6 thói quen gây hại cho đôi mắt bạn chớ nên làm
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều người thường vô tình duy trì những thói quen xấu trong sinh hoạt hằng ngày mà không nhận ra tác động tiêu cực của chúng lên nhãn cầu. Từ việc sử dụng điện thoại trong bóng tối, dụi mắt khi ngứa đến việc tự ý dùng thuốc nhỏ mắt không qua thăm khám, tất cả đều có thể gây tổn hại bề mặt giác mạc và làm suy giảm thị lực dần theo thời gian.
Hiểu rõ các hành vi gây hại giúp mỗi người chủ động điều chỉnh lối sống, áp dụng biện pháp bảo vệ nhãn khoa phù hợp và đi khám chuyên khoa kịp thời để giữ gìn đôi mắt sáng khỏe.
Thói quen gây hại cho mắt là gì?
Đôi mắt là cơ quan thị giác tinh vi nhưng cũng rất mong manh trước các kích thích vật lý, hóa học và vi sinh vật từ môi trường bên ngoài. Bề mặt nhãn cầu được bao bọc bởi lớp màng phim nước mắt mỏng manh cùng biểu mô giác mạc nhạy cảm, có nhiệm vụ duy trì độ ẩm, cung cấp dưỡng khí và tạo bề mặt quang học trong suốt cho thị lực. Khi phải chịu đựng những tác động tiêu cực lặp đi lặp lại như ma sát cơ học mạnh, bức xạ ánh sáng nhân tạo cường độ cao hay nhiễm trùng do vệ sinh kém, cấu trúc nhãn cầu dễ bị tổn thương. Các vấn đề thị giác thường khởi đầu bằng triệu chứng mỏi mắt, khô rát hoặc đỏ mắt nhẹ, nhưng nếu không được điều chỉnh thói quen kịp thời có thể tiến triển thành viêm loét giác mạc, tăng nhãn áp hoặc suy giảm thị lực vĩnh viễn.
Dụi mắt thường xuyên khi ngứa hoặc mỏi
Phản xạ đưa tay lên dụi mỗi khi ngứa, cộm hoặc mỏi mắt rất phổ biến nhưng lại tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Bàn tay chứa vô số vi khuẩn, nấm và bụi bẩn, khi chà xát sẽ đưa tác nhân gây bệnh vào kết mạc, làm tăng nguy cơ viêm kết mạc nhiễm trùng. Lực ma sát mạnh từ ngón tay còn có thể làm xước biểu mô giác mạc, gây đau rát, phù nề và tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập sâu vào tổ chức nội nhãn. Đối với những người có cơ địa giác mạc mỏng, thói quen day dụi liên tục nhiều năm có thể làm giãn mỏng và biến dạng giác mạc dẫn đến bệnh giác mạc chóp. Khi mắt bị ngứa hoặc vướng dị vật, bạn nên chớp mắt trong nước muối sinh lý hoặc nhỏ nước mắt nhân tạo để đẩy dị vật ra ngoài nhẹ nhàng.
Nhìn màn hình thiết bị điện tử kéo dài không nghỉ
Làm việc liên tục trước máy tính, điện thoại hoặc máy tính bảng mà không nghỉ ngơi là nguyên nhân hàng đầu gây hội chứng thị giác màn hình. Khi tập trung cao độ vào màn hình, tần số chớp mắt tự nhiên giảm từ 15 đến 20 lần mỗi phút xuống chỉ còn 5 đến 7 lần mỗi phút, khiến màng phim nước mắt bay hơi nhanh và bề mặt nhãn cầu bị khô rát. Ánh sáng phát ra từ màn hình kỹ thuật số trong bóng tối còn làm tăng điều tiết của cơ thể mi, gây nhức mắt, nhìn mờ tạm thời và đau đầu. Bạn nên duy trì khoảng cách thích hợp từ mắt đến màn hình khoảng 50 đến 60 cm, đồng thời áp dụng quy tắc nghỉ ngơi định kỳ để các cơ mắt được thả lỏng.
Tự ý lạm dụng thuốc nhỏ mắt giảm đỏ và chứa corticoid
Nhiều người có thói quen tự ý ra hiệu thuốc mua các loại thuốc nhỏ mắt có tác dụng giảm đỏ nhanh hoặc chứa hoạt chất kháng viêm nhóm corticoid mỗi khi thấy mắt đỏ, xót. Các thuốc co mạch chỉ làm co tạm thời mạch máu kết mạc tạo cảm giác đỡ đỏ tức thì nhưng không điều trị nguyên nhân gốc rễ, khi ngừng thuốc tình trạng xung huyết có thể tái phát nặng hơn. Nguy hiểm hơn, việc lạm dụng dung dịch nhỏ mắt chứa dexamethason hay prednisolon mà không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt có thể gây tăng áp lực nội nhãn, dẫn đến bệnh thiên đầu thống glôcôm và đục thủy tinh thể khó phục hồi. Dung dịch nhỏ mắt thông thường chỉ nên giới hạn ở nước muối sinh lý vô trùng hoặc nước mắt nhân tạo không chất bảo quản.
