Xước giác mạc nguyên nhân và hướng dẫn xử trí đúng cách

Xước giác mạc là gì?

Giác mạc là lớp mô trong suốt bao bọc phía trước nhãn cầu, đóng vai trò như một màng bảo vệ và hỗ trợ hội tụ ánh sáng giúp mắt quan sát rõ ràng. Khi lớp tế bào biểu mô trên cùng của giác mạc bị bong tróc hoặc tổn thương cơ học, hiện tượng xước giác mạc sẽ xuất hiện. Do giác mạc chứa mật độ dây thần kinh cảm giác rất phong phú, ngay cả một vết xước rất nhỏ cũng có thể gây ra cảm giác đau đớn dữ dội, cộm vướng như có dị vật nằm trong mắt và làm giảm thị lực tạm thời. Đa số các vết tổn thương nông trên bề mặt giác mạc có khả năng tự phục hồi nhanh chóng nếu được chăm sóc và vệ sinh đúng quy chuẩn y tế. Tuy nhiên, nếu vết xước bị nhiễm khuẩn hoặc xử lý sai cách, tổn thương có thể lan rộng thành viêm loét giác mạc, để lại sẹo vĩnh viễn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng nhìn của người bệnh.

Các nguyên nhân thường gặp dẫn đến xước giác mạc

• Tổn thương trầy xước trên bề mặt giác mạc thường bắt nguồn từ những sinh hoạt hằng ngày hoặc tai nạn lao động nhỏ. Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất là dị vật bay vào mắt như cát, bụi, mảnh kim loại, vỏ cây hoặc sợi vải. Việc vô tình dụi mắt khi có dị vật sẽ khiến vật thể di chuyển và rạch nhiều đường xước trên lớp biểu mô nhãn cầu.
• Ngoài ra, thói quen sử dụng kính áp tròng không đúng cách, bao gồm đeo kính quá thời gian quy định, không vệ sinh kính sạch sẽ hoặc tháo lắp thiếu cẩn thận cũng gây ma sát mạnh lên nhãn cầu. Các tác động cơ học khác như móng tay vô tình quệt vào mắt, cành cây cọ xát, hoặc chấn thương trong khi chơi thể thao cũng là những yếu tố hàng đầu gây tổn thương nhãn cầu.

Biểu hiện cho thấy giác mạc bị tổn thương trầy xước

• Khi giác mạc xuất hiện vết xước, phản ứng tự nhiên của cơ thể sẽ phát ra các tín hiệu báo động rõ rệt. Người bệnh thường cảm thấy đau nhói hoặc cộm rát dữ dội, luôn có cảm giác vướng hạt cát bên trong mắt mỗi khi chớp mắt. Hiện tượng chảy nước mắt liên tục và đỏ mắt xuất hiện ngay sau khi tổn thương xảy ra do phản ứng viêm tại chỗ.
• Bên cạnh đó, người bị xước giác mạc thường trở nên rất nhạy cảm với ánh sáng, khó mở mắt trong môi trường có ánh sáng mạnh hoặc nắng gắt. Thị lực có thể bị mờ tạm thời, kèm theo cảm giác sưng nhẹ ở mí mắt. Việc theo dõi chặt chẽ các triệu chứng này giúp người bệnh sớm phát hiện bất thường và chủ động thực hiện các biện pháp sơ cứu phù hợp.

Hướng dẫn sơ cứu ban đầu khi nghi ngờ xước giác mạc

• Ngay khi nghi ngờ mắt bị tổn thương xước giác mạc, việc sơ cứu đúng cách sẽ giúp giảm đau và ngăn ngừa tổn thương tiến triển sâu hơn. Bước quan trọng nhất là chớp mắt nhẹ nhàng nhiều lần trong nước sạch hoặc nhỏ dung dịch nước muối sinh lý đẳng trương để hỗ trợ đẩy dị vật ra ngoài tự nhiên. Người bệnh tuyệt đối không được dụi mắt vì hành động này có thể khiến dị vật găm sâu hơn hoặc gây rách diện rộng biểu mô.
• Nếu đang đeo kính áp tròng, cần tháo kính ra ngay lập tức và ngừng sử dụng cho đến khi tổn thương lành hẳn. Có thể nhắm nhẹ mắt và nghỉ ngơi trong phòng tối để giảm kích thích ánh sáng. Việc tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hay tự gắp dị vật cứng bằng công cụ không vô trùng là điều cực kỳ nguy hiểm, có thể dẫn đến nhiễm trùng nghiêm trọng.

Biện pháp phòng ngừa tổn thương giác mạc trong sinh hoạt

• Để bảo vệ nhãn cầu khỏi nguy cơ bị trầy xước, mỗi cá nhân nên chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa đơn giản nhưng hiệu quả trong cuộc sống hằng ngày. Khi làm việc trong môi trường nhiều bụi bẩn, cắt kim loại, làm vườn hoặc tham gia các môn thể thao có tính đối kháng, việc đeo kính bảo hộ đạt chuẩn là điều cần thiết để ngăn chặn các vật thể lạ bắn vào mắt.
• Đối với những người có thói quen đeo kính áp tròng, cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình vệ sinh, sát khuẩn kính bằng dung dịch chuyên dụng và ngưng đeo kính khi đi ngủ. Việc cắt ngắn móng tay gọn gàng, đặc biệt là ở trẻ nhỏ, cũng giúp giảm thiểu rủi ro vô tình làm tổn thương mắt. Ngoài ra, đeo kính mát khi đi ra ngoài đường vừa giúp chắn bụi vừa bảo vệ mắt khỏi tác động của tia cực tím.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên nghiệp. Mắt là cơ quan rất nhạy cảm, mọi tổn thương trên bề mặt giác mạc đều cần được theo dõi thận trọng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh hoặc corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa Nhãn khoa. Nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường như đau mắt tăng dần, thị lực giảm sút nghiêm trọng, mắt ra mủ vàng hoặc tình trạng đỏ mắt không cải thiện sau 24 giờ, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Xước giác mạc là tổn thương mắt phổ biến nhưng có thể phục hồi hoàn toàn nếu được sơ cứu và chăm sóc đúng cách. Việc chủ động bảo vệ mắt bằng kính bảo hộ, vệ sinh mắt hằng ngày và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa Nhãn khoa sẽ giúp bảo vệ thị lực an toàn, hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng đến khả năng nhìn.