7 dấu hiệu u não cảnh báo sớm bạn nên biết

Dấu hiệu u não là gì?

U não là tình trạng các tế bào bất thường phát triển và phân chia không kiểm soát bên trong hộp sọ hoặc trong ống sống liền kề. Khối u nội sọ được phân loại thành u não nguyên phát, bắt nguồn trực tiếp từ các mô não, màng não hoặc dây thần kinh sọ; và u não thứ phát, hình thành do các tế bào ung thư từ cơ quan khác di căn đến não bộ.

Do hộp sọ của con người là một cấu trúc xương cứng có thể tích cố định, bất kỳ sự xuất hiện của một khối choán chỗ nào cũng sẽ làm tăng áp lực nội sọ. Tình trạng này vừa chèn ép trực tiếp lên các trung tâm thần kinh quan trọng, vừa cản trở lưu thông dịch não tủy và tuần hoàn máu nuôi dưỡng mô não. Tùy thuộc vào vị trí, kích thước và tốc độ phát triển của khối u, người bệnh sẽ có các biểu hiện lâm sàng từ nhẹ đến nghiêm trọng, đòi hỏi sự can thiệp y tế kịp thời.

Đau đầu dai dẳng và tăng dần theo thời gian

Đau đầu là một trong những biểu hiện phổ biến nhất khi khối u phát triển trong hộp sọ. Cơn đau thường xuất hiện do khối u chèn ép mô não lành hoặc làm gia tăng áp lực nội sọ. Khác với những cơn đau đầu căng thẳng thông thường, đau đầu do khối u thường nặng nề hơn vào buổi sáng sớm ngay sau khi thức dậy hoặc tăng lên khi người bệnh cúi đầu, ho, hắt hơi và gắng sức.

Mức độ đau có xu hướng tăng dần theo thời gian và đáp ứng kém với các loại thuốc giảm đau thông thường. Nếu tình trạng đau đầu kéo dài dai dẳng nhiều tuần, kèm theo cảm giác nặng đầu hoặc xuất hiện ở người trước đây hiếm khi bị đau đầu, người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được thăm khám cẩn thận.

Cơn co giật bất thường khởi phát ở người lớn

Co giật có thể là dấu hiệu đầu tiên cảnh báo sự hiện diện của khối u não, đặc biệt ở người trưởng thành chưa từng có tiền sử bệnh lý động kinh hay chấn thương sọ não trước đó. Khối u kích thích các tế bào thần kinh xung quanh phóng điện bất thường, dẫn đến những cơn co giật đột ngột.

Biểu hiện của cơn co giật rất đa dạng, từ co giật toàn thân làm mất ý thức tạm thời cho đến co giật cục bộ ở một nhóm cơ như giật nhẹ cơ mặt, rung giật bàn tay hoặc bàn chân. Đôi khi, cơn co giật chỉ biểu hiện qua trạng thái mất tập trung thoáng qua, thay đổi cảm giác hoặc co cứng cơ nhẹ. Mọi cơn co giật khởi phát lần đầu đều cần được khảo sát thần kinh khẩn cấp.

Buồn nôn và nôn vọt không rõ nguyên nhân tiêu hóa

Tình trạng buồn nôn và nôn mửa liên quan đến khối u não thường xuất phát từ hội chứng tăng áp lực nội sọ hoặc do khối u chèn ép trực tiếp lên trung tâm kiểm soát phản xạ nôn ở thân não. Hiện tượng này thường diễn ra rõ nét nhất vào buổi sáng sớm, ngay sau khi người bệnh vừa thức dậy.

Điểm đặc trưng là cơn nôn thường xảy ra đột ngột, có thể nôn vọt mà không có cảm giác buồn nôn báo trước dữ dội như các bệnh lý viêm dạ dày hay ngộ độc thực phẩm. Sau khi nôn, cảm giác đau đầu có thể thuyên giảm đôi chút nhưng sau đó nhanh chóng tái phát. Việc nôn kéo dài không rõ nguyên nhân tiêu hóa là dấu hiệu cảnh báo thần kinh quan trọng.

