Bệnh Crohn ở người lớn: Triệu chứng điển hình và các phương pháp kiểm soát
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bệnh Crohn ở người lớn là một dạng bệnh viêm ruột mạn tính gây tổn thương niêm mạc và các lớp sâu của thành ống tiêu hoá. Khác với các rối loạn tiêu hoá thông thường, bệnh có tính chất kéo dài từng đợt, dễ tái phát và ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng hấp thu chất dinh dưỡng nếu không được phát hiện sớm.
Hiểu rõ các biểu hiện lâm sàng cùng nguyên tắc theo dõi y khoa là chìa khóa giúp người bệnh chủ động kiểm soát tình trạng sức khỏe. Dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa tiêu hoá, việc phối hợp giữa dùng thuốc đúng phác đồ và duy trì lối sống lành mạnh sẽ giúp hạn chế tối đa nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
Bệnh crohn ở người lớn là gì?
Bệnh Crohn là một bệnh lý viêm ruột mạn tính có thể xuất hiện ở bất kỳ vị trí nào trên đường tiêu hoá, trải dài từ khoang miệng cho đến hậu môn, nhưng phổ biến nhất là tại đoạn cuối của ruột non và đại tràng. Bản chất của bệnh là tình trạng viêm xuyên thành, nghĩa là phản ứng viêm không chỉ giới hạn ở lớp niêm mạc bề mặt mà còn ăn sâu qua toàn bộ các lớp của thành ruột, tạo ra các tổn thương ngắt quãng xen kẽ vùng mô lành. Ở người trưởng thành, cơ chế sinh bệnh có liên quan mật thiết đến sự tương tác phức tạp giữa yếu tố di truyền, sự rối loạn phản ứng của hệ thống miễn dịch đường ruột đối với hệ vi sinh vật và các tác nhân môi trường xung quanh. Bệnh diễn tiến theo từng đợt bùng phát xen kẽ các giai đoạn lui bệnh, đòi hỏi quá trình theo dõi y khoa liên tục và cẩn trọng để duy trì sức khỏe ổn định cho người bệnh.
Các biểu hiện lâm sàng thường gặp của bệnh Crohn ở người lớn
Ở người trưởng thành, biểu hiện của bệnh Crohn thay đổi tùy thuộc vào vị trí và mức độ tổn thương dọc theo ống tiêu hoá. Dấu hiệu phổ biến nhất là những cơn đau quặn bụng thường tập trung ở vùng hố chậu phải hoặc xung quanh rốn, xuất hiện từng đợt kèm cảm giác đầy trướng. Đi cùng với đó là tình trạng tiêu chảy mạn tính kéo dài nhiều tuần, phân có thể lẫn chất nhầy hoặc máu. Người bệnh thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, sốt nhẹ từng cơn, chán ăn và sụt cân nhanh chóng do ruột giảm khả năng hấp thu chất dinh dưỡng. Trong nhiều trường hợp, tổn thương còn bộc lộ tại vùng quanh hậu môn như nứt kẽ hậu môn, rò hậu môn gây đau rát, chảy dịch hoặc hình thành ổ áp xe. Ngoài ra, bệnh nhân có thể gặp phải các dấu hiệu ngoài đường tiêu hoá như đau sưng khớp, viêm màng bồ đào ở mắt hoặc tổn thương ban đỏ trên da. Khi các triệu chứng rối loạn tiêu hoá này kéo dài không rõ nguyên do, việc thăm khám y khoa là vô cùng cần thiết.
Quy trình chẩn đoán y khoa xác định bệnh Crohn
Để xác định chính xác bệnh Crohn và phân biệt với các bệnh lý đường ruột khác, bác sĩ chuyên khoa tiêu hoá sẽ phối hợp nhiều phương pháp cận lâm sàng toàn diện. Xét nghiệm máu giúp đánh giá tình trạng thiếu máu, bạch cầu tăng và các chỉ số viêm mạn tính như CRP hoặc tốc độ máu lắng. Xét nghiệm phân nhằm loại trừ nhiễm trùng đường ruột do vi khuẩn ký sinh trùng và định lượng nồng độ calprotectin trong phân để đánh giá mức độ viêm tại niêm mạc ruột. Kỹ thuật nội soi đại trực tràng và nội soi dạ dày tá tràng kết hợp sinh thiết tổn thương đóng vai trò then chốt, cho phép quan sát các vết loét hình sỏi, vết loét sâu ngắt quãng xen kẽ niêm mạc lành. Đối với những đoạn ruột non khó tiếp cận qua nội soi thông thường, bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ ruột non và nội soi viên nang. Sự kết hợp chặt chẽ giữa hình ảnh học, mô bệnh học và triệu chứng lâm sàng đảm bảo chẩn đoán chính xác.
Các phương pháp dùng thuốc kiểm soát phản ứng viêm
Mục tiêu điều trị bệnh Crohn ở người lớn là làm giảm phản ứng viêm, đưa bệnh vào giai đoạn thuyên giảm lâm sàng và ngăn ngừa nguy cơ biến chứng tổn thương cấu trúc ruột. Trong giai đoạn bùng phát, các thuốc chống viêm như dẫn xuất aminosalicylate hoặc corticosteroid dạng uống hay tiêm có thể được chỉ định ngắn hạn để nhanh chóng dập tắt phản ứng viêm cấp tính. Khi bước vào giai đoạn duy trì ổn định, bác sĩ thường sử dụng nhóm thuốc ức chế miễn dịch như azathioprine hoặc methotrexate nhằm ngăn ngừa tái phát. Đối với những trường hợp viêm mức độ trung bình đến nặng hoặc thất bại với điều trị quy chuẩn, liệu pháp sinh học kháng TNF hoặc các kháng thể đơn dòng khác mang lại hiệu quả kiểm soát tổn thương niêm mạc rất tích cực. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc, dừng thuốc đột ngột hay điều chỉnh liều lượng mà phải tuân thủ chặt chẽ chỉ định của bác sĩ điều trị để hạn chế tối đa tác dụng phụ không mong muốn.
