Bé hay chảy máu cam là thiếu chất gì và cách chăm sóc đúng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Chảy máu cam là tình trạng thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong giai đoạn từ hai đến mười tuổi, khiến không ít bậc phụ huynh cảm thấy lo lắng và bối rối. Câu hỏi đầu tiên nhiều cha mẹ đặt ra là liệu bé hay chảy máu cam là thiếu chất gì và có cần phải tẩm bổ ngay các loại thuốc bổ hay không.
Trên thực tế, sự bền vững của mạch máu và niêm mạc mũi phụ thuộc một phần vào dinh dưỡng, nhưng phần lớn các đợt chảy máu lại bắt nguồn từ những yếu tố cơ học và môi trường xung quanh. Việc hiểu rõ bản chất vấn đề sẽ giúp cha mẹ xử trí đúng khoa học và thiết lập chế độ chăm sóc phù hợp cho con.
Bé hay chảy máu cam là thiếu chất gì?
Chảy máu cam, hay còn gọi là chảy máu mũi trong y khoa, là hiện tượng xuất huyết xuất phát từ các mô lót bên trong hốc mũi. Ở trẻ em, hơn chín mươi phần trăm các trường hợp xảy ra ở phần trước của vách ngăn mũi, nơi tập trung mạng lưới mao mạch nông rất nhạy cảm. Niêm mạc bao phủ khu vực này khá mỏng và thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với luồng không khí hít thở từ môi trường ngoài. Khi lớp niêm mạc bị khô ráp, viêm nhiễm hoặc chịu tác động chà xát cơ học, các vi mạch dễ bị rách và giải phóng máu ra ngoài. Mặc dù sự thiếu hụt dinh dưỡng có thể làm giảm sức bền thành mạch, tình trạng này thường là sự kết hợp của nhiều yếu tố tại chỗ lẫn toàn thân cần được xem xét thấu đáo.
Các vi chất dinh dưỡng liên quan mật thiết đến hiện tượng chảy máu cam ở trẻ
Trong cơ thể trẻ, thành mạch máu và quá trình đông máu cần sự tham gia của nhiều vi chất thiết yếu. Đầu tiên là vitamin C, dưỡng chất đóng vai trò quan trọng trong việc tổng hợp collagen nhằm xây dựng và củng cố độ bền của thành mao mạch. Khi chế độ ăn thiếu hụt vitamin C kéo dài, thành mạch trở nên giòn, kém đàn hồi và rất dễ nứt vỡ dưới tác động nhẹ. Tiếp theo là vitamin K, thành phần không thể thiếu để gan sản xuất các yếu tố đông máu giúp cầm máu tự nhiên. Thiếu hụt vitamin K có thể khiến thời gian chảy máu kéo dài hơn bình thường. Ngoài ra, việc thiếu hụt vitamin A cũng làm suy giảm khả năng tái tạo tế bào biểu mô, khiến lớp niêm mạc lót trong hốc mũi bị teo khô, mất đi lớp nhầy bảo vệ bề mặt. Sắt và canxi cũng tham gia gián tiếp vào quá trình duy trì sự khỏe mạnh của tế bào máu và cơ chế cầm máu. Dù vậy, tình trạng thiếu hụt nặng các dưỡng chất này hiện nay không quá phổ biến ở trẻ được nuôi dưỡng bình thường.
Những nguyên nhân phổ biến ngoài dinh dưỡng khiến trẻ hay chảy máu mũi
Mặc dù dinh dưỡng có liên quan, phần lớn các trường hợp trẻ bị chảy máu cam xuất phát từ những nguyên nhân tại chỗ vùng tai mũi họng. Vùng vách ngăn phía trước mũi tập trung đám rối mao mạch Kiesselbach rất nông và niêm mạc bao phủ cực kỳ mỏng manh. Trẻ nhỏ thường có thói quen ngoáy mũi, dụi mũi mạnh hoặc nhét các dị vật nhỏ vào lỗ mũi gây rách rách mao mạch. Môi trường sống có độ ẩm thấp, thời tiết hanh khô vào mùa đông hoặc việc nằm phòng máy lạnh liên tục cũng làm niêm mạc mũi mất nước, khô giòn và dễ nứt vỡ khi ho hay hắt hơi. Ngoài ra, các bệnh lý viêm đường hô hấp như viêm mũi dị ứng, viêm xoang làm cho niêm mạc mũi sung huyết, phù nề và mạch máu giãn rộng, chỉ cần một va chạm nhẹ cũng đủ kích hoạt chảy máu. Một số ít trường hợp có thể liên quan đến dị hình vách ngăn mũi hoặc rối loạn đông máu bẩm sinh.
