Xử trí khi bị rắn cắn ở chân và những điều nên làm để sơ cứu

Bị rắn cắn ở chân là gì?

Vết rắn cắn ở khu vực chân thường xảy ra khi người lao động di chuyển ở vùng bụi rậm, đồng ruộng, vườn cây hoặc những khu vực ẩm thấp. Khi bị rắn tấn công vào chân, điều đầu tiên là xác định vết thương có khả năng chứa nọc độc hay không dựa trên sự xuất hiện của dấu răng nanh, tình trạng sưng tấy, đau rát cục bộ hoặc các biểu hiện toàn thân. Dù chưa thể phân biệt ngay lập tức rắn độc hay rắn lành, mọi trường hợp bị cắn đều cần được quản lý và theo dõi như một tình huống khẩn cấp. Mục tiêu chính của giai đoạn sơ cứu ban đầu là làm chậm quá trình hấp thu nọc độc vào hệ tuần hoàn, bảo vệ mô xung quanh vết cắn và đưa nạn nhân đến viện nhanh nhất có thể.

Các bước sơ cứu ban đầu đúng cách khi bị rắn cắn ở chân

Ngay sau khi phát hiện bị rắn cắn ở chân, nạn nhân cần ngay lập tức di chuyển ra xa vị trí có rắn để tránh bị tấn công thêm. Tiếp theo, hãy giữ nạn nhân ở trạng thái nghỉ ngơi hoàn toàn và trấn an tinh thần, bởi vì sự hoảng loạn hay di chuyển nhiều sẽ làm nhịp tim tăng cao, từ đó thúc đẩy nọc độc lan truyền nhanh hơn trong máu.

Người sơ cứu nên giúp nạn nhân tháo bỏ các vật dụng bó chặt ở chi dưới như giày, vớ, lắc chân hoặc xắn ống quần quá chật trước khi vùng cắn bắt đầu sưng nề. Hãy rửa nhẹ vết thương bằng nước sạch hoặc dung dịch sát trùng nhẹ tay, không chà xát mạnh. Sau đó, dùng nẹp hoặc thanh gỗ cố định toàn bộ chân bị cắn ở tư thế duỗi thẳng và giữ vị trí vết cắn thấp hơn hoặc ngang bằng với mức của tim. Việc bất động chân bằng nẹp cứng giúp hạn chế tối đa sự vận động của cơ bắp, giảm tốc độ di chuyển của độc tố theo đường bạch huyết.

Những sai lầm nguy hiểm cần tránh tuyệt đối trong sơ cứu

Trong thực tế, nhiều tai biến nghiêm trọng xảy ra do áp dụng các biện pháp sơ cứu dân gian chưa được kiểm chứng. Điều quan trọng hàng đầu là tuyệt đối không dùng dao rạch rộng vết thương hay rạch hình chữ thập tại vết răng nanh. Thao tác này không giúp loại bỏ nọc độc mà còn gây đứt mạch máu, dây thần kinh và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nặng.

Bên cạnh đó, người sơ cứu không được dùng miệng để hút nọc độc vì vừa không hiệu quả vừa có thể gây ngộ độc cho người hút nếu có rách niêm mạc miệng. Tránh hoàn toàn việc Garô thắt quá chặt chi bị cắn, vì việc cắt đứt hoàn toàn dòng máu nuôi dưỡng sẽ dẫn đến hoại tử toàn bộ phần chân phía dưới. Ngoài ra, không được chườm đá lạnh, không bôi các loại lá cây, vôi hay hóa chất lên vết cắn vì có thể làm tổn thương mô nghiêm trọng hơn.

Quy trình đưa nạn nhân đến cơ sở y tế an toàn

Vận chuyển nạn nhân đến bệnh viện hoặc trung tâm y tế gần nhất là bước quan trọng nhất quyết định hiệu quả điều trị. Trong suốt quá trình di chuyển, nạn nhân phải được nằm hoặc ngồi yên trên phương tiện vận chuyển, không được tự đi lại hay chạy nhảy.

Người nhà nên liên hệ trước với cơ sở y tế cấp cứu để thông báo tình trạng và chuẩn bị sẵn sàng nhân lực cũng như thuốc điều trị. Nếu có thể, hãy ghi nhớ thời gian bị cắn và các triệu chứng diễn tiến theo thời gian để cung cấp thông tin cho bác sĩ tiếp nhận. Việc vận chuyển cần diễn ra nhẹ nhàng nhưng nhanh chóng, tránh va đập mạnh làm tổn thương vùng chân đang sưng đau.

Ghi nhớ đặc điểm của rắn để hỗ trợ chẩn đoán

Nếu điều kiện an toàn cho phép, việc quan sát và ghi nhớ hình dáng của con rắn như màu sắc, hoa văn trên da, kích thước, hình dạng đầu (đầu hình tam giác hay tròn) hoặc hướng lẩn trốn sẽ hỗ trợ rất lớn cho nhân viên y tế trong việc xác định loài rắn cắn.

Tuy nhiên, người xung quanh tuyệt đối không cố gắng đuổi bắt hoặc đánh chết rắn nếu việc đó gây nguy hiểm cho bản thân. Có thể dùng điện thoại chụp lại hình ảnh con rắn từ khoảng cách an toàn. Trong trường hợp không nhận diện được loài rắn, bác sĩ vẫn sẽ dựa vào các triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm cận lâm sàng để đưa ra phác đồ theo dõi và xử trí phù hợp.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục cộng đồng và hướng dẫn kỹ năng sơ cứu ban đầu, không thay thế cho việc chẩn đoán và điều trị y tế chuyên khoa. Mọi trường hợp bị rắn cắn, dù nghi ngờ là rắn không độc, vẫn bắt buộc phải đưa nạn nhân đến cơ sở y tế để được y bác sĩ khám và theo dõi tối thiểu từ 12 đến 24 giờ. Tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc uống, thuốc bôi hay đắp lá dân gian tại nhà.

Tóm tắt

Sơ cứu đúng cách khi bị rắn cắn ở chân đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế biến chứng và bảo vệ tính mạng nạn nhân. Bằng việc giữ bình tĩnh, bất động chân bị thương, tránh các thao tác nguy hiểm và nhanh chóng đưa người bệnh đến bệnh viện, khả năng phục hồi hoàn toàn sẽ được nâng cao đáng kể.