Bệnh đau mắt đỏ lây qua đường nào và biện pháp phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh đau mắt đỏ, hay viêm kết mạc cấp, là tình trạng viêm nhiễm lớp màng trong suốt bao phủ tròng trắng của mắt và mặt trong mi mắt. Đây là một bệnh lý nhãn khoa rất phổ biến, có tốc độ lây lan nhanh chóng và dễ bùng phát thành các đợt dịch lớn trong cộng đồng, đặc biệt vào thời điểm giao mùa.\n\nNhiều người thường băn khoăn đau mắt đỏ lây qua đường nào và liệu nhìn nhau có bị lây hay không. Thực tế, bệnh lây truyền chủ yếu qua việc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mắt người nhiễm bệnh, qua các vật dụng sinh hoạt nhiễm khuẩn và thông qua giọt bắn đường hô hấp khi tiếp xúc gần. Việc nắm rõ các con đường truyền bệnh sẽ giúp mỗi cá nhân chủ động bảo vệ đôi mắt và ngăn ngừa nguy cơ nhiễm bệnh cho những người xung quanh.
Đau mắt đỏ lây qua đường nào là gì?
Đau mắt đỏ là tên gọi dân gian của tình trạng viêm kết mạc cấp tính, phần lớn do các chủng virus như Adenovirus, Enterovirus hoặc các loại vi khuẩn gây ra. Bệnh đặc trưng bởi biểu hiện mắt đỏ rực, cộm xốn như có cát, chảy nước mắt liên tục và tiết nhiều chất nhầy mủ dính quanh mi mắt.\n\nMặc dù đa số các trường hợp đau mắt đỏ đều lành tính và có thể tự thuyên giảm sau khoảng một đến hai tuần nếu được chăm sóc đúng cách, tính chất lây lan mạnh của bệnh lại gây ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt hàng ngày, học tập và công việc. Hiểu rõ cơ chế phát tán mầm bệnh từ mắt người nhiễm sang môi trường xung quanh là nền tảng quan trọng giúp kiểm soát sự lây lan, hạn chế tối đa nguy cơ lây nhiễm chéo giữa các thành viên trong gia đình và tập thể.
Lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của người bệnh
Con đường lây truyền phổ biến và nhanh chóng nhất của bệnh đau mắt đỏ là thông qua sự tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mắt người nhiễm bệnh. Trong các đợt viêm kết mạc cấp do virus hoặc vi khuẩn, dịch ghèn, dử mắt và nước mắt của bệnh nhân chứa mật độ mầm bệnh rất cao.\n\nKhi người bệnh dụi mắt, lau mắt hoặc chạm tay vào vùng mi mắt, các tác nhân gây bệnh sẽ bám chặt vào lòng bàn tay và các đầu ngón tay. Nếu người lành bắt tay, chạm vào tay người bệnh rồi vô tình đưa lên chạm vào mắt, mũi hoặc miệng của mình, virus và vi khuẩn sẽ nhanh chóng xâm nhập vào màng kết mạc và khởi phát quá trình viêm nhiễm. Thói quen đưa tay lên mặt là cầu nối ngắn nhất khiến mầm bệnh lây lan trong gia đình, trường học và công sở.
Lây truyền gián tiếp qua đồ dùng cá nhân và bề mặt tiếp xúc
Mầm bệnh gây đau mắt đỏ, đặc biệt là virus Adeno, có khả năng tồn tại tương đối bền vững trên các bề mặt môi trường ngoài cơ thể trong nhiều ngày. Việc dùng chung các vật dụng sinh hoạt cá nhân là con đường lây nhiễm gián tiếp cực kỳ phổ biến.\n\nCác đồ dùng tiếp xúc trực tiếp với vùng mặt như khăn mặt, khăn tắm, gối ngủ, chăn ga, kính mắt hoặc mỹ phẩm trang điểm mắt là những nơi tích tụ lượng lớn vi khuẩn và virus nếu dùng chung với người đang mắc bệnh. Bên cạnh đó, các bề mặt công cộng như tay nắm cửa, nút bấm thang máy, điều khiển tivi, bàn phím máy tính hoặc đồ chơi của trẻ em cũng dễ dàng trở thành nguồn lây khi người bệnh chạm vào sau khi dụi mắt mà chưa rửa tay sạch sẽ. Khi người khác chạm vào các bề mặt này rồi đưa tay lên mắt, nguy cơ nhiễm bệnh là rất cao.
