Ánh sáng xanh có tác hại gì và cách phòng ngừa để bảo vệ mắt

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Ánh sáng xanh là một phần của phổ ánh sáng khả kiến mà mắt người có thể nhìn thấy, có bước sóng ngắn và mang mức năng lượng cao. Nguồn ánh sáng xanh tự nhiên lớn nhất là ánh sáng mặt trời, nhưng sự xuất hiện ngày càng phổ biến của các thiết bị điện tử như điện thoại thông minh, máy tính và đèn LED đã khiến đôi mắt tiếp xúc với ánh sáng xanh nhân tạo ở cự ly gần trong thời gian kéo dài.

Nhiều người thường xuyên cảm thấy nhức mỏi mắt, khô rát, đau đầu và khó ngủ sau những giờ làm việc liên tục bên màn hình. Việc tìm hiểu rõ tác hại của ánh sáng xanh cùng các phương pháp chăm sóc mắt khoa học sẽ giúp bạn bảo vệ thị lực và duy trì nhịp sinh học lành mạnh mỗi ngày.

Tác hại của ánh sáng xanh là gì?

Ánh sáng xanh nằm trong dải bước sóng từ khoảng 380 đến 500 nanomet, ngay sát dải tia cực tím. Trong tự nhiên, ánh sáng xanh từ mặt trời đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự tỉnh táo, nâng cao tâm trạng và điều hòa nhịp sinh học của cơ thể. Tuy nhiên, các thiết bị kỹ thuật số phát ra ánh sáng xanh nhân tạo với cường độ tập trung ở khoảng cách gần. Khi nhìn chằm chằm vào màn hình trong nhiều giờ liền mà không cho mắt nghỉ ngơi, cơ thể sẽ xuất hiện những phản ứng mệt mỏi thị giác và rối loạn điều hòa sinh lý tự nhiên.

Hội chứng thị giác màn hình và tình trạng mỏi mắt kỹ thuật số

Màn hình máy tính, điện thoại, máy tính bảng và đèn chiếu sáng huỳnh quang hoặc đèn LED phát ra lượng lớn ánh sáng xanh nhân tạo. Khi tập trung làm việc trước màn hình, tần suất chớp mắt trung bình của con người giảm đi đáng kể, chỉ còn khoảng một phần ba so với bình thường. Điều này làm bề mặt nhãn cầu bị khô nhanh chóng, dẫn đến các biểu hiện khó chịu như cộm xót, cay mắt, nhìn mờ thoáng qua và chảy nước mắt sống phản xạ. Cùng với đó, các cơ thể mi trong mắt phải co điều tiết liên tục ở cự ly gần, gây ra tình trạng căng tức hốc mắt và đau đầu âm ỉ sau giờ làm việc.

Ảnh hưởng của ánh sáng xanh đến nhịp sinh học và giấc ngủ

Ánh sáng khả kiến có năng lượng cao đóng vai trò như một tín hiệu báo hiệu ban ngày đối với đồng hồ sinh học tự nhiên của cơ thể. Vào buổi tối, nếu tiếp xúc thường xuyên với màn hình điện thoại hoặc máy tính xách tay, võng mạc sẽ truyền tín hiệu ức chế tuyến tùng giải phóng hormone melatonin, một chất dẫn truyền tự nhiên giúp cơ thể cảm thấy buồn ngủ. Tình trạng này dẫn đến việc khó đi vào giấc ngủ, giấc ngủ chập chờn, không sâu giấc, làm suy giảm khả năng phục hồi của hệ thần kinh và khiến cơ thể mệt mỏi, uể oải vào ngày hôm sau.

Tác động lâu dài đối với cấu trúc võng mạc và điểm vàng

Giác mạc và thủy tinh thể của mắt người có khả năng lọc tia cực tím rất tốt nhưng lại để phần lớn ánh sáng xanh đi thẳng qua và tiếp cận tế bào biểu mô sắc tố võng mạc. Việc tiếp xúc tích lũy với ánh sáng năng lượng cao trong thời gian dài có thể làm gia tăng gốc tự do và kích hoạt phản ứng stress oxy hóa tại võng mạc. Dù mối liên hệ trực tiếp với bệnh thoái hóa hoàng điểm do tuổi tác vẫn đang được giới y khoa tiếp tục nghiên cứu và theo dõi, việc giảm bớt áp lực quang học lên võng mạc là bước đi thận trọng được các chuyên gia nhãn khoa khuyến cáo.

Các biện pháp khoa học giúp giảm căng thẳng thị lực và bảo vệ mắt

Để giảm áp lực cho cơ điều tiết của mắt, người sử dụng thiết bị nên áp dụng quy tắc 20-20-20: cứ sau 20 phút nhìn màn hình, hãy phóng tầm mắt nhìn xa ít nhất 6 mét trong vòng 20 giây. Cần chủ động chớp mắt đầy đủ để nước mắt trải đều làm ẩm giác mạc. Khoảng cách an toàn từ mắt đến màn hình máy tính nên duy trì khoảng 50 đến 60 cm, với vị trí tâm màn hình thấp hơn tầm mắt từ 10 đến 15 độ. Đồng thời, điều chỉnh độ sáng màn hình tương đồng với ánh sáng xung quanh và bật tính năng lọc ánh sáng xanh hoặc chế độ ban đêm khi làm việc lúc trời tối.

Lưu ý an toàn

Các biện pháp điều chỉnh thói quen và sử dụng bộ lọc ánh sáng xanh chỉ mang tính hỗ trợ giảm mỏi mắt tạm thời, không thể thay thế cho việc chẩn đoán y khoa. Người đọc không nên tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hay chất co mạch khi thấy đỏ mắt. Nếu xuất hiện triệu chứng nhìn mờ đột ngột, đau nhức mắt dữ dội hoặc chớp sáng, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa Mắt để được thăm khám.

Tóm tắt

Ánh sáng xanh từ màn hình điện tử tuy không gây mù lòa tức thì nhưng có thể tích lũy tổn thương và làm suy giảm đáng kể chất lượng thị lực nếu tiếp xúc kéo dài mà không có biện pháp nghỉ ngơi hợp lý. Xây dựng thói quen chớp mắt, cho mắt thư giãn định kỳ và kiểm tra mắt định kỳ tại các cơ sở chuyên khoa Mắt là giải pháp bền vững để bảo vệ đôi mắt khỏe mạnh.