5 bệnh về mắt thường gặp ở trẻ nhỏ và cách phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Đôi mắt là cơ quan thị giác quan trọng giúp trẻ nhỏ khám phá thế giới xung quanh và phát triển toàn diện về cả thể chất lẫn trí tuệ. Tuy nhiên, hệ thống thị giác của trẻ em vẫn đang trong quá trình phát triển hoàn thiện nên rất dễ bị tổn thương bởi các yếu tố môi trường, thói quen sinh hoạt và các bệnh lý học đường.
Các vấn đề về mắt thường gặp nhất ở trẻ em hiện nay bao gồm tật khúc xạ, viêm kết mạc, nhược thị, lác mắt và tắc tuyến lệ bẩm sinh. Việc nắm bắt những thông tin cơ bản về từng bệnh lý và áp dụng các biện pháp bảo vệ mắt từ sớm sẽ giúp cha mẹ chủ động gìn giữ thị lực sáng khỏe cho con em mình.
Bệnh về mắt ở trẻ là gì?
Bệnh về mắt ở trẻ em bao gồm một nhóm đa dạng các rối loạn thị giác, dị tật cấu trúc bẩm sinh và tình trạng nhiễm trùng nhãn khoa xuất hiện trong những năm đầu đời. Do trẻ nhỏ thường chưa biết cách diễn đạt rõ ràng cảm giác khó chịu hoặc không nhận thức được việc mắt mình bị nhìn mờ, các vấn đề về mắt rất dễ bị bỏ qua trong giai đoạn vàng có thể can thiệp hiệu quả. Sự can thiệp chậm trễ đối với các bệnh lý như tật khúc xạ hay lác mắt có thể dẫn đến suy giảm thị lực vĩnh viễn hoặc suy giảm phản xạ phối hợp giữa hai mắt. Do đó, việc chăm sóc sức khỏe đôi mắt đòi hỏi sự quan sát nhạy bén của phụ huynh cùng sự đồng hành của bác sĩ chuyên khoa mắt thông qua các lần kiểm tra thị lực định kỳ.
Tật khúc xạ học đường ở trẻ em
Tật khúc xạ bao gồm cận thị, viễn thị và loạn thị, trong đó cận thị học đường đang có xu hướng gia tăng nhanh chóng ở trẻ em lứa tuổi đi học. Trẻ mắc tật khúc xạ thường có thói quen nheo mắt, nghiêng đầu hoặc cúi rất sát khi đọc sách và xem thiết bị điện tử. Việc ngồi học sai tư thế, thiếu ánh sáng tự nhiên và dành quá nhiều thời gian cho các thiết bị điện tử làm gia tăng mức độ điều tiết của mắt, dẫn đến mỏi mắt và suy giảm thị lực dần dần. Khám mắt sớm giúp xác định đúng độ khúc xạ để có phương án can thiệp thích hợp, tránh nguy cơ dẫn tới nhược thị.
Viêm kết mạc nhiễm trùng và dị ứng
Viêm kết mạc hay còn gọi là đau mắt đỏ là bệnh lý nhiễm trùng hoặc kích ứng màng trong suốt bao phủ lòng trắng và mặt trong mi mắt. Ở trẻ nhỏ, bệnh có thể do vi khuẩn, virus hoặc các dị nguyên từ môi trường như phấn hoa, lông thú và bụi bẩn gây ra. Triệu chứng thường gặp là mắt đỏ, ngứa ngáy, cộm xốn, chảy nước mắt và nhiều rỉ ghèn dính chặt vào mi mắt khi ngủ dậy. Bệnh viêm kết mạc do virus hoặc vi khuẩn rất dễ lây lan trong môi trường nhà trẻ và trường học nếu dùng chung khăn mặt hoặc dụi mắt bằng tay bẩn.
Tình trạng nhược thị ở trẻ nhỏ
Nhược thị là tình trạng suy giảm thị lực ở một hoặc cả hai mắt xảy ra khi não bộ ưu tiên nhận tín hiệu từ một mắt và bỏ qua mắt còn lại trong giai đoạn phát triển thị giác của thời thơ ấu. Tình trạng này thường bắt nguồn từ tật khúc xạ lệch độ lớn giữa hai mắt, lác mắt hoặc có tổn thương cản trở ánh sáng đi vào mắt. Điểm nguy hiểm là nhược thị diễn tiến âm thầm, mắt bên ngoài nhìn hoàn toàn bình thường nên rất khó để cha mẹ tự phát hiện nếu không cho trẻ đo thị lực chuyên khoa. Việc phát hiện sớm trước 7 tuổi có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả điều trị phục hồi chức năng thị giác.
Hiện tượng lác mắt và lệch trục nhãn cầu
Lác mắt là hiện tượng hai mắt không cùng nhìn về một hướng, trong đó một mắt có thể lệch vào trong, lệch ra ngoài hoặc lệch lên trên, xuống dưới. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ khuôn mặt mà còn làm mất khả năng phối hợp thị giác hai mắt và nhận biết chiều sâu không gian. Trẻ bị lác có nguy cơ cao phát triển thành nhược thị ở bên mắt bị lệch do não bộ ức chế hình ảnh mờ. Can thiệp điều trị lác mắt đòi hỏi quá trình theo dõi chặt chẽ của bác sĩ chuyên khoa mắt để phục hồi cả trục nhãn cầu lẫn thị lực cho trẻ.
