Bệnh hen suyễn có lây không và cách phòng ngừa cơn hen tái phát

Hen suyễn có lây không là gì?

Hen suyễn, còn gọi là hen phế quản, là bệnh lý viêm mạn tính của đường hô hấp dưới. Khi đường thở tiếp xúc với các yếu tố kích thích, niêm mạc phế quản phản ứng quá mức bằng cách phù nề, co thắt cơ trơn và tăng tiết chất nhầy. Hậu quả là lòng phế quản bị thu hẹp, dẫn đến các triệu chứng đặc trưng như thở khò khè, ho dai dẳng, nặng ngực và khó thở từng cơn. Khác với các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do vi sinh vật gây ra, hen suyễn không chứa mầm bệnh lây nhiễm. Nguồn gốc bệnh xuất phát từ sự tương tác phức tạp giữa cơ địa di truyền, tiền sử gia đình có người mắc bệnh dị ứng và sự nhạy cảm của hệ miễn dịch trước các kháng nguyên môi trường. Do đó, người bệnh hoàn toàn không truyền bệnh sang những người sống chung hay người tiếp xúc xung quanh.

Vì sao bệnh hen suyễn không lây nhiễm qua tiếp xúc

Nhiều người nhầm lẫn triệu chứng ho dai dẳng và khò khè của hen suyễn với các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp nên e ngại tiếp xúc gần. Trên thực tế, bệnh truyền nhiễm cần có tác nhân vi sinh xâm nhập như virus cúm hoặc trực khuẩn lao phát tán qua giọt bắn. Hen phế quản hoàn toàn không có tác nhân truyền nhiễm như vậy trong cơ chế bệnh sinh.

Hiện tượng khó thở và co thắt phế quản ở người mắc hen suyễn bắt nguồn từ sự phản ứng quá mức của hệ miễn dịch trước các kích thích nội tại hoặc ngoại sinh. Khi tiếp xúc với dị nguyên, các tế bào miễn dịch giải phóng chất trung gian gây viêm, khiến niêm mạc đường thở sưng phồng và tăng tiết đờm. Vì đây là phản ứng miễn dịch mang tính cá thể, người khỏe mạnh khi tiếp xúc, bắt tay hay dùng chung đồ dùng với người bệnh hoàn toàn không có nguy cơ bị lây bệnh.

Kiểm soát và tránh tiếp xúc với các dị nguyên khởi phát cơn hen

Biện pháp quan trọng hàng đầu trong việc phòng ngừa cơn hen suyễn tái phát là nhận biết và chủ động cách ly khỏi các chất gây dị ứng. Các dị nguyên phổ biến nhất trong đời sống bao gồm mạt bụi nhà, lông động vật nuôi, phấn hoa theo mùa, nấm mốc và gián. Mỗi người bệnh thường có mức độ nhạy cảm khác nhau đối với từng nhóm dị nguyên cụ thể.

Bên cạnh chất gây dị ứng, khói thuốc lá là tác nhân gây hại nghiêm trọng làm tổn thương niêm mạc hô hấp và kích hoạt cơn co thắt phế quản cấp tính. Người bệnh cần tránh xa khói thuốc lá, khói than, khói hương nhang và hóa chất tẩy rửa nồng gắt. Khi ra ngoài môi trường nhiều bụi bẩn hoặc thời tiết thay đổi, việc đeo khẩu trang đúng quy cách giúp lọc bụi và giữ ấm đường thở, giảm thiểu đáng kể phản xạ co thắt.

Cải thiện chất lượng không khí và không gian sống trong nhà

Không gian sống sạch sẽ và thông thoáng đóng vai trò quyết định trong việc hạn chế sự tích tụ của các tác nhân kích thích đường thở. Phòng ngủ của người mắc bệnh hen suyễn cần được dọn dẹp thường xuyên, hạn chế trải thảm dày, rèm cửa bám bụi hoặc thú nhồi bông chứa nhiều mạt bụi. Chăn ga gối đệm nên được giặt định kỳ bằng nước ấm và phơi dưới ánh nắng để loại bỏ vi sinh vật gây dị ứng.

