Bệnh cảm cúm lây qua đường nào và cách phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Cảm cúm là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm gây ra, có khả năng lây lan nhanh chóng trong cộng đồng và dễ bùng phát thành các đợt dịch lớn. Bệnh gây ra nhiều triệu chứng khó chịu như sốt cao, đau rát họng, ngạt mũi, đau nhức cơ bắp toàn thân và khiến người mắc suy giảm thể lực nghiêm trọng.
Nhiều người thường băn khoăn bệnh cảm cúm lây qua đường nào và làm sao để phòng ngừa hiệu quả cho các thành viên trong gia đình. Việc nắm rõ các cơ chế phát tán mầm bệnh sẽ giúp xây dựng lối sống khoa học, áp dụng đúng biện pháp phòng vệ để chủ động ngăn chặn virus cúm xâm nhập và giảm thiểu nguy cơ biến chứng đường hô hấp.
Bệnh cảm cúm lây qua đường nào là gì?
Cảm cúm là bệnh lý truyền nhiễm phổ biến do các chủng virus cúm thuộc họ Orthomyxoviridae gây ra, trong đó phổ biến nhất ở người là cúm A và cúm B. Bệnh khởi phát đột ngột với các triệu chứng đặc trưng như sốt cao trên ba mươi tám độ C, ớn lạnh, đau đầu dữ dội, mệt mỏi rã rời, đau nhức các khớp cơ, ho khan và đau rát cổ họng. Khác với cảm lạnh thông thường vốn diễn tiến nhẹ nhàng và tự khỏi sau vài ngày, cảm cúm có thể tiến triển nặng và gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm phế quản, viêm phổi, suy hô hấp hoặc làm bùng phát các đợt cấp của bệnh lý mạn tính tim mạch, hô hấp sẵn có. Bệnh có tính lây truyền rất cao qua không khí và các tiếp xúc thông thường, do đó nhận biết rõ nguồn lây và cơ chế lan truyền của virus là bước tiên quyết để phòng tránh lây nhiễm diện rộng.
Phân biệt cảm lạnh thông thường và bệnh cảm cúm
| Đặc điểm so sánh | Cảm lạnh thông thường | Bệnh cảm cúm |
|---|---|---|
| Căn nguyên gây bệnh | Thường do rhinovirus và một số virus khác | Do virus cúm A, B hoặc C gây ra |
| Khởi phát triệu chứng | Từ từ, tăng dần từng ngày | Đột ngột, sốt cao kèm ớn lạnh |
| Mức độ đau mỏi cơ | Nhẹ hoặc hầu như không có | Rất rõ rệt, nhức mỏi toàn thân dữ dội |
| Nguy cơ biến chứng hô hấp | Hiếm gặp biến chứng nặng | Dễ dẫn tới viêm phổi, suy hô hấp |
Lây truyền trực tiếp qua giọt bắn hô hấp trong không khí
Con đường lây truyền phổ biến và nguy hiểm nhất của bệnh cảm cúm là qua các giọt bắn đường hô hấp. Khi người bệnh nói chuyện, ho, hắt hơi hoặc sổ mũi, hàng ngàn giọt bắn li ti chứa đầy virus cúm sẽ phát tán ra không khí xung quanh trong phạm vi khoảng từ một đến hai mét. Những người đứng gần có nguy cơ cao hít phải các giọt bắn này qua đường mũi hoặc miệng, khiến virus nhanh chóng bám vào niêm mạc đường hô hấp trên và bắt đầu quá trình nhân lên. Trong môi trường kín gió, đông người như văn phòng, lớp học, phương tiện giao thông công cộng, nồng độ giọt bắn lơ lửng có thể tồn tại lâu hơn, làm tăng đáng kể tốc độ lây lan thành các đợt dịch cúm mùa cục bộ.
Lây truyền gián tiếp qua bề mặt tiếp xúc và bàn tay
Bên cạnh đường hô hấp trực tiếp, virus cúm còn có khả năng lây truyền gián tiếp qua bề mặt các vật dụng hàng ngày. Khi người bệnh ho hoặc che miệng bằng tay, dịch tiết chứa mầm bệnh sẽ dính lên bàn tay, sau đó bám vào tay nắm cửa, bàn phím máy tính, điện thoại, đồ chơi hoặc nút bấm thang máy. Người khỏe mạnh khi vô tình chạm tay vào các bề mặt ô nhiễm này rồi đưa tay lên chạm vào mắt, mũi hoặc miệng sẽ vô tình tạo điều kiện cho virus xâm nhập qua niêm mạc. Khả năng sống sót của virus cúm trên bề mặt cứng có thể kéo dài hàng chục giờ, khiến con đường lây truyền tiếp xúc này trở nên rất khó lường nếu không duy trì thói quen rửa tay thường xuyên.
