Bệnh dại có chữa được không và các nguyên tắc phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh dại là một trong những bệnh truyền nhiễm lây từ động vật sang người nguy hiểm bậc nhất, luôn mang lại nỗi hoang mang lớn cho bất kỳ ai không may bị chó, mèo cào cắn. Rất nhiều người băn khoăn liệu bệnh dại có chữa được không nếu chẳng may nhiễm phải và đâu là những nguyên tắc quan trọng để bảo vệ bản thân an toàn.
Thực tế y khoa cho thấy khi virus dại đã phát tác và người bệnh biểu hiện các triệu chứng lâm sàng đặc trưng, khả năng tử vong gần như là tuyệt đối. Tuy nhiên, bệnh dại lại hoàn toàn có thể ngăn ngừa thành công nếu nạn nhân thực hiện đúng các bước sơ cứu và tiếp cận y tế kịp thời ngay sau khi bị phơi nhiễm.
Bệnh dại có chữa được không là gì?
Bệnh dại là bệnh nhiễm trùng thần kinh cấp tính do virus dại gây ra, chủ yếu lây truyền từ động vật có vú sang người qua vết cắn, vết cào hoặc khi nước bọt của con vật dính vào vết thương hở và màng niêm mạc. Thời gian ủ bệnh có thể dao động từ vài tuần đến vài tháng, phụ thuộc vào vị trí tổn thương, mức độ nặng của vết cắn và khoảng cách từ vết thương đến hệ thần kinh trung ương. Một khi virus đã di chuyển theo dây thần kinh vào tủy sống và não bộ, người bệnh sẽ nhanh chóng chuyển sang giai đoạn phát bệnh với các thể lâm sàng như thể cuồng hoặc thể liệt. Do tính chất phá hủy hệ thần kinh không thể đảo ngược của virus, việc hiểu rõ đặc điểm lây truyền và cơ chế bệnh đóng vai trò tiên quyết để chủ động phòng tránh rủi ro cho sức khỏe cộng đồng.
Khả năng điều trị bệnh dại khi đã phát bệnh
Về mặt y học hiện đại, bệnh dại là một trong những bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm nhất do virus dại thuộc chi Lyssavirus gây ra. Khi một người đã xuất hiện các dấu hiệu lâm sàng như sợ nước, sợ gió, co giật, ảo giác hoặc liệt cơ, y học gần như không có phương pháp điều trị đặc hiệu để cứu sống người bệnh. Các biện pháp can thiệp tại bệnh viện ở giai đoạn này chủ yếu là chăm sóc giảm nhẹ, an thần và hỗ trợ nhằm giảm bớt sự đau đớn cho bệnh nhân. Mặc dù từng có một số ít trường hợp trên thế giới được ghi nhận sống sót nhờ các phác đồ hồi sức tích cực chuyên sâu, nhưng những trường hợp này vô cùng hiếm gặp và thường để lại di chứng thần kinh rất nặng nề. Do đó, người dân cần hiểu rõ rằng bệnh dại không thể điều trị khỏi một khi các biểu hiện lâm sàng đã khởi phát. Điểm mấu chốt quyết định sự sống sót nằm hoàn toàn ở công tác dự phòng sau phơi nhiễm trước khi virus dại kịp xâm nhập vào hệ thần kinh trung ương.
Các bước sơ cứu ban đầu đúng cách khi bị động vật cào cắn
Ngay sau khi bị chó, mèo hoặc bất kỳ động vật nghi dại nào cào, cắn hoặc liếm vào vùng da trầy xước, bước sơ cứu tại chỗ đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Vết thương cần được xối rửa liên tục dưới vòi nước sạch chảy nhẹ cùng với xà phòng đặc trong khoảng mười lăm phút. Nếu không có sẵn xà phòng, người sơ cứu có thể dùng nước sạch thông thường kết hợp dung dịch sát khuẩn như cồn y tế hoặc cồn i-ốt để làm sạch bề mặt da. Thao tác rửa phải thật nhẹ nhàng, tránh chà xát quá mạnh làm tổn thương mô mềm rộng hơn. Tuyệt đối không được nặn máu, không đắp các loại lá cây, tro, dầu hỏa hoặc chất lạ lên vết thương. Người bệnh cũng không nên băng quá chặt hoặc khâu kín vết thương ngay lúc đầu trừ khi có chỉ định cầm máu khẩn cấp từ bác sĩ ngoại khoa, nhằm hạn chế tạo môi trường kỵ khí thuận lợi cho mầm bệnh phát triển.
Biện pháp phòng ngừa sau phơi nhiễm bằng vắc xin và huyết thanh
Sau bước sơ cứu vết thương, người bệnh cần đến ngay trung tâm y tế dự phòng hoặc phòng tiêm chủng gần nhất để được cán bộ y tế đánh giá mức độ phơi nhiễm và chỉ định phác đồ phù hợp. Hai biện pháp bảo vệ cốt lõi gồm tiêm vắc xin phòng dại và sử dụng huyết thanh kháng dại. Vắc xin phòng dại giúp cơ thể tự sản sinh kháng thể chủ động, thường được tiêm theo phác đồ nhiều mũi theo lịch hẹn nghiêm ngặt. Đối với các vết thương sâu, nhiều vết cắn, vết thương ở gần đầu, mặt, cổ, đầu ngón tay hoặc niêm mạc, bác sĩ sẽ chỉ định tiêm thêm huyết thanh kháng dại để cung cấp kháng thể thụ động ngay lập tức nhằm trung hòa virus tại chỗ trước khi cơ thể tự tạo được kháng thể. Ngoài ra, việc tiêm phòng uốn ván cũng cần được thực hiện song song để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm trùng phối hợp từ vết thương động vật cắn.
