5 nguyên nhân viêm đường tiết niệu thường gặp bạn nên biết

Nguyên nhân viêm đường tiết niệu là gì?

Viêm đường tiết niệu là thuật ngữ y khoa chỉ tình trạng viêm nhiễm xảy ra tại bất kỳ cơ quan nào trong hệ thống tiết niệu, bao gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Đa số các trường hợp nhiễm trùng khởi phát từ đường tiết niệu dưới như viêm niệu đạo và viêm bàng quang, sau đó có thể tiến triển ngược dòng lên đường tiết niệu trên nếu không được xử lý đúng cách.

Bệnh lý này có thể xuất phát từ sự tấn công của vi sinh vật gây bệnh kết hợp với các yếu tố cơ địa, thói quen sinh hoạt và những bất thường giải phẫu đường tiểu. Mặc dù phần lớn các đợt nhiễm trùng có thể được kiểm soát tốt bằng phác đồ y khoa phù hợp, việc hiểu rõ các con đường dẫn đến nhiễm trùng là nền tảng cốt lõi để phòng tránh bệnh tái diễn nhiều lần.

Nhiễm khuẩn đường ruột do vi khuẩn Escherichia coli xâm nhập ngược dòng

Nguyên nhân phổ biến hàng đầu gây viêm đường tiết niệu là sự xâm nhập của vi khuẩn đường ruột, điển hình là vi khuẩn Escherichia coli (E. coli). Loại vi khuẩn này thường cư trú tự nhiên tại đường tiêu hóa nhưng có thể di chuyển từ khu vực quanh hậu môn sang lỗ niệu đạo khi vệ sinh không đúng cách. Khi xâm nhập vào niệu đạo, vi khuẩn bám vào lớp niêm mạc, nhân lên nhanh chóng và di chuyển ngược dòng lên bàng quang gây viêm bàng quang cấp tính. Nếu không được kiểm soát tốt, vi khuẩn có thể tiếp tục lan lên niệu quản và đài bể thận, dẫn đến các biến chứng nhiễm trùng thận nguy hiểm.

Thói quen vệ sinh vùng kín chưa đúng cách làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn

Thói quen vệ sinh vùng kín không đúng cách là yếu tố thuận lợi hàng đầu khiến vi khuẩn dễ dàng tiếp cận đường tiết niệu. Việc lau chùi từ sau ra trước sau khi đi vệ sinh vô tình đưa vi khuẩn từ hậu môn vào thẳng cửa niệu đạo, đặc biệt là ở nữ giới do cấu trúc niệu đạo ngắn. Bên cạnh đó, việc sử dụng các dung dịch vệ sinh có tính tẩy rửa mạnh, thụt rửa sâu hoặc dùng sản phẩm tạo mùi thơm có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh vật tự nhiên và gây kích ứng niêm mạc, làm suy giảm hàng rào bảo vệ tại chỗ của cơ thể.

Thói quen nhịn tiểu và uống không đủ nước mỗi ngày

Thói quen nhịn tiểu thường xuyên và lười uống nước là nguyên nhân cơ học rất phổ biến dẫn đến viêm đường tiết niệu. Dòng nước tiểu khi tống xuất ra ngoài đóng vai trò như một cơ chế tự làm sạch tự nhiên giúp rửa trôi vi khuẩn bám trên thành niệu đạo. Khi nhịn tiểu, bàng quang bị căng giãn quá mức và nước tiểu ứ đọng lại trong thời gian dài, tạo môi trường thuận lợi để vi khuẩn sinh sôi và phát triển. Đồng thời, việc cơ thể không được cung cấp đủ lượng nước cần thiết làm nước tiểu cô đặc hơn, dễ gây kích ứng biểu mô đường niệu.

Hoạt động tình dục không an toàn hoặc không vệ sinh sau quan hệ

Hoạt động tình dục tạo ra ma sát cơ học có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn từ vùng sinh dục ngoài hoặc quanh hậu môn bị đẩy vào bên trong niệu đạo. Tình trạng này có thể xảy ra ở cả nam và nữ, nhưng thường gặp hơn ở nữ giới sau các hoạt động tình dục không an toàn hoặc tần suất cao. Nếu không thực hiện thói quen đi tiểu ngay sau khi quan hệ, vi khuẩn đọng lại ở đầu niệu đạo sẽ có đủ thời gian để bám dính, xâm nhập sâu hơn vào bàng quang và kích hoạt phản ứng viêm.

Tắc nghẽn đường tiểu do sỏi tiết niệu hoặc phì đại tuyến tiền liệt

Bất kỳ tình trạng nào gây cản trở dòng chảy tự nhiên của nước tiểu đều làm tăng nguy cơ ứ đọng và nhiễm trùng tiết niệu. Ở nam giới lớn tuổi, tình trạng phì đại tuyến tiền liệt lành tính có thể chèn ép niệu đạo gây tiểu khó, tiểu không hết và tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển. Ngoài ra, sự xuất hiện của sỏi thận, sỏi niệu quản hoặc sỏi bàng quang không chỉ gây bít tắc đường tiểu mà còn làm tổn thương cơ học niêm mạc tiết niệu, tạo điều kiện thuận lợi cho mầm bệnh khu trú và phát triển mạn tính.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc kháng sinh tại nhà khi chưa có kết quả xét nghiệm nước tiểu hoặc chỉ định từ nhân viên y tế. Khi xuất hiện các dấu hiệu sốt cao, rét run, đau thắt lưng hông dữ dội hoặc tiểu ra máu, cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa thận – tiết niệu để được thăm khám.

Tóm tắt

Hiểu rõ các nguyên nhân gây viêm đường tiết niệu giúp chủ động xây dựng thói quen sinh hoạt và vệ sinh lành mạnh để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh. Khi xuất hiện các biểu hiện bất thường như tiểu buốt, tiểu rắt hoặc đau tức hạ vị, người bệnh nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám và hướng dẫn điều trị kịp thời.