Áp xe tuyến tiền liệt: Triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Áp xe tuyến tiền liệt khác viêm tuyến tiền liệt thế nào?

Viêm tuyến tiền liệt là tình trạng mô tuyến bị viêm, thường do nhiễm khuẩn trong thể cấp tính. Khi nhiễm trùng tạo thành khoang chứa mủ trong tuyến, đó là áp xe. Hai tình trạng có thể cùng gây sốt, tiểu buốt, tiểu rắt và đau vùng đáy chậu, nên khám và xét nghiệm đơn thuần không phải lúc nào cũng phân biệt được.

Một tuyến tiền liệt sưng đau khi khám không đủ để xác nhận có áp xe. Bác sĩ thường nghi ngờ hơn khi người bệnh có yếu tố nguy cơ, triệu chứng nặng, nhiễm trùng tái diễn hoặc không cải thiện theo kế hoạch ban đầu. Hình ảnh học giúp xác định ổ mủ, vị trí, số lượng và tình trạng lan ra ngoài tuyến để chọn cách xử trí.

Nguyên nhân và nhóm nguy cơ

Vi khuẩn thường đi từ đường tiểu lên tuyến tiền liệt; một số trường hợp lan theo đường máu. Nhiễm trùng không được kiểm soát, tắc nghẽn dòng tiểu hoặc mô tuyến bị viêm lâu ngày có thể tạo điều kiện cho ổ mủ hình thành. Tác nhân thường là vi khuẩn đường ruột, nhưng bác sĩ cần dựa vào cấy mẫu để định hướng điều trị.

Nguy cơ tăng ở người đái tháo đường, suy giảm miễn dịch, bệnh thận nặng, bệnh gan, ung thư đang điều trị, nhiễm HIV hoặc phì đại tuyến tiền liệt gây khó tiểu. Người vừa sinh thiết tuyến tiền liệt, đặt ống thông tiểu hoặc làm thủ thuật tiết niệu cũng cần báo ngay nếu sốt, đau và tiểu khó sau can thiệp. Có yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa chắc chắn có áp xe, nhưng giúp bác sĩ hạ thấp ngưỡng đánh giá chuyên sâu.

Triệu chứng áp xe tuyến tiền liệt

Triệu chứng có thể gồm tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu gấp, dòng tiểu yếu, cảm giác tiểu không hết hoặc đau khi xuất tinh. Đau có thể khu trú ở tầng sinh môn, vùng trên xương mu, trực tràng hoặc thắt lưng. Sốt, rét run, mệt, đau mỏi và buồn nôn gợi ý nhiễm trùng toàn thân. Một số người có máu trong nước tiểu hoặc dịch mủ từ niệu đạo nhưng đây không phải biểu hiện bắt buộc.

Bí tiểu cấp, đau tăng nhanh hoặc sốt không giảm sau điều trị cần được đánh giá khẩn. Ở người lớn tuổi hoặc suy giảm miễn dịch, biểu hiện có thể chỉ là lơ mơ, yếu nhiều, ăn uống kém hoặc tụt huyết áp. Không nên chờ đến khi thấy mủ mới đi khám, vì ổ áp xe thường nằm sâu trong tuyến.

Dấu hiệu cần đi cấp cứu

Đi cấp cứu khi không thể đi tiểu, đau vùng đáy chậu dữ dội, sốt cao kèm rét run, nôn liên tục, lơ mơ, thở nhanh, khó thở, choáng hoặc da lạnh ẩm. Đây có thể là bí tiểu nặng hoặc nhiễm khuẩn huyết, cần được xử trí tại bệnh viện. Người vừa làm thủ thuật tuyến tiền liệt mà sốt hoặc đau tăng cũng không nên tự theo dõi ở nhà.

Trong lúc chờ trợ giúp, không cố đặt ống thông, không tự khám trực tràng và không tự dùng lại kháng sinh cũ. Chuẩn bị danh sách thuốc, bệnh nền, thủ thuật gần đây và kết quả xét nghiệm nếu có; những thông tin này giúp đội ngũ y tế đánh giá nguy cơ nhanh hơn.

Bác sĩ chẩn đoán bằng những phương pháp nào?

Bác sĩ hỏi về triệu chứng tiểu, đau, sốt, bí tiểu, bệnh nền và các thủ thuật gần đây. Khám có thể gồm đánh giá dấu hiệu sinh tồn, bụng dưới, vùng đáy chậu và khám trực tràng khi thật sự cần. Thao tác phải do người có chuyên môn thực hiện vì tuyến đang viêm có thể rất đau và việc thao tác không phù hợp có thể làm nhiễm trùng lan rộng.

