Aspirin nên uống lúc nào: Chỉ định, chống chỉ định và tác dụng phụ

Aspirin nên uống lúc nào là gì?

Aspirin có tên hóa học là acid acetylsalicylic, là hoạt chất thuộc nhóm thuốc kháng viêm không steroid. Tùy thuộc vào liều lượng sử dụng, thuốc mang lại các tác động dược lý khác nhau trên cơ thể con người. Ở liều thông thường, aspirin có tác dụng hạ sốt, giảm đau và kháng viêm. Ở mức liều thấp, thuốc hoạt động như một chất chống kết tập tiểu cầu mạnh mẽ, ức chế quá trình hình thành cục máu đông trong lòng mạch máu. Nhờ đặc tính này, aspirin liều thấp đã trở thành liệu pháp tiêu chuẩn trong phòng ngừa biến cố tim mạch thứ phát ở người bệnh mạch vành hoặc sau tai biến mạch máu não. Tuy nhiên, việc sử dụng aspirin luôn đòi hỏi sự cân nhắc cẩn trọng giữa lợi ích ngăn ngừa huyết khối và nguy cơ chảy máu, đặc biệt là xuất huyết tiêu hóa. Do đó, người bệnh không bao giờ được tự ý sử dụng aspirin lâu dài mà không có sự thăm khám và theo dõi định kỳ từ bác sĩ chuyên khoa.

Thời điểm uống aspirin thích hợp trong ngày

Thời điểm dùng aspirin phụ thuộc vào dạng bào chế và mục đích điều trị, nhưng nguyên tắc chung là nên uống trong hoặc ngay sau bữa ăn no. Hoạt chất acid acetylsalicylic có tính acid và cơ chế ức chế tổng hợp prostaglandin bảo vệ niêm mạc, dễ gây kích ứng, cồn cào hoặc viêm loét dạ dày nếu uống khi bụng đói.

Người bệnh nên nuốt nguyên viên thuốc cùng một ly nước lọc đầy khoảng 200 đến 250 ml, giữ tư thế ngồi hoặc đứng thẳng ít nhất mười lăm đến ba mươi phút sau khi uống, tránh nằm ngay để thuốc không ứ đọng tại thực quản. Với người dùng aspirin liều thấp dự phòng biến cố tim mạch kéo dài, việc duy trì uống thuốc vào một thời điểm cố định trong ngày giúp nồng độ thuốc trong máu luôn ổn định. Một số bác sĩ tim mạch có thể hướng dẫn uống vào buổi tối trước khi đi ngủ hoặc sau bữa sáng tùy tình trạng huyết áp và nhịp sinh học của từng người bệnh. Tuyệt đối không tự ý bẻ, nghiền nát viên bao tan trong ruột trừ khi có chỉ dẫn cụ thể từ dược sĩ chuyên môn.

Chỉ định y khoa phổ biến của aspirin

Aspirin là thuốc thuộc nhóm kháng viêm không steroid nhưng có ứng dụng lâm sàng rất đa dạng tùy thuộc vào liều lượng chỉ định. Ở mức liều cao, aspirin có tác dụng hạ sốt, giảm đau và chống viêm trong các đợt viêm khớp cấp, đau đầu, đau răng hoặc đau mỏi cơ. Tuy nhiên, hiện nay vai trò giảm đau hạ sốt thông thường của aspirin đã ít phổ biến hơn do có nhiều lựa chọn an toàn hơn cho đường tiêu hóa.

Ứng dụng quan trọng và phổ biến nhất hiện nay của aspirin là ở mức liều thấp nhằm chống kết tập tiểu cầu. Hoạt chất giúp ức chế enzym cyclooxygenase của tiểu cầu, ngăn ngừa hình thành cục máu đông trong lòng mạch. Bác sĩ thường chỉ định aspirin liều thấp trong dự phòng thứ phát cho bệnh nhân từng trải qua nhồi máu cơ tim, đột quỵ thiếu máu não cục bộ, cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc sau can thiệp đặt stent mạch vành. Ngoài ra, trong một số trường hợp thai kỳ có nguy cơ cao tiền sản giật, bác sĩ sản khoa cũng có thể cân nhắc chỉ định aspirin liều thấp từ tuần thai thích hợp để bảo vệ mẹ và thai nhi.

