Xử trí đúng cách khi bị sái quai hàm do ngáp
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Sái quai hàm khi ngáp là tình trạng trật khớp thái dương hàm diễn ra đột ngột khi một người mở miệng quá lớn trong lúc ngáp, khiến lồi cầu xương hàm dưới trượt ra khỏi hõm khớp và không thể tự trở về vị trí cũ. Tình huống này gây ra cơn đau nhức dữ dội, làm người bệnh cứng hàm, không thể ngậm miệng lại được và gặp khó khăn lớn trong việc giao tiếp cũng như nuốt nước bọt.
Nhiều người khi gặp sự cố này thường hoảng loạn và tìm cách dùng tay bẻ vặn hoặc kéo mạnh xương hàm với hy vọng khớp sẽ tự khớp lại. Tuy nhiên, hành động can thiệp sai cách có thể làm rách bao khớp, đứt dây chằng hoặc gây tổn thương nghiêm trọng đến các nhánh thần kinh vùng mặt. Nắm vững cách sơ cứu đúng, giữ cố định hàm và nhanh chóng đến cơ sở y tế chuyên khoa là giải pháp an toàn hàng đầu để đưa khớp thái dương hàm về trạng thái bình thường.
Sái quai hàm khi ngáp là gì?
Sái quai hàm, hay trong thuật ngữ y khoa gọi là trật khớp thái dương hàm, là hiện tượng lồi cầu của xương hàm dưới di chuyển vượt quá biên độ sinh lý bình thường của gờ khớp xương thái dương rồi bị kẹt lại phía trước. Khớp thái dương hàm là một cấu trúc phức tạp gồm lồi cầu, đĩa đệm, hố khớp và hệ thống dây chằng cơ nâng hàm bao quanh. Khi một người ngáp sâu, các cơ nâng hàm bị kéo căng hết mức, kết hợp với phản xạ buông lỏng đột ngột của dây chằng quanh khớp khiến chỏm lồi cầu trượt hẳn ra ngoài rãnh khớp. Tình trạng này có thể xảy ra ở một bên hoặc cả hai bên quai hàm, khiến người bệnh hoàn toàn mất khả năng điều khiển động tác khép miệng. Nếu không được đưa về đúng vị trí giải phẫu kịp thời, các nhóm cơ cắn sẽ bị co thắt liên tục, gây phù nề, đau nhức tăng dần và làm quá trình nắn chỉnh sau đó trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
Biểu hiện nhận biết khi bị trật khớp thái dương hàm do ngáp
Khi bị trật khớp thái dương hàm trong lúc ngáp, triệu chứng xuất hiện ngay lập tức và rất rõ rệt. Người bệnh thường cảm thấy một tiếng khục hoặc trượt mạnh tại vùng trước tai, ngay sau đó miệng bị kẹt ở tư thế mở và không thể tự ngậm lại hoàn toàn. Vùng góc hàm và khớp cắn bị lệch sang một bên nếu trật một bên, hoặc cằm nhô ra phía trước kèm hai hàm không khớp nhau nếu trật cả hai bên. Đi kèm với đó là cảm giác đau nhức dữ dội lan lên vùng thái dương, căng cứng nhóm cơ cắn, cơ thái dương, nước bọt tiết nhiều do khó nuốt và người bệnh gặp khó khăn lớn trong việc phát âm tròn tiếng. Khớp thái dương hàm là khớp động duy nhất ở hộp sọ, điều khiển hoạt động nói, nhai và nuốt. Khi cơ và dây chằng bao khớp bị kéo giãn đột ngột, việc cố gắng cử động miệng sẽ gây đau đớn dữ dội, khiến người bệnh lo lắng và hoảng sợ.
Các bước sơ cứu tạm thời và giữ an toàn tại chỗ
Ngay khi xảy ra sự cố, nguyên tắc quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và tuyệt đối không cố sức gượng ép hai hàm khép lại. Người bệnh hoặc người thân cần dùng một chiếc khăn mềm quấn vòng qua đỉnh đầu để nâng đỡ nhẹ nhàng phần cằm, giúp giảm tải áp lực trọng lực lên các cơ và dây chằng đang bị căng kéo. Không nên dùng tay lắc mạnh hoặc bẻ vặn xương hàm vì có thể làm rách bao khớp hoặc gây tổn thương bó mạch thần kinh lân cận. Có thể dùng một túi đá bọc trong khăn sạch chườm nhẹ nhàng lên vùng khớp trước tai khoảng mười lăm phút để hỗ trợ giảm đau và hạn chế sưng nề cục bộ. Người bệnh nên thả lỏng tối đa các cơ vùng mặt, thở đều qua mũi, dùng khăn chấm nhẹ nước bọt thừa thay vì cố gắng nuốt mạnh. Sau các bước hỗ trợ ban đầu, cần nhanh chóng di chuyển người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất có chuyên khoa răng hàm mặt.