Nguyên tắc phòng ngừa chủ động từ đàn vật nuôi và cộng đồng
Để chủ động ngăn chặn nguồn lây truyền bệnh dại ra cộng đồng, việc quản lý và phòng bệnh trên đàn vật nuôi là nguyên tắc căn bản nhất. Tất cả chó, mèo nuôi trong gia đình cần được tiêm phòng vắc xin dại định kỳ đầy đủ hàng năm theo hướng dẫn của cơ quan thú y địa phương. Khi đưa chó ra nơi công cộng, chủ nuôi bắt buộc phải đeo rọ mõm, có dây xích và có người dắt để tránh tấn công người đi đường. Không thả rông động vật nuôi ra ngoài đường hoặc các khu dân cư đông đúc. Bên cạnh đó, người dân cần tránh trêu chọc chó mèo, đặc biệt là khi chúng đang ăn, đang ngủ hoặc đang chăm sóc con non. Những người có nguy cơ phơi nhiễm nghề nghiệp cao như nhân viên thú y, người làm việc tại lò mổ, người nghiên cứu thực địa hoặc kiểm lâm cũng nên chủ động tiêm phòng vắc xin dại trước phơi nhiễm để tạo hàng rào miễn dịch bảo vệ cơ thể.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chỉ định y khoa trực tiếp. Khi bị súc vật cắn hoặc tiếp xúc với nguồn nghi dại, người dân tuyệt đối không tự điều trị tại nhà bằng các mẹo dân gian, không thử nọc dại hay đắp thuốc lá. Cần nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất để bác sĩ thăm khám và chỉ định phác đồ dự phòng chuẩn xác.
Tóm tắt
Bệnh dại là mối đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu xử trí đúng thời điểm. Khi không may bị động vật cắn hoặc cào, người dân cần bình tĩnh rửa vết thương kỹ dưới vòi nước và đến ngay cơ sở tiêm chủng y tế để được tư vấn phác đồ tiêm ngừa thích hợp. Tuyệt đối không chủ quan theo dõi tại nhà hoặc sử dụng thuốc nam chữa trị.
Nguồn tham khảo
- Vaccine: Immunogenic response in obese patients undergoing rabies post-exposure prophylaxis with combined equine rabies immunoglobulin and rabies vaccination
- Journal of Advanced Research in Medicine: Small Volume of Rabies Immunoglobulin (RIG) is Effective for Local Wound Infiltration in Rabies Post-Exposure Prophylaxis whereas Intramuscular RIG is just a Wastage
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Sau khi bị chó cắn bao lâu thì phải đi tiêm phòng dại?
Người bị động vật cắn cần đến cơ sở y tế tiêm vắc xin phòng dại càng sớm càng tốt, lý tưởng nhất là trong ngày đầu tiên sau phơi nhiễm. Việc tiêm phòng muộn khi virus đã xâm nhập sâu vào hệ thần kinh sẽ làm giảm đáng kể hiệu quả bảo vệ.
Có nên chờ theo dõi chó mèo mười ngày rồi mới đi tiêm phòng không?
Việc theo dõi động vật trong mười ngày là cần thiết, nhưng người bị cắn vẫn phải đi tiêm vắc xin ngay lập tức chứ không được trì hoãn. Nếu sau mười ngày con vật vẫn sống khỏe mạnh, bác sĩ có thể xem xét điều chỉnh các mũi tiêm tiếp theo.
Tiêm vắc xin phòng dại thế hệ mới có gây hại trí nhớ hay suy giảm trí tuệ không?
Vắc xin phòng bệnh dại thế hệ mới được sản xuất trên tế bào nuôi cấy đạt độ tinh khiết cao, rất an toàn và không gây tổn thương trí nhớ hay ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ thần kinh như các loại vắc xin thế hệ cũ trước đây.
Phụ nữ mang thai bị chó dại cắn có tiêm phòng được không?
Phụ nữ mang thai hoặc đang nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn có thể tiêm vắc xin và huyết thanh kháng dại theo chỉ định y khoa. Do tính chất nguy hiểm của bệnh, việc bảo vệ tính mạng người mẹ luôn là ưu tiên hàng đầu và vắc xin không gây hại cho thai nhi.
Đắp lá thuốc nam hoặc lấy nọc dại có chữa được bệnh dại không?
Các phương pháp đắp lá cây, uống thuốc nam, châm cứu hoặc nhờ thầy lang lấy nọc dại hoàn toàn không có cơ sở khoa học. Những biện pháp này không tiêu diệt được virus dại mà còn làm mất thời gian vàng tiêm chủng, dẫn đến nguy cơ tử vong.