Những trường hợp chống chỉ định dùng aspirin

Aspirin chống chỉ định tuyệt đối ở những người có tiền sử dị ứng, quá mẫn với acid acetylsalicylic hoặc các thuốc kháng viêm không steroid khác, biểu hiện qua co thắt phế quản, phù mạch hoặc mày đay. Thuốc cũng không được dùng cho người đang bị loét dạ dày tá tràng tiến triển, xuất huyết tiêu hóa hoặc có tiền sử thủng đường tiêu hóa do thuốc kháng viêm.

Những bệnh nhân mắc chứng rối loạn đông máu di truyền như hemophilia, giảm tiểu cầu nặng hoặc đang trong tình trạng chảy máu hoạt động không được sử dụng aspirin vì thuốc làm kéo dài thời gian đông máu. Đáng lưu ý, aspirin chống chỉ định cho trẻ em và thanh thiếu niên dưới mười tám tuổi đang sốt do nhiễm virus như cúm hoặc thủy đậu, do nguy cơ kích hoạt hội chứng Reye gây tổn thương não và gan cấp tính đe dọa tính mạng. Phụ nữ mang thai ba tháng cuối cũng thuộc nhóm chống chỉ định vì aspirin có thể gây đóng sớm ống động mạch của thai nhi và làm tăng nguy cơ băng huyết sau sinh. Người suy gan nặng, suy thận nặng hoặc suy tim nặng không kiểm soát cũng cần tránh dùng hoạt chất này.

Tác dụng phụ thường gặp và cách hạn chế nguy cơ

Tác dụng không mong muốn thường gặp nhất của aspirin liên quan đến hệ tiêu hóa, bao gồm ợ nóng, buồn nôn, đau thượng vị, viêm loét niêm mạc dạ dày và xuất huyết tiêu hóa tiềm ẩn. Biểu hiện xuất huyết có thể âm thầm qua tình trạng thiếu máu thiếu sắt, hoặc biểu hiện rõ qua nôn ra máu, đi ngoài phân đen có mùi khẳm.

Bên cạnh đó, do tác dụng chống ngưng tập tiểu cầu, người sử dụng aspirin dễ bị bầm tím dưới da, chảy máu chân răng khó cầm hoặc chảy máu cam kéo dài. Một số phản ứng phụ khác ít gặp hơn nhưng nghiêm trọng gồm co thắt phế quản gây cơn hen cấp ở người nhạy cảm, ù tai, suy giảm thính lực tạm thời khi dùng liều cao, và phản ứng dị ứng da. Để giảm thiểu rủi ro, người bệnh cần uống thuốc đúng liều lượng bác sĩ đã kê, tuyệt đối không tự ý tăng liều. Nếu người bệnh bắt buộc phải dùng aspirin kéo dài trong khi có nguy cơ tiêu hóa cao, bác sĩ thường kê kèm thuốc ức chế bơm proton để bảo vệ niêm mạc dạ dày. Người dùng cũng cần kiêng rượu bia vì cồn làm tăng nguy cơ tổn thương xuất huyết dạ dày.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục y khoa thường thức, không thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hay đơn thuốc của bác sĩ điều trị. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua aspirin để phòng ngừa bệnh tim mạch hoặc tự ý ngưng thuốc khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Khi xuất hiện các dấu hiệu như nôn ra máu, đi ngoài phân đen, khó thở hoặc bầm tím lan rộng, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Aspirin là dược phẩm quen thuộc nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu tự ý sử dụng sai mục đích hoặc sai thời điểm. Người bệnh cần tuân thủ chặt chẽ chỉ định của bác sĩ chuyên khoa, uống thuốc đúng hướng dẫn và chủ động theo dõi các phản ứng bất thường của cơ thể để đảm bảo an toàn tối đa cho sức khỏe.