Bàn chân bẹt ở trẻ em có đáng lo ngại không và cách nhận diện
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bàn chân bẹt là hiện tượng lòng bàn chân của trẻ phẳng lì, không có hõm vòm khi đứng thẳng trên mặt sàn, khiến toàn bộ bề mặt bàn chân tiếp xúc trực tiếp với đất. Nhiều phụ huynh thường cảm thấy lo lắng khi phát hiện bàn chân của con mình bằng phẳng hơn so với bình thường và băn khoăn liệu tình trạng này có gây hại cho sự phát triển sau này hay không.
Đa số trẻ nhỏ dưới 3 tuổi đều có bàn chân bẹt sinh lý do lớp mỡ dưới da ở lòng bàn chân còn dày và hệ thống dây chằng nâng đỡ vòm chân đang trong giai đoạn hoàn thiện. Tình trạng này phần lớn sẽ tự cải thiện dần khi khung xương và các cơ phát triển vững chắc. Tuy nhiên, việc nhận biết các biểu hiện bất thường để can thiệp kịp thời vẫn đóng vai trò quan trọng nhằm bảo vệ hệ vận động của trẻ.
Bàn chân bẹt ở trẻ em là gì?
Bàn chân bẹt ở trẻ em là tình trạng vòm cong dọc bên trong lòng bàn chân bị sụp xuống hoặc không phát triển hoàn chỉnh. Khi trẻ đứng chịu lực trên mặt phẳng, mép trong của bàn chân có xu hướng chạm sát đất và cổ chân có thể nghiêng nhẹ vào phía trong. Ở trẻ sơ sinh và trẻ mới biết đi, hiện tượng này rất phổ biến và hầu hết là bàn chân bẹt mềm dẻo sinh lý. Vòm bàn chân thường bắt đầu lộ rõ hơn khi trẻ lên 4 đến 6 tuổi, thời điểm lớp mỡ đệm tiêu bớt và các gân cơ lòng bàn chân thích nghi với việc chạy nhảy. Dù phần lớn các trường hợp không gây đau đớn tức thời, bàn chân bẹt nếu kéo dài hoặc thuộc dạng bàn chân bẹt cứng có thể ảnh hưởng đến trục liên kết của cổ chân, khớp gối và cột sống.
Cách phát hiện bàn chân bẹt ở trẻ qua quan sát hằng ngày
Phụ huynh có thể quan sát cấu trúc bàn chân của trẻ qua một số thói quen và tư thế đứng quen thuộc. Khi cho trẻ đứng thẳng hai chân trên mặt sàn phẳng, nếu nhìn từ phía trước hoặc phía sau thấy cổ chân trẻ đổ nghiêng vào trong và toàn bộ lòng bàn chân áp sát xuống sàn thì đó là dấu hiệu của bàn chân bẹt. Một cách kiểm tra đơn giản khác là cho trẻ bước chân ướt lên sàn gạch khô hoặc tờ giấy; nếu dấu chân in đậm toàn bộ bề mặt mà không có khoảng trống cong ở mép trong thì vòm chân của trẻ đang bị sụp. Ngoài ra, việc đế giày của trẻ bị mòn vẹt nhiều hơn ở mép trong cũng là dấu hiệu gợi ý tình trạng mất cân bằng chịu lực khi di chuyển.
Bàn chân bẹt ở trẻ có ảnh hưởng gì đến sức khỏe vận động
Bị bàn chân bẹt có đáng lo ngại không phụ thuộc vào việc đây là dạng sinh lý mềm dẻo hay dạng bệnh lý tiến triển. Bàn chân bẹt sinh lý linh hoạt thường không gây cản trở và tự cải thiện dần. Ngược lại, nếu tình trạng sụp vòm kéo dài không được theo dõi, trọng lực cơ thể phân bổ không đều sẽ làm lệch trục cẳng chân. Lâu dần, trẻ có thể gặp phải tình trạng chân vòng kiềng chữ X, làm tăng áp lực lên khớp gối, khớp háng và khung chậu. Trẻ bị bàn chân bẹt cấu trúc thường nhanh mỏi chân khi đi bộ, dễ vấp ngã khi chạy nhảy hoặc than phiền đau nhức bắp chân sau những buổi hoạt động thể chất ở trường.
