Áp xe amidan: Biến chứng viêm mủ vùng họng và những điều cần biết

Áp xe amidan là gì?

Áp xe quanh amidan, còn gọi là áp xe peritonsillar, là tình trạng tích tụ mủ giữa vỏ bao amidan và cơ siết họng trên. Quá trình bệnh lý thường khởi đầu từ một đợt viêm amidan cấp tính không được giải quyết triệt để, khiến vi khuẩn thâm nhập sâu vào các ngóc ngách của mô quanh amidan.

Ban đầu, vùng mô này xuất hiện phản ứng viêm tấy lan tỏa, sau đó các tế bào hoại tử và bạch cầu tạo thành một bọc mủ thực sự. Khối mủ phát triển nhanh chóng sẽ chèn ép các cấu trúc giải phẫu lân cận, làm sưng phồng trụ trước amidan, xô đẩy lưỡi gà sang bên đối diện và gây kích thích các cơ nhai lân cận, dẫn tới hiện tượng co khít hàm. Đây là bệnh lý cấp tính cần được can thiệp thủ thuật dẫn lưu mủ kịp thời thay vì chỉ theo dõi thông thường.

Các dấu hiệu điển hình cảnh báo ổ mủ quanh amidan

Khác với đợt viêm họng hay viêm amidan thông thường gây đau đều hai bên, áp xe quanh amidan đặc trưng bởi cơn đau họng dữ dội lệch về một bên, lan lên tai cùng bên và tăng nặng khi nuốt nước bọt.

Triệu chứng điển hình tiếp theo là hiện tượng co khít hàm khiến người bệnh rất khó mở to miệng. Giọng nói của người bệnh thường bị biến đổi, trở nên ồm ồm như ngậm vật lạ trong miệng do khối mủ chèn ép màn hầu.

Bên cạnh đó, người bệnh thường sốt cao, hơi thở có mùi hôi khó chịu, mệt mỏi, chảy nhiều nước bọt do không thể nuốt và nổi hạch góc hàm sưng đau rõ rệt. Khi quan sát họng, trụ trước amidan một bên phồng to, đẩy lệch lưỡi gà sang phía đối diện.

Quy trình kiểm tra và xác định áp xe tại cơ sở y tế

Việc thăm khám tại cơ sở y tế là bắt buộc để xác định chính xác giai đoạn viêm tấy hay đã tụ mủ thực sự. Bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng sẽ quan sát trực tiếp vùng vòm họng và thăm khám hạch cổ.

Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể sử dụng kim nhỏ chọc dò tại vị trí phồng nhất để xác định có mủ hay không, đồng thời gửi bệnh phẩm nuôi cấy vi khuẩn và làm kháng sinh đồ nhằm tìm đúng tác nhân gây bệnh.

Một số trường hợp nghi ngờ nhiễm trùng lan rộng vào các khoang sâu vùng cổ có thể được chỉ định chụp cắt lớp vi tính vùng cổ để đánh giá chính xác ranh giới ổ mủ và mức độ ảnh hưởng đến các cấu trúc lân cận.

Các phương pháp xử trí y khoa đối với khối áp xe

Nguyên tắc hàng đầu trong xử trí áp xe quanh amidan là giải phóng ổ mủ và kiểm soát tình trạng nhiễm trùng dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa.

Nếu ổ mủ đã hình thành, bác sĩ sẽ thực hiện thủ thuật chọc hút mủ bằng kim hoặc rạch dẫn lưu ổ áp xe để giải tỏa áp lực, giúp giảm đau nhanh chóng và giải phóng đường thở. Thủ thuật này thường được tiến hành sau khi gây tê tại chỗ.

Song song với dẫn lưu mủ, bệnh nhân cần được sử dụng kháng sinh đường tĩnh mạch hoặc đường uống phù hợp để tiêu diệt vi khuẩn, kết hợp các thuốc giảm đau, kháng viêm hạ sốt và bù dịch khi người bệnh không thể ăn uống được. Sau khi ổ áp xe ổn định, bác sĩ sẽ đánh giá chỉ định cắt amidan để phòng ngừa tái phát.

Biện pháp phòng ngừa viêm nhiễm tái phát và tích tụ mủ

Để giảm thiểu nguy cơ hình thành khối mủ quanh amidan, việc kiểm soát và xử lý dứt điểm các đợt nhiễm trùng đường hô hấp trên đóng vai trò quan trọng.

Người bệnh khi bị viêm amidan cấp hoặc viêm họng cần tuân thủ đúng phác đồ điều trị của bác sĩ, tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc kháng sinh giữa chừng khi thấy triệu chứng thuyên giảm vì điều này dễ làm vi khuẩn kháng thuốc và lan rộng.

Bên cạnh đó, giữ gìn vệ sinh răng miệng sạch sẽ, chải răng đúng cách, súc miệng hàng ngày và điều trị triệt để các ổ nhiễm trùng răng hàm mặt sẽ hạn chế vi khuẩn xâm nhập vào mô liên kết quanh amidan. Người có tiền sử viêm amidan mạn tính tái phát nhiều lần nên chủ động khám chuyên khoa tai mũi họng định kỳ.

Lưu ý an toàn

Áp xe quanh amidan là cấp cứu y khoa tuyệt đối không được tự ý điều trị tại nhà bằng các biện pháp dân gian, tự chích rạch mủ hoặc tự mua kháng sinh uống. Việc chậm trễ can thiệp có thể dẫn đến suy hô hấp cấp do phù nề thanh quản hoặc vỡ ổ mủ vào đường thở. Người bệnh cần đến ngay bệnh viện có chuyên khoa tai mũi họng khi xuất hiện dấu hiệu khó thở, khít hàm nặng hoặc đau họng lệch bên dữ dội.

Tóm tắt

Áp xe quanh amidan là tình trạng tích tụ mủ cấp tính cần được can thiệp y tế kịp thời. Việc nhận biết sớm tình trạng đau họng một bên kèm khó há miệng sẽ giúp người bệnh tiếp cận hỗ trợ chuyên khoa tai mũi họng đúng lúc, ngăn chặn tiến triển nguy hiểm tới đường thở và hồi phục an toàn.