụi mịn tăng cao, việc đeo khẩu trang phù hợp sẽ giúp giảm đáng kể lượng dị nguyên xâm nhập qua đường hô hấp.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức khoa học và không thay thế cho quy trình chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Dị ứng có thể diễn tiến từ khó chịu nhẹ ngoài da đến phản vệ nguy hiểm đe dọa tính mạng với các dấu hiệu nghẹt thở, phù nề vùng họng hoặc tụt huyết áp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc chống dị ứng, thuốc chứa corticoid kéo dài mà không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường, cần đến cơ sở y tế để được thực hiện các xét nghiệm dị ứng chuẩn xác.

Tóm tắt

Tóm lại, bệnh dị ứng hoàn toàn không lây truyền qua tiếp xúc thông thường mà xuất phát từ cơ địa miễn dịch riêng biệt của mỗi người. Việc hiểu đúng bản chất căn bệnh giúp giải tỏa nỗi lo lây nhiễm không đáng có, đồng thời tạo điều kiện xây dựng lối sống lành mạnh, chủ động kiểm soát môi trường sống và phối hợp cùng bác sĩ chuyên khoa dị ứng để chăm sóc sức khỏe an toàn, bền vững.