Chế độ dinh dưỡng và lối sống hỗ trợ phục hồi đường ruột
Song song với việc dùng thuốc theo đơn của bác sĩ, chế độ ăn uống và sinh hoạt đóng vai trò hỗ trợ rất lớn trong việc kiểm soát tiến triển bệnh Crohn ở người lớn. Trong những đợt bệnh tái phát, ruột trở nên nhạy cảm và khó hấp thu, do đó người bệnh nên ưu tiên các món ăn mềm, thanh đạm, ít chất xơ thô và giàu năng lượng như cháo dinh dưỡng, thịt nạc hầm nhừ, cá hấp và trứng luộc. Cần chia nhỏ các bữa ăn trong ngày thành năm hoặc sáu bữa để giảm áp lực cho đường tiêu hoá, đồng thời uống đủ nước nhằm bù đắp lượng dịch mất đi do tiêu chảy. Người bệnh nên chủ động ghi chép nhật ký ăn uống để nhận biết và loại trừ các thực phẩm gây kích ứng tiêu hoá cá nhân. Bên cạnh đó, việc bỏ thuốc lá là yêu cầu sống còn vì khói thuốc làm tăng đáng kể tần suất bùng phát và mức độ nặng của bệnh Crohn, kết hợp nghỉ ngơi điều độ giúp ổn định hệ miễn dịch.
Phòng ngừa và xử trí biến chứng đường tiêu hoá
Nếu không được theo dõi và can thiệp kịp thời, bệnh Crohn có thể dẫn đến nhiều biến chứng cơ học và toàn thân phức tạp. Tình trạng viêm xuyên thành ruột kéo dài làm xơ hóa và chít hẹp lòng ruột, dẫn tới bán tắc hoặc tắc ruột hoàn toàn khiến người bệnh đau bụng dữ dội, nôn mửa và bí trung đại tiện. Sự phá hủy thành ruột sâu còn tạo ra các đường rò thông sang các quai ruột lân cận, rò vào bàng quang hoặc rò ra bề mặt da quanh hậu môn, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng huyết và áp xe ổ bụng. Khi điều trị nội khoa thất bại hoặc xuất hiện biến chứng tắc ruột, thủng ruột, phẫu thuật cắt bỏ đoạn ruột tổn thương hoặc tạo hình mở rộng chỗ hẹp sẽ được bác sĩ ngoại khoa cân nhắc thực hiện. Can thiệp phẫu thuật giải quyết biến chứng cấp tính nhưng không loại bỏ hoàn toàn mầm bệnh, do đó sau mổ người bệnh vẫn cần duy trì kế hoạch chăm sóc y tế lâu dài.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc ức chế miễn dịch hoặc thay đổi liều lượng thuốc điều trị khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Khi xuất hiện cơn đau bụng dữ dội, sốt cao hoặc đại tiện ra máu nhiều, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.
Tóm tắt
Bệnh Crohn ở người lớn là bệnh lý viêm ruột mạn tính cần được theo dõi sát sao bởi bác sĩ chuyên khoa tiêu hoá. Việc tuân thủ phác đồ kết hợp chế độ ăn uống khoa học sẽ giúp người bệnh kiểm soát viêm, phòng ngừa đợt bùng phát và duy trì chất lượng cuộc sống ổn định.
Nguồn tham khảo
- Digestive and Liver Disease: Author’s reply: Comment on “Synergistic effect of oral exclusive enteral nutrition and biologic in induction therapy for adult Crohn disease”
- Digestive and Liver Disease: Letter to the editor: Comment on “Synergistic effect of oral exclusive enteral nutrition and biologic in induction therapy for adult Crohn disease”
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh Crohn ở người lớn có thể chữa khỏi hoàn toàn không?
Bệnh Crohn hiện chưa thể chữa khỏi hoàn toàn nhưng việc dùng thuốc kiểm soát viêm và điều chỉnh lối sống giúp kiểm soát triệu chứng, đưa bệnh vào giai đoạn lui bệnh lâu dài.
Bệnh Crohn khác gì với bệnh viêm loét đại trực tràng chảy máu?
Bệnh Crohn có thể xuất hiện ở bất kỳ đoạn nào của ống tiêu hoá từ miệng đến hậu môn và tổn thương sâu qua các lớp thành ruột, trong khi viêm loét đại trực tràng chỉ khu trú tại niêm mạc đại trực tràng.
Người mắc bệnh Crohn nên kiêng những loại thực phẩm nào?
Người bệnh nên hạn chế thức ăn nhiều dầu mỡ, đồ cay nóng, rượu bia, caffeine và thực phẩm sinh hơi trong đợt viêm cấp, đồng thời bổ sung đủ nước và chất đạm dễ tiêu.
Nội soi đường tiêu hoá có cần thiết để chẩn đoán bệnh Crohn không?
Nội soi đại trực tràng kết hợp sinh thiết mô là phương pháp then chốt giúp bác sĩ quan sát tổn thương niêm mạc và xác định chính xác mức độ viêm của bệnh Crohn.
Khi nào người bệnh Crohn cần phải can thiệp phẫu thuật?
Phẫu thuật không chữa khỏi bệnh nhưng được chỉ định khi xảy ra biến chứng như thủng ruột, tắc ruột do hẹp lòng ruột, rò hậu môn hoặc khi điều trị nội khoa không còn đáp ứng.
