8 biến chứng nguy hiểm của bệnh tiểu đường cần cảnh giác

Biến chứng bệnh tiểu đường là gì?

Biến chứng bệnh tiểu đường là những tổn thương thực thể xảy ra trên các cơ quan và mô đích do nồng độ glucose trong máu tăng cao mạn tính kết hợp với rối loạn chuyển hóa lipid và protein. Cơ chế chính dẫn đến các tổn thương này bao gồm quá trình glycat hóa bền vững làm biến đổi cấu trúc protein thành mạch, sự gia tăng gốc tự do gây stress oxy hóa và tình trạng viêm mạn tính kéo dài.

Về mặt lâm sàng, các biến chứng của bệnh tiểu đường thường được phân chia thành hai nhóm chính là biến chứng cấp tính và biến chứng mạn tính. Biến chứng cấp tính như hạ đường huyết hoặc nhiễm toan ceton thường xuất hiện đột ngột và cần cấp cứu y tế ngay lập tức. Trong khi đó, biến chứng mạn tính bao gồm tổn thương vi mạch ở võng mạc, cầu thận và tổn thương mạch máu lớn ở tim, não, chi dưới thường diễn tiến thầm lặng qua nhiều năm, chỉ bộc lộ khi cơ quan đích đã suy giảm chức năng nghiêm trọng.

Biến chứng tim mạch và đột quỵ não do xơ vữa động mạch

Tình trạng đường huyết tăng cao kéo dài làm tổn thương lớp nội mạc mạch máu, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch diễn ra nhanh hơn và nghiêm trọng hơn. Đây là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các bệnh lý tim mạch nguy hiểm ở người mắc bệnh tiểu đường, tiêu biểu là bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, suy tim và cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ não. Xơ vữa mạch máu làm hẹp lòng động mạch, cản trở lưu lượng máu giàu oxy nuôi dưỡng cơ tim và tế bào não, gây thiếu máu cục bộ.

Điều đáng lo ngại là người bệnh tiểu đường thường bị tổn thương dây thần kinh cảm giác tự chủ, khiến họ có thể không cảm nhận rõ cơn đau thắt ngực điển hình khi xảy ra nhồi máu cơ tim mà chỉ cảm thấy mệt mỏi, khó thở hoặc choáng váng nhẹ. Nhận biết sớm biến chứng này đòi hỏi người bệnh phải theo dõi sát huyết áp, chỉ số mỡ máu định kỳ và thực hiện điện tâm đồ hoặc siêu âm tim theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa tim mạch.

Biến chứng suy giảm chức năng thận và bệnh thận mạn tính

Thận chứa hàng triệu búi vi mạch nhỏ có nhiệm vụ lọc chất cặn bã và nước dư thừa ra khỏi máu để tạo thành nước tiểu. Nồng độ glucose trong máu tăng cao liên tục sẽ phá hủy cấu trúc của các màng lọc cầu thận, làm suy giảm dần chức năng lọc và dẫn đến bệnh thận đái tháo đường. Ở giai đoạn đầu, sự tổn thương này chỉ biểu hiện qua sự xuất hiện của protein trong nước tiểu với lượng rất nhỏ, gọi là vi đạm niệu, hầu như không gây ra bất kỳ triệu chứng lâm sàng rõ rệt nào.

Nếu không được can thiệp y tế và kiểm soát đường huyết chặt chẽ, bệnh sẽ tiến triển dần thành suy thận mạn tính giai đoạn cuối. Khi đó, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng phù nề ở hai chân, mí mắt, mệt mỏi, tiểu đêm nhiều lần, tăng huyết áp khó kiểm soát và nước tiểu có nhiều bọt. Đến giai đoạn suy thận nặng, người bệnh bắt buộc phải lọc máu chu kỳ hoặc ghép thận để duy trì sự sống. Do đó, việc xét nghiệm định lượng microalbumin niệu định kỳ là bắt buộc đối với mọi bệnh nhân tiểu đường.

Biến chứng tổn thương mắt và bệnh võng mạc đái tháo đường

Mắt là cơ quan rất nhạy cảm với sự dao động của đường huyết. Tình trạng tăng đường huyết mạn tính gây tổn thương hệ thống vi mạch nuôi dưỡng võng mạc, dẫn đến bệnh võng mạc đái tháo đường. Các mao mạch nhỏ ở đáy mắt có thể bị phình giãn, rò rỉ dịch hoặc xuất huyết vào dịch kính. Để bù đắp, cơ thể tăng sinh các mạch máu mới bất thường nhưng những mạch máu này rất mỏng manh, dễ vỡ, gây xuất huyết ồ ạt, xơ hóa và dẫn đến bong võng mạc, đe dọa trực tiếp đến thị lực của người bệnh.