Hướng dẫn các bước sơ cứu an toàn khi trẻ bị chảy máu cam
Khi phát hiện trẻ bị chảy máu cam, người chăm sóc cần giữ bình tĩnh để trấn an trẻ, tránh để trẻ hoảng sợ khóc lóc làm huyết áp tăng và máu chảy nhiều hơn. Hãy cho trẻ ngồi thẳng lưng, đầu hơi cúi nhẹ về phía trước để máu chảy ra ngoài cửa mũi. Tuyệt đối không ngả đầu trẻ ra sau hoặc cho trẻ nằm ngửa vì tư thế này khiến máu chảy ngược xuống hầu họng, gây ho sặc, kích thích dạ dày dẫn đến nôn mửa. Dùng ngón tay cái và ngón tay trỏ bóp chặt hai cánh mũi của trẻ lại, ép chặt vào vách ngăn trong khoảng mười đến mười lăm phút liên tục. Hướng dẫn trẻ thở đều bằng miệng trong suốt quá trình này. Không nên nhả tay ra quá sớm để kiểm tra vì cục máu đông chưa kịp hình thành vững chắc. Có thể đặt một chiếc khăn mát hoặc túi chườm lạnh lên sống mũi để hỗ trợ co mạch, giảm lượng máu đến vùng tổn thương. Sau khi máu ngừng chảy, nhắc trẻ không xì mũi, không ngoáy mũi hay chạy nhảy mạnh trong vài giờ tiếp theo.
Chế độ dinh dưỡng cân bằng và thói quen sinh hoạt bảo vệ niêm mạc mũi cho bé
Để củng cố thành mạch và giảm nguy cơ tái phát chảy máu cam, chế độ ăn hằng ngày của trẻ cần được bổ sung đa dạng các nhóm thực phẩm tự nhiên giàu vitamin và khoáng chất. Phụ huynh nên tăng cường các loại rau củ quả giàu vitamin C như cam, bưởi, quýt, dâu tây, ổi, kiwi, bông cải xanh và ớt chuông vào bữa phụ hoặc bữa chính. Nguồn cung cấp vitamin K dồi dào có thể tìm thấy trong các loại rau lá xanh thẫm như rau bina, cải xoăn, súp lơ và dầu thực vật. Thịt bò nạc, lòng đỏ trứng, gan động vật và các loại đậu cung cấp lượng sắt cần thiết cho quá trình tạo máu. Bên cạnh dinh dưỡng, việc chăm sóc tại chỗ giữ vai trò then chốt. Cần cắt ngắn móng tay cho trẻ thường xuyên để hạn chế tổn thương khi trẻ vô thức đưa tay lên mũi. Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ khi thời tiết hanh khô hoặc dùng điều hòa. Có thể nhỏ hoặc xịt dung dịch nước muối sinh lý giúp làm ẩm và làm sạch niêm mạc mũi hàng ngày.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ từ bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc tai mũi họng. Phụ huynh không tự ý mua các chế phẩm bổ sung vitamin hay thuốc cầm máu cho trẻ uống khi chưa có chỉ định y tế. Nếu trẻ chảy máu cam tái diễn thường xuyên, lượng máu nhiều hoặc đi kèm các vết bầm tím bất thường trên cơ thể, cần đưa trẻ đến bệnh viện thăm khám để tìm chính xác nguyên nhân.
Tóm tắt
Hiện tượng trẻ thường xuyên chảy máu mũi không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ việc thiếu hụt dinh dưỡng. Phụ huynh nên duy trì chế độ ăn uống cân bằng, giữ ẩm niêm mạc đường thở và theo dõi sát sao biểu hiện toàn thân của con. Khi triệu chứng tái diễn nhiều lần hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường, việc đưa trẻ đến cơ sở y tế thăm khám là giải pháp an toàn và khoa học nhất.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Vì sao không nên cho trẻ ngửa đầu ra sau khi bị chảy máu cam?
Động tác ngửa đầu làm máu chảy ngược vào họng, khí quản, dễ gây sặc, ho, nôn ói và che lấp lượng máu thực tế mất đi. Tư thế an toàn là cho trẻ ngồi thẳng, hơi cúi đầu ra phía trước và thở bằng miệng.
Có nên tự mua vitamin C hoặc vitamin K liều cao cho bé uống không?
Phụ huynh không nên tự ý cho trẻ dùng các loại thuốc bổ liều cao khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Việc dư thừa vitamin tan trong dầu hoặc khoáng chất có thể gây ngộ độc và ảnh hưởng xấu đến các cơ quan nội tạng của trẻ.
Thói quen ngoáy mũi có phải là nguyên nhân chính gây chảy máu cam ở trẻ?
Ngoáy mũi thường xuyên là thói quen xấu hàng đầu làm tổn thương mạng lưới mao mạch mỏng manh ở vách ngăn mũi. Móng tay sắc nhọn có thể làm trầy xước niêm mạc, gây chảy máu ngay lập tức và tạo vết loét lâu lành.
Không khí hanh khô hoặc điều hòa ảnh hưởng thế nào đến niêm mạc mũi của trẻ?
Thời tiết hanh khô hoặc phòng dùng điều hòa liên tục làm bốc hơi độ ẩm tự nhiên của lớp chất nhầy bảo vệ mũi. Niêm mạc mũi bị khô ráp, giòn nứt, khiến các mao mạch nhỏ dễ vỡ khi trẻ hắt hơi, dụi mũi hay vận động.
Khi nào cần đưa trẻ bị chảy máu cam đến bệnh viện ngay?
Nên đưa trẻ đi khám khi máu cam chảy không cầm sau mười lăm phút ép mũi, xuất hiện sau chấn thương vùng đầu mặt, chảy máu tái phát dày đặc hoặc đi kèm sốt, bầm tím da, nôn ra máu, mệt mỏi li bì.
