Xét nghiệm thủy đậu là gì và các phương pháp thường dùng

Xét nghiệm thủy đậu là gì?

Xét nghiệm thủy đậu bao gồm các kỹ thuật y khoa chuyên biệt nhằm tìm kiếm sự có mặt của virus gây bệnh hoặc phản ứng miễn dịch của cơ thể đối với tác nhân này. Tác nhân gây bệnh là virus Varicella-Zoster, thuộc họ virus Herpes, có khả năng lây lan nhanh chóng qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp.

Trong thực tế thăm khám, không phải mọi trường hợp nghi ngờ đều phải thực hiện xét nghiệm, bởi phần lớn ca bệnh có thể được nhận biết dựa trên hình ảnh lâm sàng. Tuy nhiên, các kỹ thuật cận lâm sàng trở nên thiết yếu khi bệnh nhân có biểu hiện không rõ ràng, xuất hiện ở nhóm người có nguy cơ cao biến chứng hoặc khi cần đánh giá mức độ kháng thể bảo vệ trước khi tiêm chủng. Việc lựa chọn phương pháp kiểm tra phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, loại mẫu phẩm và mục tiêu chẩn đoán của bác sĩ.

Thời điểm cần thực hiện xét nghiệm thủy đậu

Bác sĩ lâm sàng thường nhận diện bệnh thủy đậu thông qua tổn thương da dạng phỏng nước tiến triển thành từng đợt đặc trưng. Tuy nhiên, việc xét nghiệm được chỉ định khi tổn thương da không điển hình, dễ nhầm lẫn với các bệnh da liễu khác như nhiễm virus Herpes simplex, tay chân miệng hoặc viêm da tiếp xúc.

Bên cạnh đó, xét nghiệm còn đặc biệt cần thiết cho những đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng nguy hiểm, bao gồm phụ nữ đang mang thai, trẻ sơ sinh và người có hệ miễn dịch suy giảm. Ngoài mục đích chẩn đoán bệnh cấp tính, xét nghiệm kiểm tra miễn dịch trước khi mang thai hoặc trước khi tiêm vắc xin cũng là chỉ định phổ biến trong y học dự phòng nhằm đánh giá mức độ kháng thể bảo vệ cơ thể.

Xét nghiệm huyết thanh học tìm kháng thể IgM và IgG

Xét nghiệm huyết thanh học là phương pháp phân tích mẫu máu nhằm tìm kiếm hai loại kháng thể đặc hiệu là IgM và IgG kháng virus Varicella-Zoster. Kháng thể IgM xuất hiện sớm ngay trong giai đoạn bệnh cấp tính, thường tăng nhanh trong vài tuần đầu kể từ khi phát ban và giảm dần sau khi hồi phục. Sự hiện diện của IgM là bằng chứng gợi ý tình trạng nhiễm trùng mới hoặc tái hoạt động của virus.

Ngược lại, kháng thể IgG xuất hiện muộn hơn nhưng tồn tại bền vững trong nhiều năm hoặc suốt đời. Định lượng IgG thường được ứng dụng để kiểm tra xem một người đã có miễn dịch bảo vệ sau khi tiêm chủng hay đã từng mắc thủy đậu trong quá khứ hay chưa. Đây là kỹ thuật dễ tiếp cận và được áp dụng rộng rãi tại các cơ sở xét nghiệm.

Xét nghiệm realtime PCR phát hiện vật liệu di truyền của virus

Kỹ thuật xét nghiệm sinh học phân tử bằng phương pháp realtime PCR được xem là tiêu chuẩn vàng với độ nhạy và độ đặc hiệu rất cao. Phương pháp này giúp phát hiện trực tiếp vật liệu di truyền DNA của virus Varicella-Zoster ngay cả khi nồng độ virus trong cơ thể còn rất thấp hoặc ở giai đoạn sớm của bệnh.

Mẫu bệnh phẩm thường được lấy trực tiếp từ dịch phỏng nước, vảy da khô, dịch ngoáy họng hoặc máu toàn phần tùy theo biểu hiện lâm sàng. Realtime PCR đặc biệt có giá trị trong các trường hợp bệnh cảnh phức tạp, người bệnh có biến chứng viêm màng não, viêm phổi hoặc khi các xét nghiệm huyết thanh cho kết quả không rõ ràng. Kết quả từ PCR giúp bác sĩ đưa ra phác đồ can thiệp kháng virus kịp thời và chính xác.

Kỹ thuật phết tế bào Tzanck và nuôi cấy virus

Xét nghiệm tế bào học Tzanck là phương pháp truyền thống được thực hiện bằng cách cạo tế bào tại đáy nốt phỏng nước chưa vỡ, phết lên lam kính và nhuộm soi dưới kính hiển vi. Kỹ thuật này giúp phát hiện các tế bào khổng lồ đa nhân và hiện tượng thoái hóa phồng của tế bào biểu mô. Mặc dù cho kết quả nhanh chóng, phương pháp Tzanck không thể phân biệt rạch ròi giữa virus Varicella-Zoster và virus Herpes simplex.

Nuôi cấy virus là kỹ thuật phân lập virus sống trong môi trường tế bào chuyên biệt. Đây là phương pháp khẳng định tính chuẩn xác cao nhưng đòi hỏi điều kiện phòng thí nghiệm nghiêm ngặt, chi phí lớn và mất nhiều thời gian nuôi cấy nên hiện nay ít được dùng trong cấp cứu lâm sàng thường quy, chủ yếu phục vụ nghiên cứu dịch tễ.

Những lưu ý cần chuẩn bị trước khi làm xét nghiệm thủy đậu

Để kết quả xét nghiệm đạt độ chính xác cao nhất, người bệnh cần tuân thủ đúng hướng dẫn của nhân viên y tế. Nếu thực hiện lấy mẫu dịch từ nốt phỏng nước, bạn nên đến cơ sở y tế vào giai đoạn phỏng nước mới mọc, còn nguyên vẹn, tránh tự ý bôi các loại thuốc mỡ, dung dịch sát khuẩn có màu như xanh methylen hay thuốc kháng sinh trước khi lấy mẫu vì có thể làm biến đổi cấu trúc tế bào.

Trường hợp lấy mẫu máu, người bệnh nên thông báo đầy đủ với bác sĩ về tiền sử tiêm phòng vắc xin, các bệnh lý nền và những loại thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc ức chế miễn dịch. Ngoài ra, việc đeo khẩu trang y tế và che chắn cẩn thận các vết phỏng khi di chuyển là điều kiện quan trọng để tránh lây nhiễm cho cộng đồng tại khu vực xét nghiệm.

Lưu ý an toàn

Kết quả xét nghiệm thủy đậu cần được giải thích bởi bác sĩ chuyên khoa dựa trên sự kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng và yếu tố dịch tễ học. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc kháng virus hay thuốc bôi khi chưa có chẩn đoán xác định. Trong quá trình đi làm xét nghiệm, cần chủ động thực hiện các biện pháp cách ly hô hấp và che chắn nốt ban để hạn chế lây lan cho những người xung quanh.

Tóm tắt

Xét nghiệm thủy đậu là công cụ y khoa đắc lực giúp xác định tình trạng nhiễm virus Varicella-Zoster và đánh giá khả năng miễn dịch của cơ thể. Tùy thuộc vào thời điểm khởi phát và mục đích chẩn đoán, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phù hợp. Người bệnh nên chủ động tham khảo ý kiến chuyên gia y tế khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ để được hướng dẫn theo dõi an toàn.