Khi nào trẻ bị bàn chân bẹt cần được can thiệp y tế
Trẻ nhỏ từ sau 3 tuổi nếu vẫn có lòng bàn chân hoàn toàn phẳng kèm theo các biểu hiện bất thường thì nên được đưa đi khám chuyên khoa cơ xương khớp hoặc phục hồi chức năng. Những dấu hiệu cảnh báo bao gồm trẻ kêu đau nhức ở bàn chân, cổ chân hay khớp gối, hạn chế tham gia các hoạt động vui chơi vì mỏi mệt. Một tình huống cần lưu ý khác là bàn chân bẹt cứng, tức là vòm chân không xuất hiện ngay cả khi trẻ nhón gót đứng bằng mũi chân. Khi bác sĩ xác định bàn chân bẹt có nguy cơ gây lệch trục cơ thể, các giải pháp như tập vật lý trị liệu, sử dụng lót giày chỉnh hình y khoa sẽ được chỉ định tùy theo độ tuổi và mức độ linh hoạt của khớp.
Lưu ý an toàn
Phụ huynh không nên tự ý mua các loại lót giày chỉnh hình hoặc giày định hình bán trôi nổi trên thị trường mà chưa có kết luận đánh giá từ bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp. Việc ép trẻ mang dụng cụ hỗ trợ không phù hợp kích thước và góc độ có thể làm sai lệch dáng đi tự nhiên hoặc gây đau nhức thêm. Trong sinh hoạt hằng ngày, việc khuyến khích trẻ đi chân trần trên các bề mặt an toàn như thảm cỏ, bãi cát hoặc sàn nhà sạch là cách tự nhiên giúp kích thích các nhóm cơ lòng bàn chân phát triển khỏe mạnh.
Tóm tắt
Bàn chân bẹt ở trẻ nhỏ phần lớn là hiện tượng phát triển bình thường và có thể tự hoàn thiện theo thời gian. Cha mẹ chỉ cần chú ý quan sát dáng đi, độ mòn của đế giày và mức độ thoải mái của con khi tham gia các hoạt động thể chất. Nếu phát hiện trẻ có biểu hiện đau mỏi kéo dài hoặc bước đi khập khiễng, hãy chủ động đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và tư vấn giải pháp thích hợp.
Nguồn tham khảo
- Scandinavian Journal of Medicine & Science in Sports: Effects of Orthotic Insoles on Gait Biomechanics in Runners With Flatfoot Under Different Gait Loads
- Gait & Posture: Effects of foot exercises and customized arch support insoles on foot posture, plantar force distribution, and balance in people with flexible flatfoot: A randomized controlled trial
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bàn chân bẹt ở trẻ nhỏ dưới 3 tuổi có tự hết được không?
Đa số trẻ dưới 3 tuổi đều có bàn chân bẹt sinh lý do lớp mỡ đệm dày và dây chằng còn mềm. Khi trẻ lớn dần từ 4 đến 6 tuổi, hệ cơ xương phát triển hoàn thiện hơn thì vòm bàn chân sẽ tự hình thành mà không cần can thiệp.
Làm thế nào để phân biệt bàn chân bẹt mềm và bàn chân bẹt cứng?
Bàn chân bẹt mềm sẽ xuất hiện vòm cong rõ rệt khi trẻ nhón ngón chân đứng lên hoặc khi nhấc chân khỏi sàn. Ngược lại, bàn chân bẹt cứng luôn phẳng lì trong mọi tư thế và thường cần được bác sĩ chuyên khoa thăm khám kỹ lưỡng.
Trẻ đi chân đất có làm tăng nguy cơ bị bàn chân bẹt không?
Đi chân đất trên các bề mặt an toàn và gồ ghề nhẹ như cát mịn hoặc cỏ sạch không gây hại mà còn giúp kích thích cơ bắp và dây chằng ở lòng bàn chân vận động, hỗ trợ quá trình hình thành vòm cong tự nhiên rất tốt.
Lót giày chỉnh hình có giúp chữa khỏi hoàn toàn bàn chân bẹt không?
Lót giày chỉnh hình y khoa giúp phân bố lại áp lực chịu tải, cân bằng trục cổ chân và giảm mỏi cơ khi trẻ di chuyển. Dụng cụ này đóng vai trò hỗ trợ định hình dáng đi chứ không thay đổi cấu trúc xương ngay lập tức.
Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ bị bàn chân bẹt đi khám bác sĩ?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu sau 4 tuổi trẻ vẫn có bàn chân phẳng kèm đau nhức ở cẳng chân, mắt cá, khớp gối, thường xuyên vấp ngã hoặc khi vòm chân cứng nhắc không đổi khi nhón ngón.
