Xương lồi sau đầu ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không?

Xương lồi sau đầu ở trẻ sơ sinh là gì?

Hộp sọ của trẻ sơ sinh có cấu tạo rất đặc biệt, bao gồm nhiều mảnh xương riêng biệt như xương trán, xương đỉnh, xương thái dương và xương chẩm. Các xương này chưa gắn liền cố định mà được liên kết với nhau bằng các khớp sọ dạng màng sợi cùng các khoảng hở gọi là thóp trước và thóp sau. Cấu trúc linh hoạt này cho phép đầu em bé thu nhỏ đường kính để đi qua ống sinh một cách an toàn và tạo không gian cho não bộ phát triển nhanh chóng trong những năm đầu đời.

Khi phụ huynh sờ vào vùng sau gáy của trẻ và cảm nhận được một gờ cứng gồ lên, đây thường là ụ chẩm ngoài, một mốc giải phẫu tự nhiên nơi các dây chằng và khối cơ vùng cổ bám vào. Trong một số trường hợp, cảm giác lồi cộm cũng có thể xuất phát từ việc các mép xương sọ hơi chồng nhẹ lên nhau sau quá trình chuyển dạ. Về mặt sinh lý, đây là hiện tượng bình thường và không ảnh hưởng đến sự phát triển nhận thức hay vận động của trẻ nhỏ.

Đặc điểm giải phẫu xương sọ và hiện tượng ụ chẩm sinh lý

Tại vùng sau gáy của mỗi người đều tồn tại một cấu trúc giải phẫu gọi là ụ chẩm ngoài thuộc xương chẩm. Ở người trưởng thành, cấu trúc này được che phủ bởi lớp cơ dày và tóc, nhưng ở trẻ sơ sinh do lớp mô mềm dưới da còn mỏng manh, xương sọ mềm và đầu chưa có nhiều tóc nên phụ huynh rất dễ nhận thấy một điểm nhô gồ cứng chắc khi bế hoặc nâng đầu bé.

Ụ chẩm sinh lý là phần xương cố định, đối xứng hoặc hơi gồ tròn, không gây đau đớn khi chạm nhẹ và không thay đổi kích thước đột ngột theo thời gian. Đây là điểm tỳ bám tự nhiên của dây chằng gáy và các cơ nâng đỡ đầu, hoàn toàn vô hại đối với chức năng thần kinh. Khi trẻ lớn dần, lớp cơ cổ phát triển dày dặn hơn kết hợp cùng sự phát triển đồng bộ của toàn bộ vòm sọ, phần xương lồi này sẽ trở nên cân đối và khó nhận thấy bằng mắt thường hơn.

Nguyên nhân lành tính thường gặp tạo cảm giác xương lồi vùng sau gáy

Ngoài ụ chẩm, cảm giác gờ xương sau đầu có thể do các nguyên nhân lành tính liên quan đến sinh nở. Khi sinh thường qua ngả âm đạo, áp lực co bóp tử cung khiến các mảnh xương sọ chồng nhẹ lên nhau nhằm thu nhỏ vòng đầu. Hiện tượng uốn khuôn sọ này tạo ra các nếp gờ dọc đường khớp và sẽ tự phẳng dần sau vài tuần.

Bên cạnh đó, sang chấn sản khoa nhẹ có thể gây tụ máu dưới màng xương chẩm. Sau vài tuần đến vài tháng, khối máu tụ có thể xảy ra hiện tượng vôi hóa ngoại vi, tạo cảm giác cứng chắc như một mẩu xương lồi. Hầu hết các khối này sẽ được cơ thể tự hấp thu và tái cấu trúc phẳng dần theo thời gian mà không cần phẫu thuật.

Các vấn đề bệnh lý cần phân biệt khi trẻ có khối gờ sau đầu

Dù ít gặp, một số trường hợp xương lồi hoặc khối u vùng sau đầu cần được bác sĩ kiểm tra để loại trừ bệnh lý. Đáng lưu ý là tật dính khớp sọ sớm, xảy ra khi khớp giữa xương chẩm và xương đỉnh đóng kín non. Khi đó, mép khớp dính tạo thành gờ xương nhô cao rõ rệt, cản trở sự phát triển bình thường của hộp sọ khiến đầu trẻ bị méo, hẹp ngang hoặc biến dạng kéo dài ra sau.