Độ ẩm trong nhà cần được duy trì ở mức cân bằng, tránh ẩm ướt tạo điều kiện cho nấm mốc phát triển ở các góc tường hay trần nhà. Gia đình có thể sử dụng máy hút ẩm hoặc máy lọc không khí có màng lọc hiệu quả cao để loại bỏ bụi mịn lơ lửng. Đồng thời, việc mở cửa thông gió vào những thời điểm trời quang đãng giúp không khí trong nhà luôn được lưu thông tự nhiên.

Chủ động phòng ngừa các đợt nhiễm trùng đường hô hấp

Nhiễm trùng đường hô hấp trên và dưới do virus hoặc vi khuẩn là yếu tố thường xuyên thúc đẩy các đợt bùng phát hen suyễn cấp tính. Khi đường hô hấp bị nhiễm trùng, tình trạng viêm sẵn có ở niêm mạc phế quản sẽ bùng lên mạnh mẽ hơn, khiến đường thở trở nên nhạy cảm quá mức. Do đó, người mắc hen suyễn cần chủ động bảo vệ bản thân trước các bệnh hô hấp truyền nhiễm.

Các biện pháp bảo vệ bao gồm rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, hạn chế đưa tay lên mắt mũi và tránh tiếp xúc gần với người đang cảm cúm, ho sốt. Giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ, ngực và bàn chân khi trời trở lạnh là thói quen rất cần thiết. Ngoài ra, việc tiêm vắc xin phòng cúm định kỳ hàng năm và vắc xin phòng phế cầu khuẩn theo hướng dẫn y tế giúp giảm nguy cơ bội nhiễm hô hấp.

Tuân thủ kế hoạch quản lý bệnh và tái khám định kỳ cùng bác sĩ

Kiểm soát hen suyễn hiệu quả đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa người bệnh và bác sĩ chuyên khoa hô hấp thông qua một kế hoạch theo dõi cụ thể. Kế hoạch này giúp người bệnh nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo đường thở bắt đầu thu hẹp, chẳng hạn như ho nhiều về đêm hoặc nặng ngực nhẹ, từ đó chủ động xử trí trước khi cơn khó thở cấp tính xuất hiện.

Người bệnh cần tái khám định kỳ theo hẹn để bác sĩ đánh giá mức độ kiểm soát đường thở qua thăm khám và điều chỉnh phương án theo dõi thích hợp. Tuyệt đối không tự ý ngưng theo dõi khi thấy triệu chứng tạm lắng xuống, bởi phản ứng viêm vi thể ở niêm mạc phế quản vẫn có thể âm thầm tiếp diễn. Việc chủ động trao đổi với nhân viên y tế giúp người bệnh xây dựng chế độ sinh hoạt, làm việc và vận động thể lực an toàn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính phổ biến kiến thức khoa học và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Mỗi người bệnh hen suyễn có cơ địa và nhóm dị nguyên kích hoạt hoàn toàn khác nhau. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc, thay đổi liều lượng hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc. Khi xuất hiện cơn khó thở dữ dội, tím tái môi đầu chi hoặc co kéo cơ hô hấp, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất để cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Bệnh hen suyễn hoàn toàn không có khả năng lây nhiễm qua tiếp xúc thông thường. Thay vì lo lắng về nguy cơ lây lan, người bệnh và gia đình nên tập trung vào việc loại bỏ các dị nguyên kích ứng, giữ gìn môi trường sống trong lành và phòng ngừa nhiễm trùng hô hấp. Việc hợp tác chặt chẽ với bác sĩ chuyên khoa giúp người bệnh kiểm soát ổn định tình trạng viêm đường thở và bảo vệ sức khỏe hô hấp lâu dài.