Quy trình nắn chỉnh y khoa tại cơ sở chuyên khoa răng hàm mặt
Tại bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa, bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng và có thể chỉ định chụp phim X-quang hoặc cắt lớp vi tính vùng khớp thái dương hàm để loại trừ gãy xương hay tổn thương cấu trúc kèm theo. Sau đó, bác sĩ chuyên khoa sẽ thực hiện thủ thuật nắn chỉnh khớp đưa lồi cầu xương hàm dưới về đúng vị trí trong hố khớp thái dương. Thủ thuật này thường được tiến hành nhẹ nhàng, đôi khi kết hợp thuốc giãn cơ hoặc gây tê tại chỗ để giảm co thắt cơ cắn. Bác sĩ sẽ đặt hai ngón tay cái có quấn gạc bảo vệ lên mặt nhai của các răng hàm dưới, các ngón còn lại giữ chặt thân xương hàm, sau đó ấn nhẹ nhàng xuống dưới rồi đẩy lùi ra sau để lồi cầu vượt qua gờ khớp trượt về hố khớp. Sau khi khớp đã về vị trí, người bệnh sẽ lập tức ngậm được miệng và giảm đau rõ rệt. Bác sĩ có thể dùng băng thun cố định hàm tạm thời nhằm tránh tái trượt.
Chăm sóc và phòng ngừa tái phát trật khớp sau can thiệp
Sau khi khớp hàm được đưa về vị trí bình thường, hệ thống dây chằng và bao khớp vẫn còn trong trạng thái căng giãn yếu ớt, rất dễ bị trật lại nếu không được bảo vệ cẩn thận. Trong khoảng một đến hai tuần đầu tiên, người bệnh cần ưu tiên chế độ ăn mềm lỏng như cháo dinh dưỡng, súp, sữa, thức ăn xay nhuyễn để hạn chế tối đa hoạt động nhai nghiền của cơ cắn. Cần tránh hoàn toàn các loại thực phẩm cứng, dai, dẻo hoặc các món ăn đòi hỏi phải cắn xé mạnh bằng răng cửa. Khi ngáp hoặc hắt hơi, người bệnh phải chủ động dùng tay đỡ dưới cằm để khống chế biên độ mở của miệng, không há miệng quá rộng khi cười nói hay vệ sinh răng miệng. Bên cạnh đó, việc thực hiện các bài tập vận động cơ hàm nhẹ nhàng theo chỉ dẫn của bác sĩ và đi tái khám đúng hẹn sẽ giúp hệ thống khớp nhanh chóng phục hồi độ vững chắc sinh lý ban đầu.
Lưu ý an toàn
Tuyệt đối không tự ý dùng lực mạnh để bẻ, kéo hoặc đập vào xương hàm nhằm ép khớp vào vị trí cũ vì có thể gây rách bao khớp vĩnh viễn hoặc gãy mỏm vẹt xương hàm. Người bệnh không tự ý mua và dùng các loại thuốc giảm đau, giãn cơ khi chưa có thăm khám từ bác sĩ. Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính giáo dục sức khỏe tổng quát, người bệnh cần đến bệnh viện có khoa răng hàm mặt ngay khi bị trật khớp hàm.
Tóm tắt
Sái quai hàm khi ngáp là tình huống cấp tính ở vùng mặt cần được xử trí y tế kịp thời và đúng cách. Việc hiểu rõ cách sơ cứu tạm thời, giữ bình tĩnh và đến cơ sở chuyên khoa răng hàm mặt sẽ giúp khớp thái dương hàm được phục hồi an toàn, hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương dây chằng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần trong tương lai.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bệnh có nên tự nắn quai hàm tại nhà không?
Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý nắn bẻ khớp vì dễ làm rách bao khớp, giãn đứt dây chằng hoặc tổn thương dây thần kinh. Thao tác nắn chỉnh đòi hỏi kỹ thuật giải phẫu chính xác của bác sĩ chuyên khoa răng hàm mặt.
Khớp thái dương hàm mất bao lâu để hồi phục sau khi nắn?
Thời gian lành phụ thuộc vào mức độ giãn dây chằng, thông thường dao động từ một đến ba tuần. Trong giai đoạn này, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn hạn chế vận động hàm mạnh để khớp hồi phục hoàn toàn.
Nên chườm nóng hay chườm lạnh khi bị trật khớp hàm?
Bác sĩ thường khuyên chườm lạnh trong hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ đầu để giảm sưng nề và bớt đau rát. Sau đó, người bệnh có thể chuyển sang chườm ấm để giãn cơ cắn và tăng tuần hoàn máu tại chỗ.
Làm thế nào để hạn chế nguy cơ sái quai hàm khi ngáp?
Khi ngáp, người bệnh nên chủ động đặt nắm tay hoặc lòng bàn tay đỡ dưới cằm để giới hạn biên độ mở miệng. Hành động đơn giản này giúp ngăn ngừa lồi cầu trượt quá mức ra khỏi hố khớp.
Sái quai hàm tái phát liên tục phải xử trí ra sao?
Nếu tình trạng trật khớp tái diễn nhiều lần, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa kiểm tra sâu về cấu trúc lồi cầu, khớp cắn và chỉ định can thiệp như đeo máng nhai, vật lý trị liệu hoặc thủ thuật chuyên sâu.
