Ấu trùng sán chó ở mắt gây ra những triệu chứng gì và xử trí ra sao

Ấu trùng sán chó ở mắt là gì?

Nhiễm ấu trùng sán chó ở mắt là một dạng tổn thương nhãn khoa thứ phát do giai đoạn ấu trùng của ký sinh trùng Toxocara canis gây ra. Chó là vật chủ chính mang ký sinh trùng trưởng thành trong đường ruột và thải trứng ra môi trường qua đường phân. Con người đóng vai trò là vật chủ ngẫu nhiên khi nuốt phải trứng sán thông qua thức ăn, nguồn nước ô nhiễm hoặc qua bàn tay dính đất bẩn.

Khác với thể ấu trùng di chuyển nội tạng thường gây sốt, nổi mề đay hoặc đau bụng, thể nhãn khoa thường diễn tiến thầm lặng và tập trung tổn thương chủ yếu tại một bên mắt. Khi ấu trùng đến võng mạc hoặc màng bồ đào, chúng kích hoạt phản ứng miễn dịch viêm của cơ thể, hình thành nên các nốt u hạt tăng sinh. Nếu không được phát hiện và kiểm soát sớm bởi bác sĩ chuyên khoa mắt, phản ứng xơ hóa có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến cấu trúc hoàng điểm và dây thần kinh thị giác.

Cơ chế ấu trùng sán chó di chuyển và tấn công nhãn cầu

Ấu trùng sán chó ở mắt xuất hiện khi người vô tình nuốt phải trứng sán Toxocara canis từ môi trường nhiễm phân chó. Sau khi đi vào đường tiêu hóa, trứng nở thành ấu trùng xuyên qua thành ruột, đi vào tuần hoàn máu và theo mạch máu di chuyển đến các bộ phận, trong đó có nhãn cầu.

Tại nhãn cầu, ấu trùng ký sinh có thể dừng lại ở võng mạc, màng bồ đào hoặc khoang dịch kính. Hệ thống miễn dịch của cơ thể phản ứng dữ dội nhằm bao bọc ấu trùng, dẫn đến hiện tượng viêm mô hạt, phù nề tế bào và xuất hiện sẹo xơ. Những biến đổi cấu trúc này cản trở đường truyền của ánh sáng tới võng mạc, gây suy giảm thị lực nghiêm trọng nếu không có sự can thiệp nhãn khoa kịp thời.

Các biểu hiện đặc trưng khi mắt bị nhiễm ấu trùng sán chó

Dấu hiệu phổ biến nhất cảnh báo ấu trùng sán chó tại mắt là hiện tượng suy giảm thị lực ở một bên mắt, xảy ra từ từ hoặc giảm sút đột ngột trong vài ngày. Bệnh nhân thường cảm thấy mắt nhìn mờ như có lớp sương mù che phủ trước đồng tử hoặc nhìn thấy các vệt đốm đen di động trôi nổi trong tầm nhìn.

Bên cạnh suy giảm tầm nhìn, mắt có thể xuất hiện tình trạng đỏ nhẹ đến vừa, đau tức âm ỉ sâu trong hốc mắt hoặc cảm giác cộm xốn kéo dài. Một số trường hợp, người bệnh phản ánh tình trạng sợ ánh sáng, chói mắt khi tiếp xúc với nguồn sáng mạnh hoặc cảm nhận màu sắc xung quanh kém chân thực.

Ở trẻ nhỏ, biểu hiện lâm sàng đôi khi biểu hiện gián tiếp qua hiện tượng lác mắt, đồng tử có ánh trắng khi nhìn nghiêng hoặc nhìn vào ánh đèn chụp ảnh. Do trẻ chưa thể diễn đạt rõ ràng cảm giác mờ mắt, phụ huynh cần quan sát kỹ các hành vi như dụi mắt liên tục hoặc nheo mắt khi nhìn xa để sớm đưa trẻ đi khám chuyên khoa.

Quy trình chẩn đoán y khoa và hướng chăm sóc bảo vệ mắt

Khi nghi ngờ có tổn thương do ấu trùng sán chó, bác sĩ chuyên khoa mắt sẽ tiến hành khám sinh hiển vi và soi đáy mắt có giãn đồng tử để quan sát tổn thương võng mạc. Hình ảnh điển hình thường là u hạt võng mạc màu trắng đục nằm ở cực sau hoặc vùng ngoại vi đáy mắt, kèm theo tình trạng viêm dịch kính.

Bên cạnh thăm khám lâm sàng đáy mắt, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm miễn dịch hấp phụ liên kết enzyme ELISA để tìm kháng thể kháng Toxocara trong huyết thanh hoặc trong thủy dịch. Siêu âm nhãn cầu và chụp cắt lớp quang học võng mạc OCT cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá mức độ co kéo dịch kính và tình trạng bong võng mạc thứ phát.

Quá trình điều trị đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa thuốc kháng ký sinh trùng toàn thân và thuốc chống viêm theo chỉ định nghiêm ngặt của bác sĩ chuyên khoa mắt. Bệnh nhân tuyệt đối không được tự ý sử dụng các bài thuốc dân gian, đắp lá hay xông mắt vì có thể dẫn đến nhiễm trùng cơ hội và nguy cơ thủng giác mạc.

Cách phòng ngừa nhiễm sán chó bảo vệ đôi mắt cho cả gia đình

Biện pháp phòng ngừa then chốt là ngăn chặn nguy cơ nuốt phải trứng giun sán từ môi trường sống. Người nuôi thú cưng cần thực hiện tẩy giun định kỳ cho chó mèo theo khuyến nghị của bác sĩ thú y, đồng thời dọn dẹp phân động vật hằng ngày bằng găng tay và xử lý rác thải đúng quy định.

Vệ sinh cá nhân đóng vai trò rất lớn trong việc bảo vệ sức khỏe nhãn khoa. Cần rèn luyện thói quen rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trước khi ăn, sau khi tiếp xúc với vật nuôi hoặc sau khi làm vườn, tiếp xúc với đất cát. Thức ăn và nước uống cần được nấu chín sôi kỹ, rửa sạch rau sống dưới vòi nước chảy nhiều lần để loại bỏ triệt để trứng ký sinh trùng bám dính.

Đối với gia đình có trẻ nhỏ, cần thường xuyên lau chùi đồ chơi, đậy kín các hố cát sân chơi khi không sử dụng và nhắc nhở trẻ không đưa tay ngậm vào miệng sau khi chơi đùa ngoài sân đất. Khám mắt định kỳ tại cơ sở y tế chuyên khoa cũng là cách hữu hiệu để phát hiện sớm các bất thường tiềm ẩn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay điều trị y khoa. Mỗi trường hợp tổn thương nhãn khoa có mức độ phức tạp và phác đồ can thiệp riêng biệt. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hay tự ý dùng thuốc tẩy giun khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt.

Tóm tắt

Nhiễm ấu trùng sán chó ở mắt là tình trạng bệnh lý nhãn khoa nguy hiểm nhưng có thể kiểm soát tốt nếu được thăm khám và can thiệp kịp thời. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như nhìn mờ đột ngột, đỏ mắt kéo dài hoặc đau nhức nhãn cầu, người bệnh cần nhanh chóng đến các bệnh viện mắt uy tín để được chẩn đoán chính xác và tư vấn phác đồ điều trị phù hợp nhất.