Xét nghiệm viêm gan E: Khi nào cần thực hiện và ý nghĩa kết quả chẩn đoán

Xét nghiệm viêm gan E là gì?

Xét nghiệm viêm gan E là tập hợp các phương pháp xét nghiệm cận lâm sàng được thực hiện trên mẫu máu hoặc mẫu phân của người bệnh nhằm tìm kiếm các dấu ấn sinh học của virus viêm gan E, viết tắt là HEV. Khác với các bệnh viêm gan lây truyền qua đường máu, virus viêm gan E chủ yếu xâm nhập vào cơ thể qua đường phân miệng do thói quen ăn uống không đảm bảo vệ sinh.

Mục đích chính của xét nghiệm là xác định liệu tình trạng suy giảm chức năng gan hay viêm gan cấp tính ở người bệnh có phải do virus HEV gây ra hay không. Kết quả xét nghiệm đóng vai trò then chốt giúp bác sĩ phân biệt viêm gan E với các thể viêm gan virus khác như viêm gan A, viêm gan B hoặc viêm gan C, vốn có biểu hiện lâm sàng ban đầu khá tương đồng. Nhờ chẩn đoán chính xác căn nguyên, nhân viên y tế sẽ đưa ra phác đồ chăm sóc, theo dõi chức năng gan thích hợp và phòng ngừa lây lan cho cộng đồng.

Những trường hợp cần thực hiện xét nghiệm viêm gan E

Bác sĩ thường chỉ định thực hiện xét nghiệm viêm gan E khi người bệnh xuất hiện các triệu chứng điển hình của hội chứng viêm gan cấp tính. Những biểu hiện lâm sàng thường gặp bao gồm mệt mỏi kiệt sức, sốt nhẹ, chán ăn, buồn nôn, đau tức nhẹ vùng hạ sườn phải, nước tiểu chuyển màu vàng sẫm như nước vối và vàng mắt hoặc vàng da.

Bên cạnh các triệu chứng rõ rệt, chỉ định xét nghiệm cũng được đặt ra khi người bệnh có tiền sử dịch tễ đáng ngờ. Điển hình là những người vừa đi du lịch hoặc sinh sống tại vùng có nguồn nước ô nhiễm, người vừa sử dụng nguồn nước chưa qua xử lý, hoặc tiêu thụ các loại thực phẩm chưa nấu chín kỹ như thịt heo, thịt nai, nội tạng động vật hoặc hải sản có vỏ.

Ngoài ra, xét nghiệm này đặc biệt quan trọng đối với các nhóm đối tượng có nguy cơ chuyển biến nặng. Điển hình là phụ nữ đang mang thai trong 3 tháng giữa hoặc 3 tháng cuối thai kỳ, người cao tuổi có bệnh nền mạn tính, người đã có sẵn bệnh gan mạn như xơ gan hoặc viêm gan B, và người có hệ miễn dịch suy giảm do ghép tạng hay điều trị thuốc ức chế miễn dịch.

Các phương pháp xét nghiệm viêm gan E phổ biến hiện nay

Để xác định sự hiện diện của virus viêm gan E trong cơ thể, y học hiện đại chủ yếu áp dụng hai nhóm kỹ thuật cận lâm sàng bao gồm xét nghiệm huyết thanh học tìm kháng thể và xét nghiệm sinh học phân tử tìm vật chất di truyền của virus.

Xét nghiệm huyết thanh học là phương pháp phổ biến nhất tại các phòng xét nghiệm. Bác sĩ sẽ kiểm tra sự hiện diện của kháng thể anti HEV IgM và anti HEV IgG trong máu. Kháng thể anti HEV IgM xuất hiện rất sớm ngay khi triệu chứng khởi phát và tồn tại trong vài tháng, đóng vai trò là dấu ấn quan trọng khẳng định tình trạng nhiễm trùng cấp tính. Trong khi đó, anti HEV IgG xuất hiện muộn hơn, tăng dần và tồn tại lâu dài, phản ánh việc người bệnh từng tiếp xúc với virus trong quá khứ hoặc đã có miễn dịch bảo vệ.

