Cách xử lý dị ứng thức ăn nặng an toàn và kịp thời

Xử lý dị ứng thức ăn nặng là gì?

Dị ứng thức ăn xảy ra khi hệ thống miễn dịch của cơ thể nhận diện nhầm một loại protein trong thức ăn là tác nhân gây hại, từ đó kích hoạt sản xuất kháng thể và giải phóng lượng lớn histamin cùng các chất hóa học vào tuần hoàn máu. Ở mức độ nhẹ, phản ứng có thể chỉ gây ngứa ngáy, phát ban hoặc rối loạn tiêu hóa nhẹ. Tuy nhiên, ở thể nặng, phản ứng bùng phát toàn thân dẫn tới sốc phản vệ với nguy cơ nghẽn tắc đường hô hấp và trụy tim mạch.

Bất kỳ thực phẩm nào cũng có khả năng gây dị ứng, nhưng phần lớn các đợt dị ứng nghiêm trọng thường xuất phát từ các loại hải sản như tôm, cua, mực, cá ngừ hoặc các loại đậu phộng, hạt cây, trứng, đậu nành và sữa bò. Mức độ nghiêm trọng của mỗi đợt phản ứng có thể không giống nhau, một người từng bị ngứa nhẹ trong quá khứ vẫn hoàn toàn có thể gặp phản vệ nặng trong lần tiếp xúc tiếp theo nếu lượng dị nguyên dung nạp đủ lớn hoặc cơ địa đang mẫn cảm.

Dấu hiệu nhận biết phản ứng dị ứng thức ăn mức độ nặng

Phản ứng dị ứng thức ăn mức độ nặng thường diễn biến rất nhanh và ảnh hưởng đồng thời đến nhiều cơ quan trong cơ thể. Biểu hiện nguy hiểm nhất là trên hệ hô hấp, người bệnh cảm thấy nghẹn cổ họng, khàn tiếng, thở rít, khò khè hoặc khó thở dữ dội do phù nề thanh quản và co thắt phế quản. Bên cạnh đó, hệ tuần hoàn cũng bị suy giảm nghiêm trọng khiến huyết áp tụt dốc, nhịp tim nhanh, người bệnh hoa mắt, chóng mặt hoặc thậm chí ngất xỉu.

Ngoài các triệu chứng hô hấp và tim mạch, người bệnh thường đi kèm các biểu hiện ngoài da như nổi mày đay rầm rộ, ngứa toàn thân, sưng phù môi, lưỡi, mí mắt hoặc sưng cả khuôn mặt. Một số trường hợp xuất hiện thêm đau quặn bụng từng cơn, buồn nôn, nôn mửa liên tục hoặc tiêu chảy cấp. Khi xuất hiện từ hai cơ quan bị ảnh hưởng trở lên sau khi ăn thực phẩm nghi ngờ, tình trạng này cần được xem như một đợt phản vệ nguy cấp.

Các bước sơ cứu ban đầu trong lúc chờ hỗ trợ y tế

Ngay khi phát hiện người bệnh có dấu hiệu phản vệ do thức ăn, việc đầu tiên cần làm là liên hệ ngay với trung tâm cấp cứu 115 hoặc cơ sở y tế gần nhất. Trong lúc chờ đợi nhân viên y tế đến, người xung quanh cần giữ bình tĩnh, đặt người bệnh nằm ngửa ở nơi thoáng mát và nâng cao hai chân khoảng ba mươi centimet để hỗ trợ lượng máu lưu thông về tim và não.

Nếu người bệnh cảm thấy quá khó thở, có thể hỗ trợ họ ngồi dậy từ từ để dễ hô hấp hơn. Trường hợp người bệnh có biểu hiện nôn mửa hoặc lơ mơ bất tỉnh nhưng vẫn thở, cần đặt nằm nghiêng an toàn sang một bên nhằm giữ cho đường thở luôn thông thoáng và tránh nguy cơ sặc chất nôn vào phổi. Tuyệt đối không để người bệnh tự đứng dậy, đi lại hoặc tự lái xe đến bệnh viện vì huyết áp có thể tụt đột ngột dẫn đến ngừng tim.