Lây qua giọt bắn đường hô hấp khi tiếp xúc gần
Bên cạnh đường tiếp xúc bề mặt, bệnh đau mắt đỏ còn có thể lây qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn nhỏ phát tán ra không khí. Nhiều trường hợp viêm kết mạc cấp đi kèm với các triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp trên như sốt nhẹ, đau họng, hắt hơi và ho nhiều do cùng một chủng virus gây ra.\n\nKhi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện ở khoảng cách gần mà không che miệng, các giọt bắn li ti mang theo virus sẽ bắn ra môi trường xung quanh. Người đứng đối diện ở cự ly gần có thể hít phải hoặc các giọt bắn này có thể bám trực tiếp vào niêm mạc mắt, dẫn đến tình trạng nhiễm khuẩn kết mạc. Đây là lý do khiến bệnh đau mắt đỏ dễ bùng phát thành dịch tại những môi trường khép kín, đông đúc như lớp học, nhà trẻ, văn phòng làm việc hoặc phương tiện giao thông công cộng.
Đính chính quan niệm sai lầm về việc lây bệnh qua ánh nhìn
Nhiều người vẫn truyền tai nhau quan niệm rằng chỉ cần nhìn vào mắt người đang bị đau mắt đỏ hoặc nhìn qua gương, qua ảnh là có thể bị lây bệnh. Đây là một quan niệm hoàn toàn sai lầm và không có cơ sở khoa học. Ánh nhìn không thể truyền tải bất kỳ loại virus hay vi khuẩn nào qua không gian.\n\nSở dĩ quan niệm này xuất hiện là do bệnh lây lan quá nhanh qua các tiếp xúc vô tình hàng ngày mà người bệnh không hề nhận ra. Việc hiểu sai con đường lây truyền khiến nhiều người xa lánh, kỳ thị người bệnh một cách không cần thiết, trong khi lại lơ là việc rửa tay bằng xà phòng hoặc không khử khuẩn các đồ vật dùng chung. Nhận thức đúng bản chất lây nhiễm là bước đầu tiên để thực hiện các biện pháp cách ly và phòng vệ hiệu quả, tránh tâm lý hoang mang quá mức.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức và giáo dục sức khỏe cộng đồng, không thay thế cho việc thăm khám hoặc chẩn đoán y khoa. Khi mắt có các dấu hiệu bất thường như đau nhức dữ dội, giảm thị lực, sợ ánh sáng mạnh hoặc tiết dịch mủ đặc kéo dài, người bệnh cần đến ngay các cơ sở chuyên khoa mắt để được bác sĩ thăm khám và điều trị kịp thời, tuyệt đối không tự ý dùng các loại lá cây để đắp mắt hay tự mua thuốc nhỏ mắt chứa corticoid.
Tóm tắt
Hiểu rõ đau mắt đỏ lây qua đường nào giúp mỗi người chủ động cắt đứt chuỗi lây nhiễm trong gia đình và nơi làm việc. Giữ gìn vệ sinh cá nhân, không dùng chung đồ đạc và rửa tay thường xuyên là chìa khóa bảo vệ đôi mắt. Khi mắt xuất hiện dấu hiệu bất thường, việc thăm khám tại các cơ sở chuyên khoa mắt là biện pháp an toàn nhất để bảo vệ thị lực lâu dài.
Nguồn tham khảo
- Journal of Health, Population and Nutrition: Food Safety: Pathogen Transmission Routes, Hygiene Practices and Prevention
- Journal of Ophthalmology and Research: Incidence of Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus-2 (Sars-Cov-2) Antigen Presence in Adenovirus-Negative Conjunctivitis with Viral Infection Appearance
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Nhìn vào mắt người bị đau mắt đỏ có bị lây không?
Nhìn vào mắt người đau mắt đỏ hoàn toàn không làm lây bệnh. Bệnh chỉ lây khi có sự tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với dịch tiết chứa mầm bệnh từ mắt người nhiễm sang mắt người lành.
Đau mắt đỏ có thể lây truyền trong bao lâu?
Bệnh có thể lây lan từ khi người bệnh xuất hiện những triệu chứng đầu tiên cho đến khi mắt hết đỏ và ngừng tiết dịch hoàn toàn, thường kéo dài khoảng 7 đến 14 ngày tùy tác nhân gây bệnh.
Bị đau mắt đỏ có cần nghỉ học hoặc nghỉ làm không?
Người bệnh nên hạn chế đến nơi đông người hoặc xin nghỉ làm, nghỉ học từ 3 đến 7 ngày trong giai đoạn mắt tiết nhiều ghèn dử để tránh phát tán virus, vi khuẩn ra môi trường xung quanh.
Người từng bị đau mắt đỏ rồi có bị mắc lại không?
Đau mắt đỏ có thể tái phát nhiều lần vì cơ thể không tạo miễn dịch suốt đời sau khi khỏi, đặc biệt khi người bệnh tiếp xúc lại với các chủng virus hoặc vi khuẩn khác nhau.
Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh để phòng ngừa không?
Bệnh nhân tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ chứa corticoid hoặc kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt, bởi việc dùng sai thuốc có thể gây biến chứng loét giác mạc nghiêm trọng.