Tắc tuyến lệ bẩm sinh ở trẻ sơ sinh
Tắc tuyến lệ hay tắc ống lệ mũi bẩm sinh xảy ra khá phổ biến ở trẻ sơ sinh do màng chắn ở đoạn cuối ống dẫn lệ chưa mở hoàn toàn khi chào đời. Nước mắt không thể thoát tự nhiên xuống khoang mũi dẫn đến hiện tượng mắt trẻ luôn ướt át, chảy nước mắt sống và hay đọng ghèn vàng ở khóe mắt. Hầu hết các trường hợp tắc tuyến lệ bẩm sinh có thể tự thông dần hoặc cải thiện nhờ kỹ thuật massage góc trong mắt theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Tuy nhiên, nếu mắt có biểu hiện sưng đỏ, viêm tấy vùng túi lệ thì cần được can thiệp y khoa để tránh nhiễm khuẩn lan rộng.
Các biện pháp chăm sóc và bảo vệ mắt cho trẻ
Để phòng ngừa các bệnh lý mắt cho trẻ nhỏ, cha mẹ cần xây dựng lối sống khoa học và môi trường sinh hoạt lành mạnh cho đôi mắt. Nên khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động thể chất ngoài trời ít nhất hai giờ mỗi ngày dưới ánh sáng tự nhiên để giảm nguy cơ khởi phát cận thị. Bàn học của trẻ cần được trang bị nguồn sáng đầy đủ, giữ khoảng cách mắt tới sách vở từ 30 đến 35 cm và áp dụng quy tắc nghỉ ngơi mắt sau mỗi đợt học tập. Ngoài ra, cần tập cho trẻ thói quen rửa tay bằng xà phòng, không đưa tay dụi mắt và sử dụng khăn lau mặt riêng biệt nhằm tránh lây nhiễm các bệnh nhiễm trùng mắt. Bổ sung chế độ dinh dưỡng giàu vitamin A, lutein và omega 3 từ rau củ quả cũng góp phần nuôi dưỡng giác mạc và võng mạc khỏe mạnh.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid hay kháng sinh mạnh cho trẻ khi chưa có sự thăm khám của bác sĩ nhãn khoa. Nếu trẻ có các dấu hiệu nguy hiểm như đau mắt dữ dội, sợ ánh sáng, mắt sưng đỏ nhiều hoặc suy giảm thị lực đột ngột, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa mắt ngay lập tức.
Tóm tắt
Đôi mắt của trẻ em rất nhạy cảm và đang trong giai đoạn hoàn thiện cấu trúc thị giác. Việc phát hiện sớm những bất thường như nhìn mờ, lác hay viêm nhiễm giúp bảo tồn thị lực tối ưu cho trẻ. Cha mẹ nên duy trì thói quen đưa trẻ đi kiểm tra mắt định kỳ tại các cơ sở chuyên khoa mắt uy tín thay vì chờ đến khi trẻ có biểu hiện nặng.
Nguồn tham khảo
- “Prof. Marin Drinov” Publishing House of Bulgarian Academy of Sciences: Refractive Errors, Strabismus and Amblyopia in Mentally Retarded Children
- Journal of American Association for Pediatric Ophthalmology and Strabismus: Refractive errors and amblyopia in the UCLA preschool vision program: first-year results
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên đưa trẻ đi khám mắt định kỳ một lần?
Trẻ em nên được kiểm tra mắt định kỳ ít nhất mỗi năm một lần, hoặc ngay khi có các biểu hiện nheo mắt, nghiêng đầu khi nhìn, dụi mắt thường xuyên hoặc kêu mỏi mắt.
Bệnh nhược thị ở trẻ em là gì?
Nhược thị là tình trạng suy giảm thị lực ở một hoặc cả hai mắt do não bộ không tiếp nhận hình ảnh rõ nét trong giai đoạn phát triển thị giác, khiến mắt không đạt thị lực bình thường dù đã chỉnh kính.
Có nên tự mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh cho trẻ không?
Tuyệt đối không tự ý nhỏ thuốc chứa corticoid hoặc kháng sinh cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ nhãn khoa, vì việc dùng sai thuốc có thể gây tăng nhãn áp hoặc tổn thương giác mạc nghiêm trọng.
Làm sao phân biệt tắc tuyến lệ bẩm sinh với đau mắt đỏ?
Tắc tuyến lệ bẩm sinh thường gây chảy nước mắt sống liên tục và đọng rỉ ghèn ở khóe mắt, xuất hiện ngay từ vài tuần đầu sau khi sinh nhưng không gây đỏ mắt dữ dội như viêm kết mạc.
Quy tắc 20-20-20 giúp bảo vệ mắt trẻ như thế nào?
Quy tắc 20-20-20 là cứ sau 20 phút nhìn màn hình điện tử, trẻ cần nhìn ra xa khoảng 20 feet tương đương 6 mét trong vòng ít nhất 20 giây để các cơ điều tiết của mắt được thư giãn.