Đeo kính áp tròng qua đêm và vệ sinh sai cách
Kính áp tròng mang lại sự tiện lợi và thẩm mỹ cao nhưng đòi hỏi quy trình vệ sinh cực kỳ nghiêm ngặt. Việc đeo kính áp tròng qua đêm khi ngủ làm giảm lượng oxy cung cấp cho giác mạc, khiến giác mạc bị thiếu dưỡng khí, phù nề và suy yếu hàng rào bảo vệ tự nhiên. Môi trường ẩm kín dưới kính áp tròng tạo điều kiện lý tưởng cho ký sinh trùng Acanthamoeba và trực khuẩn mủ xanh Pseudomonas aeruginosa sinh sôi, gây viêm loét giác mạc tiến triển nhanh. Ngoài ra, thói quen rửa khay ngâm hoặc rửa kính bằng nước máy thông thường thay vì dung dịch ngâm chuyên dụng cũng là nguyên nhân phổ biến dẫn đến nhiễm trùng mắt nặng nề, có nguy cơ để lại sẹo giác mạc vĩnh viễn.
Không đeo kính bảo vệ khi ra ngoài trời nắng gắt
Tia cực tím trong ánh nắng mặt trời là tác nhân âm thầm phá hủy các cấu trúc bên trong mắt nếu không có biện pháp che chắn thích hợp. Phơi nhiễm ánh nắng cường độ cao trong thời gian dài làm biến đổi cấu trúc protein của thể thủy tinh, đẩy nhanh tiến trình đục thủy tinh thể sớm ở người trưởng thành. Tia cực tím cũng kích thích sự phát triển quá mức của mô kết mạc tạo thành mộng thịt, gây cộm vướng và cản trở tầm nhìn nếu xâm lấn vào diện đồng tử. Bức xạ mặt trời còn góp phần gây thoái hóa hoàng điểm ở võng mạc, làm suy giảm thị lực trung tâm khó hồi phục. Việc sử dụng kính râm đạt chuẩn chống tia cực tím khi ra đường vào ban ngày là bước bảo vệ thiết yếu cho nhãn cầu.
Sử dụng điện thoại trong phòng tối trước khi ngủ
Bóng tối khiến đồng tử mắt phải giãn rộng tối đa để tiếp nhận thêm ánh sáng, khiến toàn bộ lượng ánh sáng phát ra từ màn hình điện thoại tập trung thẳng vào trung tâm võng mạc. Nguồn sáng mạnh cục bộ trong môi trường xung quanh tối đen tạo ra sự tương phản gay gắt, buộc cơ thể mi và võng mạc phải điều tiết liên tục ở cường độ cao. Tình trạng này kéo dài gây mỏi mắt điều tiết, khô mắt cấp tính, suy giảm chất lượng giấc ngủ do ức chế bài tiết hormone melatonin và làm tăng nguy cơ tiến triển cận thị, đặc biệt ở thanh thiếu niên. Để bảo vệ mắt, bạn nên duy trì ánh sáng nền dịu nhẹ trong phòng và ngưng sử dụng thiết bị cầm tay ít nhất 30 phút trước khi ngủ.
Lưu ý an toàn
Các hướng dẫn trong bài mang tính giáo dục kiến thức phổ thông và không thay thế cho chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên sâu. Khi mắt xuất hiện các dấu hiệu bất thường như đau nhức dữ dội, giảm thị lực đột ngột, sợ ánh sáng chói, chảy mủ hoặc đỏ mắt kéo dài, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được bác sĩ thăm khám bằng máy sinh hiển vi và xử trí đúng phác đồ. Không tự ý đắp lá thuốc, nhỏ sữa mẹ hoặc dùng thuốc theo kinh nghiệm truyền miệng.
Tóm tắt
Đôi mắt là cơ quan nhạy cảm và dễ tổn thương trước các tác động từ môi trường cũng như lối sống hằng ngày. Việc loại bỏ những thói quen xấu kết hợp duy trì chế độ sinh hoạt điều độ, bảo vệ mắt trước ánh sáng mạnh và thăm khám chuyên khoa định kỳ là giải pháp bền vững giúp duy trì thị lực sáng khỏe lâu dài.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Dụi mắt thường xuyên gây ra những tổn thương gì?
Dụi mắt thường xuyên có thể làm trầy xước biểu mô giác mạc, đưa vi khuẩn gây viêm kết mạc và theo thời gian làm suy yếu cấu trúc giác mạc, tăng nguy cơ biến dạng giác mạc hình chóp.
Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt chứa corticoid khi mắt bị đỏ không?
Không nên tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid kéo dài vì có thể dẫn đến tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể và tổn thương thần kinh thị giác. Thuốc điều trị cần có chỉ định từ bác sĩ.
Quy tắc 20-20-20 giúp ích gì cho mắt khi dùng máy tính?
Quy tắc này khuyên sau 20 phút nhìn màn hình điện tử, bạn nên hướng tầm nhìn ra xa khoảng 20 feet tương đương 6 mét trong vòng 20 giây để cơ thể mi được thư giãn hoàn toàn.
Đeo kính áp tròng đi ngủ có nguy hiểm không?
Kính áp tròng cản trở giác mạc tiếp nhận oxy và tạo môi trường ẩm thuận lợi cho vi khuẩn phát triển. Giữ kính qua đêm làm tăng nguy cơ viêm loét giác mạc nghiêm trọng có thể dẫn đến suy giảm thị lực.
Vì sao cần đeo kính râm khi ra ngoài trời nắng?
Kính râm ngăn ngừa tác hại của tia cực tím lên cấu trúc mắt. Tiếp xúc tia cực tím tích tụ theo thời gian có thể thúc đẩy đục thủy tinh thể, mộng thịt và tổn thương điểm vàng võng mạc.