Bên cạnh bệnh võng mạc, người bệnh tiểu đường còn có nguy cơ rất cao bị đục thủy tinh thể sớm và tăng nhãn áp. Ban đầu, biến chứng mắt thường không có triệu chứng rõ ràng, nhưng khi tiến triển, người bệnh sẽ thấy nhìn mờ dần, xuất hiện các đốm đen trôi nổi trước mắt, giảm khả năng nhìn về đêm hoặc thị trường bị thu hẹp. Việc soi đáy mắt định kỳ mỗi năm một lần tại chuyên khoa mắt giúp phát hiện tổn thương vi mạch từ giai đoạn sớm để can thiệp kịp thời bằng laser hoặc các phương pháp chuyên sâu.

Biến chứng thần kinh ngoại biên và tổn thương bàn chân đái tháo đường

Tổn thương hệ thần kinh ngoại biên là một trong những biến chứng mạn tính thường gặp nhất ở bệnh nhân tiểu đường. Lượng đường trong máu cao làm tổn thương các sợi thần kinh truyền dẫn cảm giác và làm hẹp các mạch máu nhỏ nuôi dưỡng dây thần kinh. Biểu hiện ban đầu thường xuất hiện đối xứng ở hai bàn chân với cảm giác tê bì, châm chích như kiến bò, nóng rát buốt hoặc mất dần cảm giác đau và nhiệt độ. Do mất cảm giác bảo vệ, người bệnh rất dễ bị trầy xước, dẫm phải dị vật hoặc bỏng nóng mà không hề hay biết.

Khi kết hợp với tình trạng thiếu máu nuôi dưỡng chi dưới và suy giảm miễn dịch, những tổn thương nhỏ ở bàn chân rất nhanh chóng biến thành các vết loét sâu, khó lành và nhiễm trùng lan rộng. Nếu không được chăm sóc y tế chuyên khoa kịp thời, tình trạng hoại tử mô có thể diễn ra nhanh chóng, buộc bác sĩ phải chỉ định phẫu thuật đoạn chi để bảo toàn tính mạng cho người bệnh. Việc kiểm tra bàn chân mỗi ngày bằng mắt thường là thói quen sống còn để phòng tránh biến chứng này.

Biến chứng nhiễm trùng và các đợt tăng đường huyết cấp tính

Người mắc bệnh tiểu đường có hệ thống miễn dịch suy giảm đáng kể do nồng độ glucose cao làm giảm khả năng thực bào của bạch cầu. Môi trường giàu đường cũng tạo điều kiện thuận lợi cho các loại vi khuẩn, vi nấm sinh sôi và phát triển mạnh mẽ. Do đó, người bệnh rất dễ gặp phải các đợt nhiễm trùng tái diễn như nhiễm trùng đường tiết niệu, viêm phổi, nhiễm nấm candida ở da và niêm mạc, hoặc viêm loét nha chu kéo dài. Nhiễm trùng ở người tiểu đường thường diễn biến phức tạp, khó điều trị và cần thời gian dùng kháng sinh kéo dài hơn người bình thường.

Bên cạnh nhiễm trùng, hai biến chứng chuyển hóa cấp tính vô cùng nguy hiểm là nhiễm toan ceton đái tháo đường và hội chứng tăng áp lực thẩm thấu máu. Những tình trạng này thường xảy ra khi đường huyết tăng vọt do quên dùng thuốc, tự ý ngưng insulin hoặc gặp phải stress cấp tính như nhiễm trùng nặng, phẫu thuật, chấn thương. Người bệnh sẽ rơi vào trạng thái mất nước nghiêm trọng, thở nhanh sâu, hơi thở có mùi táo chín, lơ mơ và hôn mê sâu. Đây là những tình trạng cấp cứu y khoa đe dọa trực tiếp tính mạng nếu không được truyền dịch và xử trí tích cực tại bệnh viện.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định phác đồ từ bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý ngừng thuốc, giảm liều thuốc hạ đường huyết, thay đổi mũi tiêm insulin hoặc tự ý sử dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng. Khi có các dấu hiệu bất thường như mờ mắt đột ngột, đau ngực, khó thở, loét bàn chân không lành hoặc sốt cao, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám.

Tóm tắt

Biến chứng bệnh tiểu đường diễn tiến âm thầm nhưng để lại hậu quả nặng nề nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời. Người bệnh cần duy trì thói quen kiểm tra đường huyết định kỳ, thực hiện chế độ ăn uống khoa học, rèn luyện thể chất và dùng thuốc theo đúng chỉ dẫn của bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Thăm khám định kỳ chính là chìa khóa giúp bảo vệ sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.