Xuất huyết dạ dày ở trẻ em và những điều phụ huynh cần biết

Xuất huyết dạ dày ở trẻ em là gì?

Xuất huyết dạ dày ở trẻ em, hay còn được gọi trong chuyên khoa nhi là xuất huyết tiêu hóa trên, là tình trạng chảy máu bắt nguồn từ thực quản, dạ dày hoặc tá tràng. Khác với người lớn thường bị tổn thương do lối sống hoặc bệnh lý mạn tính lâu năm, tình trạng chảy máu dạ dày ở trẻ nhỏ chịu ảnh hưởng nhiều bởi sự non nớt của hệ tiêu hóa, các dị tật bẩm sinh hoặc phản ứng cấp tính với bệnh lý toàn thân.

Tùy theo vị trí và mức độ tổn thương, trẻ có thể chỉ biểu hiện thiếu máu âm thầm hoặc rơi vào trạng thái sốc mất máu nhanh chóng. Nhận biết đúng bản chất tình trạng này giúp người chăm sóc không chủ quan trước những thay đổi nhỏ trong phân hoặc dịch nôn của con, đồng thời chủ động đưa trẻ đến cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám kịp thời.

Các nguyên nhân phổ biến gây chảy máu dạ dày ở từng lứa tuổi

Nguyên nhân gây xuất huyết dạ dày ở trẻ em có sự khác biệt rõ rệt theo từng giai đoạn phát triển. Ở trẻ sơ sinh, hiện tượng này có thể do trẻ nuốt phải máu từ vết nứt đầu ti của mẹ khi bú, thiếu hụt vitamin K gây rối loạn đông máu hoặc do viêm dạ dày ruột hoại tử. Trẻ sơ sinh cũng có thể bị xuất huyết niêm mạc sau các biến chứng sản khoa hoặc nằm hồi sức sơ sinh kéo dài.

Đối với nhóm trẻ lớn hơn, nguyên nhân hàng đầu thường liên quan đến viêm loét dạ dày tá tràng do nhiễm vi khuẩn Helicobacter pylori hoặc hậu quả của việc sử dụng các thuốc kháng viêm không steroid trong điều trị sốt hay giảm đau. Bên cạnh đó, tình trạng căng thẳng thể chất nặng nề sau phỏng, chấn thương sọ não, nhiễm trùng huyết hoặc hội chứng Mallory-Weiss do nôn ói dữ dội kéo dài cũng là các yếu tố dễ làm rách và chảy máu niêm mạc tiêu hóa.

Biểu hiện điển hình cảnh báo xuất huyết tiêu hóa ở trẻ nhỏ

Triệu chứng xuất huyết dạ dày ở trẻ em phụ thuộc chặt chẽ vào vị trí chảy máu và lượng máu mất. Hai dấu hiệu dễ quan sát nhất trên lâm sàng là nôn ra máu và đại tiện phân bất thường. Trẻ có thể nôn ra máu đỏ tươi nếu máu chảy liên tục với số lượng nhiều, hoặc dịch nôn sẫm màu nâu đen vón cục tựa bã cà phê khi máu đã lưu lại một thời gian trong dạ dày và chịu tác động của acid dịch vị.

Song song đó, máu qua ruột sẽ chuyển hóa thành phân đen bóng như hắc ín, dính nhớt và có mùi tanh nồng đặc trưng. Khi lượng máu mất đi đáng kể, trẻ sẽ có biểu hiện toàn thân như da xanh xao, niêm mạc nhợt nhạt, lòng bàn tay trắng bệch, mệt lả, li bì, đổ mồ hôi trộm, tay chân lạnh ngắt và mạch đập nhanh nhưng yếu. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa biết nói thường quấy khóc liên tục, bỏ bú và chướng bụng.

Các bước can thiệp y tế và phương pháp theo dõi chuyên khoa

Xuất huyết dạ dày ở trẻ em luôn được xếp vào nhóm cấp cứu y khoa cần được theo dõi tại bệnh viện có chuyên khoa nhi hoặc tiêu hóa. Khi tiếp nhận, các bác sĩ sẽ ưu tiên ổn định huyết động học, hồi sức tích cực thông qua truyền dịch, truyền máu hoặc các chế phẩm máu nếu trẻ bị mất máu nhiều gây tụt huyết áp.

Sau khi tình trạng sinh hiệu của trẻ được kiểm soát an toàn, phương pháp nội soi thực quản dạ dày tá tràng thường được chỉ định để xác định chính xác vị trí đang chảy máu. Thủ thuật nội soi không chỉ đóng vai trò chẩn đoán mà còn cho phép bác sĩ thực hiện các can thiệp cầm máu tại chỗ như tiêm xơ, kẹp clip mạch máu hoặc đốt nhiệt niêm mạc. Trẻ cũng sẽ được chỉ định dùng các loại thuốc ức chế tiết acid dạ dày dạng truyền tĩnh mạch để tạo môi trường trung tính, hỗ trợ cục máu đông hình thành vững chắc và bảo vệ vết loét mau lành.

Hướng dẫn chăm sóc và dinh dưỡng cho trẻ trong giai đoạn phục hồi

Sau khi tình trạng xuất huyết đã được cầm vững chắc và trẻ được bác sĩ cho phép ăn uống trở lại, chế độ dinh dưỡng cần được thiết lập từng bước thận trọng. Ban đầu, trẻ thường bắt đầu với các loại thức ăn lỏng, nguội và dễ tiêu hóa như cháo loãng, súp dinh dưỡng hoặc sữa với lượng nhỏ chia làm nhiều cữ trong ngày, tránh để dạ dày quá đói hoặc quá no.

Phụ huynh tuyệt đối không cho trẻ sử dụng các món ăn chua cay, nhiều gia vị, thức ăn chiên xào nhiều dầu mỡ hay đồ uống có gas vì chúng dễ kích thích niêm mạc dạ dày tiết nhiều acid. Đồng thời, cần tạo không gian yên tĩnh để trẻ nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc và giải tỏa áp lực tâm lý trong sinh hoạt hay học tập. Mọi loại thuốc dùng cho trẻ trong thời gian này, bao gồm cả men tiêu hóa hay thuốc bổ, đều phải tuân thủ nghiêm ngặt chỉ dẫn của bác sĩ điều trị.

Lưu ý an toàn

Xuất huyết dạ dày ở trẻ em là tình trạng nguy hiểm có diễn tiến khó lường, tuyệt đối không được tự ý điều trị tại nhà bằng các bài thuốc dân gian hoặc tự mua thuốc cầm máu. Phụ huynh không tự cho trẻ uống aspirin hay các thuốc hạ sốt nhóm ibuprofen khi chưa loại trừ xuất huyết tiêu hóa. Nếu trẻ nôn ra máu, đi phân đen, lơ mơ hoặc tụt huyết áp, cần lập tức đưa trẻ đến khoa cấp cứu bệnh viện gần nhất để được nhân viên y tế xử trí.

Tóm tắt

Xuất huyết dạ dày ở trẻ em tuy gây nhiều lo lắng cho gia đình nhưng nếu được phát hiện sớm và can thiệp y tế đúng cách, trẻ hoàn toàn có thể hồi phục tốt mà không để lại di chứng. Sự quan sát sát sao của cha mẹ đối với màu sắc phân, chất nôn và các thay đổi sinh hoạt của trẻ chính là yếu tố then chốt giúp bảo vệ sức khỏe hệ tiêu hóa cho con.