Bà bầu thay đổi hormone khi mang thai như thế nào và ảnh hưởng ra sao

Thay đổi hormone khi mang thai là gì?

Trong suốt chín tháng mang thai, hệ thống nội tiết của phụ nữ trải qua một cuộc tái cấu trúc toàn diện với sự xuất hiện của bánh nhau như một tuyến nội tiết tạm thời nhưng vô cùng mạnh mẽ. Bánh nhau cùng với buồng trứng, tuyến yên và tuyến thượng thận liên tục điều hòa nồng độ của nhiều loại hormone chủ chốt bao gồm human chorionic gonadotropin, progesterone, estrogen, relaxin và prolactin. Sự biến thiên của các chất dẫn truyền này không chỉ hỗ trợ trực tiếp cho quá trình làm tổ, trao đổi chất và tăng trưởng của thai nhi, mà còn làm thay đổi hầu hết hoạt động sinh học của người mẹ. Thể tích tuần hoàn máu tăng lên, các mô liên kết mềm dẻo hơn, hệ miễn dịch được điều chỉnh để không đào thải phôi thai và tâm lý thai phụ cũng trở nên nhạy cảm hơn. Đây là chuỗi phản ứng phối hợp chặt chẽ đảm bảo cho thai kỳ phát triển ổn định.

Hormone hCG kích hoạt và duy trì giai đoạn đầu thai kỳ

Hormone human chorionic gonadotropin, viết tắt là hCG, do các tế bào lá nuôi của phôi thai tiết ra ngay sau khi trứng thụ tinh làm tổ trong buồng tử cung. Nồng độ hormone này gia tăng nhanh chóng trong những tuần đầu tiên, đóng vai trò phát tín hiệu kích thích hoàng thể tiếp tục tiết ra progesterone để duy trì niêm mạc tử cung dày xốp. Nhờ đó, phôi thai được bảo vệ an toàn và không bị bong tróc như trong chu kỳ kinh nguyệt thông thường.

Bên cạnh chức năng sinh học, hCG còn là cơ sở để các xét nghiệm định tính bằng que thử nước tiểu hoặc xét nghiệm định lượng máu xác định tình trạng mang thai sớm. Nồng độ hCG tăng nhanh trong tam cá nguyệt đầu tiên cũng liên quan mật thiết đến phản ứng ốm nghén, khiến mẹ bầu thường xuyên có cảm giác buồn nôn, mệt mỏi và nhạy cảm với mùi vị. Khi bước sang tam cá nguyệt thứ hai, nồng độ hCG dần giảm bớt, giúp cảm giác nghén thuyên giảm ở đa số phụ nữ.

Progesterone bảo vệ thai và làm giãn cơ trơn tử cung

Progesterone là một trong những nội tiết tố nền tảng suốt thai kỳ, ban đầu do hoàng thể buồng trứng sản xuất và sau đó được bánh nhau tiếp nhận đảm nhiệm với hàm lượng ngày càng lớn. Chức năng chính của progesterone là làm dày niêm mạc tử cung, đồng thời tạo cơ chế ức chế các cơn co bóp của cơ tử cung, ngăn ngừa tình trạng đẩy phôi thai ra ngoài hoặc dọa sảy thai.

Mặt khác, tác dụng làm giãn cơ trơn của progesterone cũng tác động lên nhiều cơ quan nội tạng khác trong cơ thể. Trên hệ tiêu hóa, trương lực cơ dạ dày và ruột giảm đi làm chậm quá trình vận chuyển thức ăn, dẫn đến những triệu chứng thường gặp như đầy bụng, khó tiêu, ợ chua và táo bón. Hormone này cũng làm giãn thành mạch máu, có thể gây hạ huyết áp nhẹ, khiến người mẹ đôi lúc cảm thấy chóng mặt hoặc choáng váng khi thay đổi tư thế đột ngột.

Estrogen thúc đẩy phát triển tử cung và tuyến vú

Estrogen được bánh nhau sản xuất liên tục và đạt nồng độ cao dần theo sự phát triển của thai nhi. Hormone này giữ nhiệm vụ kích thích sự tăng trưởng của các mạch máu, thúc đẩy tử cung to lên nhanh chóng để thích nghi với kích thước ngày càng lớn của bé, đồng thời tăng lưu lượng máu truyền qua bánh nhau để cung cấp đầy đủ oxy và dưỡng chất.

Ngoài ra, estrogen còn tác động rõ rệt lên tuyến vú, kích hoạt sự phát triển của các ống dẫn sữa và các nang tuyến nhằm chuẩn bị sẵn sàng cho quá trình nuôi con bằng sữa mẹ sau này. Dưới ảnh hưởng của nồng độ estrogen cao, các tế bào sắc tố melanocyte cũng bị kích thích mạnh hơn, khiến nhũ hoa sẫm màu hơn, xuất hiện các vết nám trên mặt và hình thành đường sọc nâu sẫm chạy dọc giữa bụng ở nhiều sản phụ.

Relaxin và các nội tiết tố chuẩn bị cho cuộc sinh nở

Bên cạnh bộ đôi progesterone và estrogen, cơ thể thai phụ còn tiết ra hormone relaxin với nồng độ tăng cao từ tam cá nguyệt thứ nhất và đạt đỉnh điểm vào giai đoạn cuối thai kỳ. Relaxin có tác dụng làm mềm và nới lỏng các dây chằng quanh khung chậu, giúp các khớp xương vùng chậu giãn nở linh hoạt để em bé dễ dàng đi qua ống sinh khi mẹ chuyển dạ. Tuy nhiên, sự lỏng lẻo của các khớp cũng có thể khiến thai phụ dễ bị đau khớp háng, đau vùng thắt lưng và đi đứng khó khăn hơn.

Song song đó, hormone prolactin do tuyến yên tiết ra cũng tăng dần để chuẩn bị cho các nang sữa hoạt động. Mặc dù prolactin ở mức cao trong suốt thai kỳ, việc bài tiết sữa chưa diễn ra ồ ạt là do progesterone và estrogen đang kìm hãm. Chỉ sau khi bánh nhau bong ra trong cuộc sinh nở, nồng độ progesterone giảm đột ngột mới kích hoạt quá trình tạo và tiết sữa mẹ dồi dào. Bên cạnh đó, hormone oxytocin cũng tăng nhẹ để kích thích cảm giác gắn kết mẫu tử và chuẩn bị cho các cơn co thắt chuyển dạ.

Lưu ý an toàn

Các thông tin về thay đổi nội tiết tố trong thai kỳ chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa. Phụ nữ mang thai không được tự ý sử dụng các loại thuốc điều hòa nội tiết, thảo dược hay thực phẩm chức năng khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau bụng dưới dữ dội, ra máu âm đạo, nôn ói liên tục không ăn uống được hoặc đau đầu nhiều, mẹ bầu cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa sản phụ khoa để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Biến động nội tiết tố là một phần tất yếu giúp cơ thể mẹ thích nghi và nuôi dưỡng thai nhi lớn lên khỏe mạnh. Phần lớn các thay đổi thể chất do hormone gây ra đều mang tính sinh lý tạm thời và sẽ dần phục hồi sau sinh. Việc trang bị kiến thức, lắng nghe cơ thể và duy trì thăm khám thai định kỳ sẽ giúp sản phụ luôn an tâm và có một thai kỳ an toàn.