Xét nghiệm nước tiểu, cấy nước tiểu, công thức máu, chỉ dấu viêm và cấy máu giúp tìm bằng chứng nhiễm trùng và đánh giá mức độ nặng. Kết quả nước tiểu bình thường không phải lúc nào cũng loại trừ áp xe, nhất là khi ổ mủ khu trú hoặc người bệnh đã dùng kháng sinh.

Siêu âm tuyến tiền liệt qua trực tràng thường được cân nhắc để tìm ổ dịch và hỗ trợ dẫn lưu; CT hoặc MRI có thể cần thiết khi phải đánh giá lan rộng hoặc khi siêu âm chưa đủ rõ. Không tự yêu cầu một phương pháp duy nhất; bác sĩ tiết niệu sẽ chọn hình ảnh dựa trên triệu chứng và tình trạng cụ thể. Xem thêm chuyên mục Thận – Tiết niệu để đọc các bệnh liên quan.

Điều trị áp xe tuyến tiền liệt

Điều trị cần được cá thể hóa bởi bác sĩ tiết niệu và thường bắt đầu bằng kháng sinh phù hợp với tình trạng toàn thân, kết quả cấy và nguy cơ vi khuẩn kháng thuốc. Người sốt cao, bí tiểu, suy giảm miễn dịch hoặc có dấu hiệu nhiễm khuẩn huyết có thể cần nhập viện để theo dõi và dùng thuốc qua đường tĩnh mạch. Không tự chọn thuốc hay kéo dài đơn cũ vì thuốc phải đi tới mô tuyến và có thể cần điều chỉnh theo chức năng thận.

Khi đã hình thành ổ mủ, thuốc đơn thuần có thể không đủ. Bác sĩ có thể dẫn lưu qua hướng dẫn siêu âm, qua tầng sinh môn hoặc qua niệu đạo, tùy vị trí, số lượng ổ, khả năng tiếp cận và đáp ứng ban đầu. Mẫu mủ được gửi nuôi cấy nếu có thể để điều chỉnh điều trị. Một số trường hợp cần lặp lại dẫn lưu hoặc can thiệp khác khi ổ mủ còn tồn tại hay lan ra mô lân cận.

Không có một phác đồ, số ngày hay ngưỡng kích thước áp dụng cho mọi người. Bác sĩ quyết định thời gian dùng thuốc, nhu cầu đặt ống dẫn lưu và lịch chụp kiểm tra dựa trên diễn tiến. Tự ngừng thuốc khi bớt sốt có thể làm nhiễm trùng tái phát hoặc khó điều trị hơn.

Theo dõi và biến chứng có thể gặp

Nếu chẩn đoán hoặc điều trị chậm, ổ áp xe có thể lan ra vùng đáy chậu, gây nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm trùng, rò hoặc ảnh hưởng khả năng tiểu tiện. Nguy cơ cao hơn ở người đái tháo đường, suy giảm miễn dịch, suy thận hoặc có tắc nghẽn đường tiểu. Phát hiện sớm và điều trị đúng giúp cải thiện tiên lượng, nhưng thời gian hồi phục khác nhau giữa từng người.

Sau điều trị, có thể cần tái khám, cấy nước tiểu và hình ảnh lặp lại để xác nhận ổ mủ đã hết. Nếu sốt trở lại, đau tăng, tiểu khó hoặc dịch bất thường, hãy liên hệ nơi điều trị sớm. Chuyên mục Bệnh học cung cấp thông tin nền tảng, nhưng không thay thế kế hoạch theo dõi riêng.

Giảm nguy cơ áp xe tuyến tiền liệt

Điều trị sớm nhiễm trùng đường tiểu và viêm tuyến tiền liệt theo đơn, kiểm soát đái tháo đường, xử lý tình trạng tắc nghẽn và trao đổi với bác sĩ khi cần đặt ống thông hoặc làm thủ thuật là những cách giảm nguy cơ. Không tự giữ thuốc kháng sinh để dùng cho lần sau; sử dụng không đúng có thể che lấp triệu chứng và làm tăng kháng thuốc.

Uống đủ theo nhu cầu và hướng dẫn của bác sĩ có thể hỗ trợ chăm sóc đường tiểu, nhưng không thể làm tan ổ mủ. Nếu từng bị áp xe hoặc nhiễm trùng tái diễn, hãy nói rõ tiền sử trong những lần khám sau để bác sĩ cân nhắc nguyên nhân nền và kế hoạch theo dõi phù hợp.