Bé 19 tháng tuổi chưa biết nói cha mẹ nên làm gì để hỗ trợ con

Bé 19 tháng tuổi chưa biết nói là gì?

Phát triển ngôn ngữ ở trẻ em là quá trình liên tục bao gồm hai thành tố chính: ngôn ngữ tiếp nhận (khả năng hiểu lời nói, cử chỉ của người khác) và ngôn ngữ diễn đạt (khả năng phát âm từ ngữ, dùng cử chỉ để bộc lộ mong muốn). Thông thường, trẻ từ 18 đến 19 tháng tuổi đã tích lũy được vốn từ vựng diễn đạt khoảng từ 6 đến 20 từ đơn quen thuộc, hiểu được các mệnh lệnh ngắn như lấy đồ chơi, chỉ tay vào đồ vật khi được hỏi và bắt chước âm thanh.

Khi một đứa trẻ 19 tháng tuổi chưa phát ra từ ngữ rõ ràng, người chăm sóc cần phân biệt giữa việc trẻ chậm mốc diễn đạt đơn thuần hay có sự suy giảm khả năng hiểu ngôn ngữ và tương tác xã hội. Trẻ chậm phát triển ngôn ngữ có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân như thính lực giảm sút, dính thắng lưỡi, thiếu hụt môi trường giao tiếp trực tiếp hoặc các rối loạn phát triển thần kinh cần được thăm khám y khoa bài bản.

Mốc phát triển ngôn ngữ và giao tiếp thông thường ở trẻ 19 tháng tuổi

Để đánh giá chính xác mức độ chậm nói, cha mẹ cần nắm rõ các tiêu chí giao tiếp cơ bản của trẻ ở độ tuổi này. Trẻ 19 tháng tuổi khỏe mạnh thường có thể nói được ít nhất một vài từ đơn quen thuộc như ba, mẹ, bà, măm hoặc gọi tên con vật thân thuộc. Bên cạnh lời nói, trẻ thể hiện khả năng hiểu ngôn ngữ rất rõ qua hành động như quay đầu lại khi nghe gọi tên, nhận biết được các bộ phận cơ thể quen thuộc hoặc làm theo yêu cầu đơn giản từ người lớn.

Đặc biệt, giao tiếp phi ngôn ngữ đóng vai trò nền tảng. Trẻ ở tuổi này thường xuyên dùng ngón tay trỏ để chỉ vào món đồ mình thích, biết kéo tay người lớn khi muốn nhờ vả, duy trì giao tiếp bằng mắt và gật đầu hoặc lắc đầu để biểu đạt ý kiến. Nếu trẻ 19 tháng tuổi hoàn toàn không phát âm từ nào nhưng vẫn hiểu tốt, phản hồi nhanh nhẹn và tích cực tương tác bằng cử chỉ, tình trạng có thể ít phức tạp hơn so với những trẻ vừa không nói vừa không có phản ứng giao tiếp.

Những nguyên nhân phổ biến khiến trẻ 19 tháng tuổi chậm nói

Sự chậm trễ trong việc học nói ở trẻ 19 tháng tuổi có thể xuất phát từ nhiều nhóm nguyên nhân khác nhau. Về mặt thể chất, vấn đề về thính giác là yếu tố đầu tiên cần xem xét. Trẻ bị nghe kém bẩm sinh hoặc viêm tai giữa tái phát có dịch ứ đọng sẽ không tiếp nhận được âm thanh đầy đủ, dẫn đến khó khăn trong việc bắt chước giọng nói. Ngoài ra, các bất thường giải phẫu như dính thắng lưỡi hoặc hở hàm ếch cũng cản trở khả năng phối hợp cơ quan phát âm.

Môi trường nuôi dạy cũng tác động sâu sắc đến khả năng giao tiếp của trẻ nhỏ. Trẻ tiếp xúc quá sớm và liên tục với thiết bị điện tử như tivi, điện thoại thông minh thường bị động tiếp nhận hình ảnh một chiều, thiếu cơ hội tương tác hai chiều với người chăm sóc. Một số trẻ ít được trò chuyện, người lớn làm hộ mọi việc trước khi trẻ kịp đưa ra yêu cầu cũng làm giảm động lực phát âm. Ngoài ra, chậm nói có thể là dấu hiệu cảnh báo của rối loạn phổ tự kỷ hoặc chậm phát triển tâm thần vận động.