Xét nghiệm sinh học phân tử HEV RNA sử dụng kỹ thuật Real time PCR nhằm phát hiện trực tiếp bộ gen của virus trong máu hoặc trong mẫu phân. Đây là phương pháp có độ nhạy và độ đặc hiệu rất cao, đặc biệt có giá trị chẩn đoán xác định trong giai đoạn rất sớm của bệnh khi cơ thể chưa kịp sản sinh kháng thể, hoặc dùng để đánh giá tình trạng nhiễm trùng mạn tính ở người bệnh suy giảm miễn dịch.

Quy trình thực hiện và những lưu ý cần chuẩn bị trước khi xét nghiệm

Quy trình xét nghiệm viêm gan E diễn ra tương tự như các xét nghiệm máu thông thường, nhanh chóng và an toàn. Nhân viên y tế sẽ sát khuẩn vùng da ở nếp gấp khuỷu tay và tiến hành lấy một lượng máu nhỏ từ tĩnh mạch đưa vào ống nghiệm chuyên dụng để gửi đến phòng phân tích.

Để quá trình xét nghiệm diễn ra thuận lợi và kết quả phản ánh chính xác nhất tình trạng sức khỏe, người bệnh cần lưu ý một số điểm quan trọng. Trước ngày lấy máu, nên duy trì chế độ nghỉ ngơi điều độ, uống đủ nước và tránh tuyệt đối việc sử dụng rượu bia, thuốc lá hay các chất kích thích có thể làm xáo trộn tạm thời các chỉ số sinh hóa gan.

Người bệnh nên thông báo đầy đủ cho bác sĩ về các loại thuốc đang sử dụng, bao gồm thuốc kê đơn, thực phẩm chức năng, thuốc nam hoặc thảo dược. Đồng thời, việc chia sẻ chi tiết về thời điểm xuất hiện triệu chứng đầu tiên, thói quen ăn uống gần đây và lịch sử di chuyển sẽ hỗ trợ bác sĩ rất nhiều trong việc lựa chọn loại xét nghiệm phù hợp cũng như biện luận kết quả lâm sàng chuẩn xác.

Ý nghĩa của các chỉ số kết quả xét nghiệm viêm gan E

Việc đọc và giải thích kết quả xét nghiệm viêm gan E cần được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa xét nghiệm kháng thể, tải lượng virus và biểu hiện lâm sàng thực tế của người bệnh.

Khi kết quả cho thấy anti HEV IgM dương tính hoặc HEV RNA dương tính, điều này đồng nghĩa với việc người bệnh đang trong giai đoạn nhiễm virus viêm gan E cấp tính. Lúc này, người bệnh cần được kiểm tra thêm chức năng gan thông qua các chỉ số men gan AST, ALT và chỉ số sắc tố mật bilirubin để đánh giá mức độ tổn thương tế bào gan hiện tại.

Ngược lại, nếu chỉ có anti HEV IgG dương tính trong khi anti HEV IgM và HEV RNA đều âm tính, điều đó cho thấy người bệnh đã từng nhiễm virus viêm gan E trong quá khứ và cơ thể đã hồi phục, hiện tại không có tình trạng nhiễm trùng hoạt động. Trường hợp tất cả các chỉ số đều âm tính nhưng người bệnh vẫn có biểu hiện tổn thương gan rõ rệt, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện thêm xét nghiệm tìm các loại virus viêm gan khác như viêm gan A, B, C hoặc tầm soát các nguyên nhân tổn thương gan do thuốc hay tự miễn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị của nhân viên y tế. Kết quả xét nghiệm máu cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá tổng thể cùng bệnh sử và các xét nghiệm chức năng gan khác. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị, không dùng các bài thuốc truyền miệng không rõ nguồn gốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ.

Tóm tắt

Xét nghiệm viêm gan E là công cụ thiết yếu giúp phát hiện bệnh sớm, phân biệt với các tổn thương gan khác và định hướng theo dõi y tế phù hợp. Khi cơ thể xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như mệt mỏi kéo dài, vàng da, nước tiểu sẫm màu, hoặc sau khi tiếp xúc với nguồn lây tiềm ẩn, người bệnh nên chủ động đến các cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa hoặc truyền nhiễm thăm khám và chỉ định xét nghiệm kịp thời.