Cha mẹ cũng cần phân biệt xương lồi với khối mô mềm dưới da đầu như u nang bì hoặc thoát vị màng não tủy. Thoát vị màng não tủy là dị tật bẩm sinh do khuyết xương chẩm khiến màng não hoặc mô não nhô ra ngoài. Khác với ụ xương cứng cố định, khối thoát vị thường mềm, căng và phập phồng theo nhịp khóc của trẻ, đòi hỏi phải được thăm khám ngoại thần kinh nhi sớm.

Dấu hiệu bất thường cảnh báo phụ huynh cần đưa trẻ đi khám bác sĩ

Để đảm bảo an toàn cho trẻ, cha mẹ nên đưa bé đến các cơ sở y tế có chuyên khoa nhi hoặc phẫu thuật thần kinh nhi để được thăm khám chi tiết khi nhận thấy những biểu hiện bất thường. Bác sĩ sẽ tiến hành đo chu vi vòng đầu, đánh giá hình dạng hộp sọ và có thể chỉ định siêu âm qua thóp hoặc chụp cắt lớp vi tính hộp sọ khi cần kiểm tra sâu hơn.

Những dấu hiệu cảnh báo cần đặc biệt chú ý bao gồm khối lồi phát triển to nhanh bất thường, sờ thấy mềm phập phồng hoặc căng phồng khi bé khóc. Phụ huynh cũng cần đưa trẻ đi khám ngay nếu toàn bộ hộp sọ của trẻ có hình dạng bất đối xứng nghiêm trọng, thóp trước bị đóng quá sớm hoặc căng phồng, các đường gờ xương cứng chạy dài làm biến dạng đầu. Kèm theo đó, nếu trẻ xuất hiện các triệu chứng toàn thân như quấy khóc dữ dội khi chạm vào đầu, bú kém, nôn trớ vọt, li bì hoặc co giật, việc can thiệp y tế khẩn cấp là điều bắt buộc.

Cách chăm sóc và theo dõi hình dáng đầu của trẻ sơ sinh tại nhà

Nếu trẻ ăn ngủ tốt, tăng trưởng bình thường và khối nhô chỉ là ụ chẩm sinh lý, cha mẹ không cần quá lo lắng. Tuyệt đối không áp dụng mẹo dân gian như xoa nắn mạnh, dùng vật nặng đè ép hay tự ý chườm đắp nhằm ép phẳng xương. Hộp sọ và mô não trẻ rất non nớt, các tác động thô bạo có thể gây chấn thương nguy hiểm.

Để đầu trẻ phát triển cân đối và tránh bẹt đầu tư thế, phụ huynh nên luân phiên đổi hướng nằm khi trẻ ngủ, tránh để đầu tỳ đè quá lâu một bên. Khi trẻ thức và có người lớn quan sát, hãy cho trẻ tập nằm sấp vài phút mỗi ngày để rèn luyện cơ cổ và giảm áp lực lên vùng chẩm. Đồng thời, cần đưa trẻ đi khám sức khỏe định kỳ để bác sĩ theo dõi sát biểu đồ vòng đầu.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay điều trị y khoa trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý sờ nắn mạnh, dùng mẹo dân gian để ép phẳng vùng xương lồi hay tự chẩn đoán bệnh cho trẻ tại nhà. Khi phát hiện bất kỳ dấu hiệu khác lạ nào về hình dạng đầu, khối u mềm phập phồng hoặc thay đổi hành vi ở trẻ nhỏ, hãy đưa bé đến bệnh viện chuyên khoa nhi để được kiểm tra chính xác.

Tóm tắt

Hiện tượng xương lồi sau đầu ở trẻ sơ sinh đa phần là đặc điểm giải phẫu sinh lý tự nhiên hoặc biến đổi tạm thời do quá trình chuyển dạ. Việc duy trì thói quen theo dõi chu vi vòng đầu, chăm sóc tư thế nằm hợp lý và đưa trẻ đi khám sức khỏe định kỳ sẽ giúp phụ huynh hoàn toàn an tâm trong việc đồng hành cùng sự phát triển khỏe mạnh của con yêu.