Tiêm vắc xin phòng cúm mùa chủ động hàng năm
Tiêm phòng vắc xin cúm mùa hàng năm là phương pháp phòng bệnh chủ động và có hiệu quả bảo vệ cao nhất được y học khuyến cáo. Vắc xin giúp hệ thống miễn dịch tạo ra kháng thể đặc hiệu chống lại các chủng virus cúm lưu hành phổ biến nhất theo từng mùa dịch. Biện pháp này đặc biệt quan trọng đối với trẻ nhỏ từ sáu tháng tuổi trở lên, người cao tuổi từ sáu mươi lăm tuổi, phụ nữ đang mang thai và những người có bệnh nền mạn tính như hen phế quản, phổi tắc nghẽn mạn tính, đái tháo đường hoặc suy tim. Tiêm phòng không chỉ giảm nguy cơ mắc bệnh mà còn giảm thiểu đáng kể nguy cơ phải nhập viện và các biến chứng viêm phổi nặng do cúm.
Vệ sinh cá nhân và khử khuẩn môi trường sống hàng ngày
Bên cạnh việc tiêm phòng, thực hiện nghiêm túc các biện pháp vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường sống là nền tảng ngăn chặn virus lây lan. Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong ít nhất hai mươi giây, đặc biệt là sau khi ho, hắt hơi, đi vệ sinh hoặc trở về từ nơi công cộng. Khi không có sẵn nước và xà phòng, có thể dùng dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn nồng độ từ sáu mươi phần trăm trở lên. Luôn đeo khẩu trang đúng cách khi đến nơi đông người hoặc khi tiếp xúc với người có biểu hiện ho, sốt. Thường xuyên lau chùi, khử khuẩn các bề mặt tiếp xúc chung bằng dung dịch sát khuẩn gia dụng và mở cửa đón gió tự nhiên để không gian luôn thông thoáng.
Nâng cao sức đề kháng tự nhiên của cơ thể
Một hệ miễn dịch khỏe mạnh là hàng rào tự nhiên giúp cơ thể chống lại sự xâm nhập và nhân lên của virus cúm. Chế độ dinh dưỡng hàng ngày cần cân đối bốn nhóm chất, tăng cường rau xanh, trái cây tươi giàu vitamin C, kẽm và các chất chống oxy hóa. Uống đủ nước ấm, ngủ đủ giấc từ bảy đến tám tiếng mỗi ngày và duy trì hoạt động thể chất vừa sức giúp kích hoạt tế bào miễn dịch hoạt động hiệu quả. Đồng thời, cần hạn chế hút thuốc lá và tránh xa khói thuốc thụ động vì khói thuốc làm tổn thương lớp lông chuyển niêm mạc đường hô hấp, khiến mầm bệnh dễ dàng bám dính và xâm nhập sâu hơn vào phổi.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng như khó thở, thở gấp, đau tức ngực dữ dội, sốt cao liên tục không hạ sau ba ngày hoặc li bì, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được khám và theo dõi chuyên khoa kịp thời. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc kháng sinh hoặc thuốc kháng virus mà không có hướng dẫn của nhân viên y tế.
Tóm tắt
Hiểu rõ các con đường lây truyền giúp mỗi cá nhân chủ động xây dựng thói quen bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng trước bệnh cảm cúm. Việc kết hợp tiêm chủng vắc xin cúm hàng năm, rửa tay đúng cách, đeo khẩu trang và giữ gìn môi trường sống thông thoáng là lá chắn vững chắc để hạn chế tối đa nguy cơ nhiễm bệnh.
Nguồn tham khảo
- eLife Sciences Publications, Ltd: Figure 1—source data 4. Ferret influenza transmission studies via respiratory droplets and direct contact using avian isolates
- The University of Hong Kong Libraries: Efficacy of hand hygiene to reduce transmission of the influenza virus in community settings : a meta-analysis
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người mắc cảm cúm có thể lây bệnh cho người khác trong bao lâu?
Người mắc bệnh cảm cúm có thể bắt đầu phát tán virus từ một ngày trước khi khởi phát triệu chứng và tiếp tục đào thải mầm bệnh mạnh nhất trong khoảng từ năm đến bảy ngày đầu tiên sau khi phát bệnh.
Cảm cúm khác với cảm lạnh thông thường như thế nào?
Cảm lạnh thường do rhinovirus gây ra với triệu chứng nhẹ ở mũi họng. Cảm cúm do virus cúm tấn công toàn thân gây sốt cao đột ngột, đau nhức cơ bắp dữ dội, mệt mỏi kiệt sức và dễ dẫn tới biến chứng hơn.
Tại sao cần tiêm vắc xin phòng cúm nhắc lại mỗi năm một lần?
Virus cúm liên tục biến đổi kháng nguyên qua từng năm và hiệu lực bảo vệ của kháng thể giảm dần theo thời gian. Do đó, tiêm nhắc lại vắc xin cúm hàng năm là biện pháp cần thiết để duy trì miễn dịch tối ưu.
Virus cúm có thể sống trên các bề mặt đồ vật trong bao lâu?
Thời gian virus cúm tồn tại phụ thuộc vào chất liệu bề mặt, nhiệt độ và độ ẩm. Trên bề mặt cứng không thấm nước như kim loại, nhựa, virus có thể duy trì khả năng lây nhiễm trong khoảng hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ.
Uống kháng sinh có giúp trị dứt điểm bệnh cảm cúm không?
Kháng sinh chỉ có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn, hoàn toàn không có hiệu lực đối với virus cúm. Tự ý dùng kháng sinh không giúp khỏi cúm mà còn làm tăng nguy cơ kháng thuốc và tác dụng phụ không mong muốn.
