Trước khi xét nghiệm tiểu đường có cần nhịn ăn không?

Xét nghiệm tiểu đường có cần nhịn ăn không là gì?

Xét nghiệm tiểu đường là nhóm các phương pháp cận lâm sàng được thực hiện trên mẫu máu nhằm đo lường nồng độ glucose hoặc tỷ lệ hemoglobin gắn kết với đường trong hồng cầu. Các xét nghiệm này đóng vai trò then chốt trong việc tầm soát sớm, chẩn đoán xác định bệnh đái tháo đường, theo dõi tình trạng tiền đái tháo đường cũng như đánh giá hiệu quả kiểm soát đường huyết ở những người đang điều trị.

Do cơ thể sau khi ăn sẽ chuyển hóa carbohydrate thành glucose và đẩy nồng độ đường trong máu tăng lên tạm thời, việc ăn uống ngay trước khi lấy máu có thể khiến các chỉ số đường huyết cơ bản bị xáo trộn. Chính vì vậy, nhân viên y tế luôn phân định rõ ràng giữa các xét nghiệm đòi hỏi trạng thái đói hoàn toàn và các xét nghiệm đo lường chỉ số tích lũy dài hạn không phụ thuộc vào bữa ăn gần nhất.

Các xét nghiệm tiểu đường bắt buộc phải nhịn ăn

Hai xét nghiệm phổ biến nhất yêu cầu người bệnh phải nhịn ăn tuyệt đối là xét nghiệm đường huyết lúc đói và nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống. Đối với xét nghiệm đường huyết lúc đói, người bệnh cần nhịn ăn ít nhất từ 8 đến 10 tiếng, thường là qua đêm, để cơ thể đưa nồng độ glucose máu về mức nền ổn định nhất. Trong suốt thời gian này, bạn không được ăn thức ăn, không uống sữa, nước ngọt, cà phê hay nước ép hoa quả, nhưng vẫn có thể uống một lượng nước lọc vừa phải để tránh mất nước.

Với nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống thường dùng để chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ hoặc xác định tiền đái tháo đường, người bệnh cũng phải nhịn đói từ 8 tiếng trước đó. Sau khi lấy mẫu máu lúc đói lần đầu, bạn sẽ được uống một lượng dung dịch glucose tiêu chuẩn và tiếp tục lấy mẫu máu kiểm tra sau 1 tiếng và 2 tiếng. Việc tuân thủ nhịn ăn và kiêng cữ đúng hướng dẫn trong suốt quá trình thử nghiệm là điều kiện bắt buộc để kết quả có giá trị chẩn đoán y khoa chính xác.

Các xét nghiệm tiểu đường không cần nhịn ăn

Khác với xét nghiệm đo đường huyết tức thời, xét nghiệm HbA1c không đòi hỏi người bệnh phải nhịn ăn trước khi lấy máu. Xét nghiệm HbA1c phản ánh tỷ lệ hemoglobin gắn glucose trong hồng cầu suốt chu kỳ đời sống trung bình khoảng 2 đến 3 tháng qua. Do đó, một bữa ăn vừa diễn ra trước giờ lấy máu hoàn toàn không thể làm thay đổi tỷ lệ HbA1c trong máu một cách tức thì. Bạn có thể ăn uống bình thường và lấy máu làm xét nghiệm HbA1c vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày.

Bên cạnh đó, xét nghiệm đường huyết ngẫu nhiên cũng là một phương pháp không yêu cầu nhịn ăn. Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm này khi người bệnh có các triệu chứng kinh điển của tăng đường huyết như uống nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân, hoặc trong các tình huống cấp cứu cần đánh giá nhanh nguy cơ tăng hay hạ đường huyết. Mẫu máu được lấy bất chợt vào bất kỳ lúc nào mà không cần quan tâm đến khoảng cách với bữa ăn gần nhất.

Những lưu ý quan trọng trước khi lấy máu xét nghiệm đường huyết

Để mẫu xét nghiệm phản ánh đúng tình trạng sức khỏe thực tế, người bệnh cần lưu ý một số yếu tố chuẩn bị quan trọng ngoài việc nhịn ăn. Trước ngày xét nghiệm, bạn nên duy trì chế độ ăn uống thường nhật, không nên đột ngột ăn kiêng quá mức hay tiêu thụ quá nhiều đồ ngọt vào buổi tối hôm trước vì có thể tạo ra kết quả giả tạo. Bạn nên uống đủ nước lọc vào buổi sáng trước khi đến cơ sở y tế để mạch máu lưu thông tốt hơn, giúp kỹ thuật viên lấy máu thuận lợi.

Đồng thời, bạn cần thông báo rõ ràng cho bác sĩ về các loại thuốc đang sử dụng, bao gồm thuốc điều trị đái tháo đường, thuốc hạ huyết áp, thuốc chống viêm corticosteroid hay các thực phẩm chức năng. Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chỉ số chuyển hóa glucose trong máu. Bạn không nên tự ý ngừng thuốc thường quy trừ khi có chỉ dẫn cụ thể từ bác sĩ chuyên khoa hoặc nhân viên phòng xét nghiệm.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không nên nhịn đói kéo dài quá 14 tiếng trước khi làm xét nghiệm vì trạng thái nhịn đói quá lâu có thể kích thích gan tăng phóng thích glucose nội sinh hoặc dẫn tới hạ đường huyết nguy hiểm, đặc biệt ở người cao tuổi. Nếu đang dùng thuốc hạ đường huyết hoặc tiêm insulin, bạn phải hỏi trước ý kiến bác sĩ điều trị về thời điểm dùng thuốc trong buổi sáng xét nghiệm để tránh nguy cơ tụt đường huyết đột ngột.

Tóm tắt

Xét nghiệm tiểu đường có cần nhịn ăn hay không tùy thuộc vào phương pháp xét nghiệm cụ thể được chỉ định. Việc nắm vững quy tắc chuẩn bị cho xét nghiệm đường huyết lúc đói, nghiệm pháp dung nạp glucose hay xét nghiệm HbA1c giúp đảm bảo kết quả thu được chuẩn xác, hỗ trợ bác sĩ đưa ra đánh giá đúng đắn nhất về tình trạng sức khỏe của bạn.