Sử dụng bút tiêm tự động adrenaline khi có chỉ định sẵn

Đối với những người từng có tiền sử phản vệ và được bác sĩ chuyên khoa dị ứng kê đơn bút tiêm tự động adrenaline, việc tiêm thuốc này là bước quan trọng nhất quyết định hiệu quả cứu sống. Adrenaline giúp co mạch, nâng huyết áp, giãn cơ trơn phế quản và làm giảm tình trạng phù nề thanh quản một cách nhanh chóng. Người nhà hoặc chính người bệnh cần sử dụng bút tiêm ngay vào mặt ngoài bắp đùi mà không được trì hoãn.

Bút tiêm có thể bấm xuyên qua lớp vải quần thông thường nếu tình huống quá khẩn cấp. Sau khi kích hoạt và giữ bút tiêm đúng vị trí trong khoảng năm đến mười giây theo hướng dẫn của nhà sản xuất, cần xoa bóp nhẹ vùng tiêm để thuốc hấp thu tốt hơn. Hãy ghi lại chính xác thời điểm tiêm thuốc để báo lại cho nhân viên y tế khi họ tiếp nhận bệnh nhân. Nếu sau năm đến mười phút triệu chứng không thuyên giảm và xe cấp cứu chưa tới, có thể cần đến liều tiêm nhắc lại theo hướng dẫn trước đó của bác sĩ.

Biện pháp phòng ngừa phản ứng dị ứng tái phát trong tương lai

Sau khi vượt qua cơn nguy kịch, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa dị ứng và miễn dịch lâm sàng đánh giá kỹ lưỡng để xác định chính xác loại thực phẩm đã gây dị ứng. Các phương pháp như xét nghiệm máu tìm kháng thể dị ứng hoặc thử nghiệm lẩy da có thể được chỉ định trong điều kiện kiểm soát an toàn tại bệnh viện để tìm ra dị nguyên chính xác.

Biện pháp bảo vệ bền vững nhất là kiêng tuyệt đối các món ăn chứa thành phần đã gây dị ứng. Người bệnh cần tập thói quen đọc kỹ nhãn thành phần thực phẩm đóng gói trước khi sử dụng và luôn thông báo rõ về tình trạng dị ứng của mình cho nhân viên nhà hàng khi đi ăn bên ngoài. Đồng thời, những người có nguy cơ cao cần luôn mang theo bên mình kế hoạch hành động dị ứng bằng văn bản và bút tiêm adrenaline còn hạn sử dụng ở mọi lúc mọi nơi.

Lưu ý an toàn

Nội dung trong bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức giáo dục sức khỏe và không thay thế cho quy trình cấp cứu hoặc chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Khi người bệnh có biểu hiện khó thở, tím tái hoặc bất tỉnh, không được tự ý cho uống nước gừng, dùng mẹo dân gian hoặc ép nôn mửa vì có thể gây sặc tắc đường thở. Mọi trường hợp phản ứng nặng đều phải được đưa đến bệnh viện để theo dõi liên tục ít nhất từ sáu đến hai mươi bốn giờ nhằm kiểm soát nguy cơ phản vệ pha hai.

Tóm tắt

Dị ứng thức ăn thể nặng là một tình huống y khoa khẩn cấp đòi hỏi phản xạ xử trí nhanh chóng và chuẩn xác. Việc sớm nhận biết dấu hiệu phản vệ, kịp thời sử dụng bút tiêm tự động adrenaline nếu có sẵn và gọi hỗ trợ y tế ngay lập tức là yếu tố then chốt để bảo toàn tính mạng. Người có cơ địa dị ứng nên chủ động khám chuyên khoa miễn dịch dị ứng để được tư vấn kế hoạch phòng ngừa lâu dài.