10 biểu hiện hạ đường huyết và cách xử trí an toàn kịp thời

Hạ đường huyết là gì?

Glucose đóng vai trò là nguồn năng lượng chủ yếu cung cấp cho tế bào, đặc biệt là các mô thần kinh và não bộ vốn không thể tự lưu trữ đường. Khi nồng độ đường trong máu giảm sút, cơ thể sẽ lập tức kích hoạt cơ chế báo động thông qua hệ thống nội tiết và hệ thần kinh tự chủ để tìm cách phục hồi lượng đường thiếu hụt.

Hạ đường huyết không chỉ xuất hiện ở những bệnh nhân đang điều trị bệnh đái tháo đường mà còn có thể xảy ra ở người bình thường khi nhịn đói lâu ngày, kiệt sức sau tập luyện nặng hoặc lạm dụng rượu bia. Nhận biết các biểu hiện đặc trưng và can thiệp ngay trong những phút đầu tiên là yếu tố then chốt giúp đưa cơ thể trở lại trạng thái cân bằng, bảo vệ tế bào não khỏi nguy cơ tổn thương do thiếu hụt năng lượng kéo dài.

Mười biểu hiện cảnh báo hạ đường huyết thường gặp

Hạ đường huyết xảy ra khi lượng glucose trong máu giảm thấp, khiến các cơ quan và đặc biệt là hệ thần kinh trung ương bị thiếu hụt năng lượng. Tùy thuộc vào mức độ suy giảm, người bệnh có thể nhận thấy các nhóm triệu chứng cảnh báo từ nhẹ đến nghiêm trọng.

Ở giai đoạn sớm, hệ thần kinh giao cảm phản ứng mạnh mẽ tạo ra các biểu hiện như run rẩy chân tay, vã mồ hôi lạnh, tim đập nhanh hồi hộp, cảm giác đói cồn cào và da tái nhợt. Khi nồng độ đường trong máu tiếp tục hạ sâu, não bộ không nhận đủ dưỡng chất sẽ dẫn đến chóng mặt, đau đầu, nhìn mờ, giảm khả năng tập trung, thay đổi tâm trạng dễ cáu gắt và cảm giác tê bì quanh môi hoặc đầu ngón tay. Nếu không được can thiệp đúng lúc, người bệnh có thể rơi vào trạng thái lú lẫn, co giật hoặc mất ý thức. Nhận diện kịp thời các dấu hiệu này là yếu tố then chốt giúp ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.

Cách xử trí hạ đường huyết an toàn theo quy tắc 15

Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ hạ đường huyết hoặc đo máy thấy đường huyết xuống dưới 70 mg/dL, người bệnh cần ngừng mọi hoạt động, ngồi nghỉ ở nơi an toàn và áp dụng ngay quy tắc 15.

Bước đầu tiên là bổ sung ngay 15 gam carbohydrate dạng hấp thu nhanh. Lượng này tương đương với khoảng 3 đến 4 viên đường nhỏ, nửa ly nước ngọt thông thường, một ly nước ép hoa quả hoặc một thìa canh đường pha nước ấm. Sau khi dùng đồ ngọt, người bệnh cần nghỉ ngơi tĩnh và tiến hành kiểm tra lại chỉ số đường huyết sau 15 phút. Nếu đường huyết vẫn chưa trở về mức an toàn hoặc các triệu chứng mệt mỏi chưa thuyên giảm, hãy lặp lại việc bổ sung 15 gam đường và tiếp tục theo dõi. Sau khi chỉ số đường huyết ổn định, nếu bữa ăn chính còn cách xa trên một giờ, người bệnh nên ăn thêm một bữa phụ nhẹ chứa tinh bột tiêu hóa chậm như một mẩu bánh mì hoặc vài chiếc bánh quy để duy trì nồng độ glucose trong máu.

Những nguyên nhân phổ biến khiến đường huyết giảm đột ngột

Tình trạng suy giảm lượng đường trong máu thường xuất phát từ sự mất cân bằng giữa lượng glucose nạp vào cơ thể, mức độ tiêu hao năng lượng và tác động của thuốc điều trị.

Đối với người mắc bệnh đái tháo đường, nguyên nhân phổ biến nhất là bỏ bữa, ăn quá ít carbohydrate so với dự kiến, ăn muộn sau khi dùng thuốc hạ đường huyết hoặc dùng quá liều insulin và các nhóm thuốc kích thích tiết insulin. Vận động thể lực với cường độ nặng đột ngột mà không bổ sung năng lượng kịp thời cũng khiến cơ bắp tiêu thụ lượng lớn glucose trong máu. Bên cạnh đó, việc sử dụng rượu bia khi dạ dày rỗng gây ức chế quá trình tân tạo đường tại gan, dẫn đến cơn hạ đường huyết nghiêm trọng. Ở người không mắc đái tháo đường, hạ đường huyết có thể liên quan đến các vấn đề sức khỏe hiếm gặp hơn như rối loạn nội tiết, bệnh lý gan thận nặng hoặc suy dinh dưỡng kéo dài.

Biện pháp phòng ngừa hạ đường huyết tái phát trong sinh hoạt

Để hạn chế tối đa nguy cơ xuất hiện các cơn hạ đường huyết, việc thiết lập một kế hoạch sinh hoạt và theo dõi sức khỏe chặt chẽ đóng vai trò nền tảng.

Người bệnh cần duy trì thói quen ăn uống đúng giờ, không bỏ bữa và chia khẩu phần ăn thành các bữa nhỏ hợp lý nếu cần thiết. Luôn mang theo bên mình các nguồn đường hấp thu nhanh như kẹo ngọt, viên đường glucose hoặc nước ép đóng hộp nhỏ để chủ động sử dụng ngay khi cảm thấy mệt mỏi hay run tay. Đối với người đang điều trị bệnh chuyển hóa, việc kiểm tra đường huyết mao mạch định kỳ theo hướng dẫn của nhân viên y tế giúp nhận biết xu hướng dao động của đường huyết. Trước khi tham gia các hoạt động thể thao gắng sức, bạn nên kiểm tra chỉ số đường huyết và ăn nhẹ nếu cần. Ngoài ra, việc thông báo cho người thân, bạn bè hoặc đồng nghiệp về các dấu hiệu hạ đường huyết cùng cách sơ cứu cơ bản sẽ giúp nhận được sự trợ giúp kịp thời trong những tình huống khẩn cấp.

Lưu ý an toàn

Các thông tin hướng dẫn trên mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chỉ định điều trị y khoa. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý tăng giảm liều thuốc đái tháo đường hoặc insulin mà không có ý kiến của bác sĩ chuyên khoa nội tiết. Khi người bệnh có dấu hiệu lú lẫn nặng, co giật hoặc hôn mê, người nhà không được cố nhét thức ăn hay nước uống vào miệng vì dễ gây sặc vào đường thở, mà phải đưa đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.

Tóm tắt

Hạ đường huyết là tình trạng y khoa cần được phát hiện và xử trí kịp thời để bảo vệ an toàn cho não bộ và cơ thể. Việc nhận biết sớm các biểu hiện ban đầu, áp dụng đúng quy tắc bổ sung đường nhanh và duy trì lối sống khoa học sẽ giúp kiểm soát đường huyết ổn định. Khi các cơn hạ đường huyết xuất hiện thường xuyên, người bệnh cần chủ động đến cơ sở y tế thăm khám để được bác sĩ tư vấn phương án điều chỉnh phù hợp.