Suy giảm thị lực và rối loạn các giác quan

Khối u nằm gần đường dẫn truyền thị giác, thính giác hoặc chèn ép dây thần kinh sọ não có thể gây suy giảm nghiêm trọng các giác quan. Người bệnh có thể nhận thấy thị lực giảm sút dần ở một hoặc cả hai mắt, nhìn mờ, nhìn đôi hoặc mất thị trường ngoại vi khiến tầm nhìn bị thu hẹp như nhìn qua ống nhòm.

Ngoài thị giác, các khối u ở vùng góc cầu tiểu não hay thùy thái dương có thể gây ù tai liên tục, giảm khả năng nghe ở một bên tai hoặc gây chóng mặt, mất thăng bằng. Những thay đổi cảm giác này thường tiến triển từ từ nên dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý về mắt hoặc tai mũi họng thông thường. Người bệnh cần kiểm tra chuyên sâu nếu triệu chứng không cải thiện.

Tê bì yếu liệt chi và mất thăng bằng vận động

Khi khối u phát triển ở các vùng não chịu trách nhiệm điều khiển vận động như thùy trán hay hồi trước trung tâm, chức năng cử động của cơ thể sẽ bị ảnh hưởng rõ rệt. Người bệnh thường cảm thấy yếu một bên tay, chân hoặc liệt nửa người ở các mức độ khác nhau. Cảm giác cầm nắm đồ vật trở nên vụng về, dễ làm rơi đồ hoặc bước đi không vững.

Bên cạnh yếu cơ, hiện tượng tê bì, châm chích hoặc mất cảm giác ở một vùng cơ thể cũng thường xuyên xảy ra. Nếu khối u nằm ở tiểu não – cơ quan phối hợp động tác và thăng bằng, người bệnh sẽ gặp khó khăn trong việc phối hợp cử động nhịp nhàng, dáng đi lảo đảo, run tay khi cố gắng chạm vào đồ vật.

Biến đổi tính cách và suy giảm nhận thức

Những khối u tọa lạc tại thùy trán hoặc hệ viền có thể tác động sâu sắc đến hành vi, tính khí và năng lực nhận thức của người bệnh. Người thân thường là những người đầu tiên nhận ra sự thay đổi này khi thấy người bệnh trở nên cáu gắt vô cớ, trầm cảm, thờ ơ với xung quanh hoặc phản ứng chậm chạp với các kích thích thường ngày.

Song song với biến đổi tâm lý, khả năng tập trung, ghi nhớ và tư duy logic cũng suy giảm đáng kể. Người bệnh có thể gặp khó khăn trong việc hoàn thành những công việc quen thuộc hàng ngày, hay quên các sự kiện vừa diễn ra hoặc lú lẫn về thời gian và không gian. Những dấu hiệu này đôi khi bị hiểu nhầm là stress hoặc sa sút trí tuệ do tuổi tác.

Khó khăn trong phát âm và diễn đạt ngôn ngữ

Khả năng ngôn ngữ được kiểm soát bởi các vùng chuyên biệt trên vỏ não như vùng Broca và vùng Wernicke. Khi khối u chèn ép hoặc xâm lấn vào các khu vực này, người bệnh sẽ xuất hiện các rối loạn giao tiếp nghiêm trọng. Biểu hiện có thể là nói ngọng, phát âm khó khăn, giọng nói bị biến đổi hoặc không thể tìm được từ ngữ thích hợp để diễn đạt suy nghĩ.

Ở một số trường hợp, người bệnh vẫn nói lưu loát nhưng câu từ trở nên vô nghĩa, hoặc gặp trở ngại lớn trong việc hiểu lời nói của người khác, không thể đọc viết bình thường. Sự suy giảm ngôn ngữ đột ngột hoặc tăng dần là dấu hiệu định vị tổn thương thần kinh cần được đánh giá y khoa ngay lập tức.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục y khoa và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y tế chuyên nghiệp. Các triệu chứng thần kinh nêu trên có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng thuốc giảm đau, thuốc an thần kéo dài khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa thần kinh.

Tóm tắt

Nhận diện sớm các dấu hiệu u não đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ chức năng thần kinh và nâng cao hiệu quả can thiệp y khoa. Khi cơ thể xuất hiện các triệu chứng bất thường kéo dài hoặc tiến triển nặng dần, người bệnh cần chủ động đến bệnh viện có chuyên khoa thần kinh để được kiểm tra và tư vấn lộ trình chăm sóc phù hợp.