Biện pháp tương tác kích thích ngôn ngữ cho trẻ tại nhà

Giao tiếp hàng ngày của gia đình là phương pháp hỗ trợ hiệu quả nhất để khuyến khích trẻ tập nói. Cha mẹ nên tích cực trò chuyện với con bằng ngôn ngữ rõ ràng, ngữ điệu vui tươi, tốc độ chậm rãi và sử dụng câu ngắn gọn. Hãy mô tả những hoạt động đang diễn ra xung quanh trẻ, ví dụ như gọi tên đồ vật khi dọn dẹp, kể tên thức ăn trong bữa ăn hoặc mô tả đồ chơi khi trẻ đang cầm nắm.

Phụ huynh cần kiên nhẫn tạo cơ hội để trẻ tự diễn đạt nhu cầu thay vì đáp ứng ngay lập tức các yêu cầu thông qua việc trẻ chỉ tay hoặc khóc mè nheo. Hãy đưa ra các lựa chọn cụ thể như con muốn uống nước hay ăn bánh và chờ đợi trẻ cố gắng phát âm hoặc ra hiệu. Việc đọc sách tranh có màu sắc sinh động, cùng chỉ vào hình vẽ và bắt chước tiếng kêu của các con vật cũng giúp kích thích vùng ngôn ngữ não bộ của trẻ rất tốt. Đặc biệt, gia đình cần hạn chế tối đa thời gian trẻ xem màn hình điện tử để ưu tiên tương tác mặt đối mặt.

Các dấu hiệu cảnh báo cần đưa trẻ đi khám chuyên khoa sớm

Nhiều gia đình thường có tâm lý chờ đợi cho đến khi con đủ 2 hoặc 3 tuổi mới can thiệp, tuy nhiên giai đoạn dưới 2 tuổi là khoảng thời gian vàng cho sự phát triển não bộ. Cha mẹ cần đưa trẻ 19 tháng tuổi đến các cơ sở y tế có chuyên khoa nhi, tâm bệnh hoặc thính học ngay khi nhận thấy những biểu hiện bất thường về thính giác và tương tác xã hội.

Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm: trẻ không phản ứng khi có âm thanh lớn hoặc khi người thân gọi tên dù đứng ở khoảng cách gần; trẻ không biết giao tiếp bằng mắt, lảng tránh ánh nhìn của người đối diện; không biết bắt chước cử chỉ hay vẫy tay chào; không sử dụng ngón tay để chỉ trỏ đồ vật mong muốn; hoặc có hành vi lặp đi lặp lại bất thường và không hứng thú chơi cùng người khác. Việc thăm khám sớm giúp bác sĩ loại trừ giảm thính lực, đánh giá mốc phát triển tâm lý vận động và xây dựng lộ trình can thiệp kịp thời nếu cần.

Lưu ý an toàn

Các thông tin hướng dẫn phát triển ngôn ngữ chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục phổ quát và không thể thay thế cho quy trình chẩn đoán lâm sàng của bác sĩ chuyên khoa nhi hoặc chuyên gia âm ngữ trị liệu. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng chưa được kiểm chứng khoa học, không tự ý dùng các loại thuốc bổ não hay thực phẩm chức năng khi chưa có chỉ định y khoa. Khi trẻ có các biểu hiện chậm trễ kéo dài hoặc bất thường về tương tác, việc thăm khám trực tiếp tại bệnh viện uy tín là điều cần thiết nhất.

Tóm tắt

Tình trạng trẻ 19 tháng tuổi chưa biết nói đòi hỏi sự kiên nhẫn, quan sát tỉ mỉ và đồng hành đúng phương pháp từ phía gia đình. Bằng cách tăng cường trò chuyện mặt đối mặt, cắt giảm thiết bị điện tử và chủ động đưa trẻ đi khám chuyên khoa sớm khi có dấu hiệu cảnh báo, cha mẹ sẽ giúp con tháo gỡ rào cản giao tiếp và phát triển ngôn ngữ thuận lợi trong những năm tháng đầu đời.