Đi xét nghiệm thận có cần nhịn ăn không và những lưu ý cần biết

Xét nghiệm thận có cần nhịn ăn không?

Xét nghiệm chức năng thận là tập hợp các phương pháp cận lâm sàng nhằm đánh giá khả năng lọc bỏ chất thải, duy trì cân bằng nước, điện giải và điều hòa toan kiềm của hai quả thận. Trong y khoa, các xét nghiệm thận cơ bản bao gồm định lượng nồng độ creatinin huyết thanh, urê máu (BUN), tính toán độ lọc cầu thận ước tính (eGFR), nồng độ acid uric và tổng phân tích tế bào nước tiểu.

Các chỉ số này cung cấp bức tranh rõ ràng về hoạt động của các đơn vị thận (nephron), giúp bác sĩ sớm phát hiện các bệnh lý nguy hiểm như suy thận cấp tính, bệnh thận mạn tính, viêm cầu thận hoặc sỏi đường tiết niệu. Để các kết quả sinh hóa phản ánh chính xác nhất tình trạng sinh lý của thận mà không bị sai lệch do yếu tố ngoại sinh, người bệnh cần có sự chuẩn bị chu đáo về chế độ ăn uống, vận động và dùng thuốc trước thời điểm lấy mẫu bệnh phẩm.

Quy định nhịn ăn tùy thuộc vào loại xét nghiệm cụ thể

Nếu người bệnh chỉ thực hiện các xét nghiệm sinh hóa riêng biệt để đánh giá chức năng thận như định lượng creatinin huyết thanh và nồng độ urê máu, việc nhịn ăn hoàn toàn từ 8 đến 12 tiếng không phải lúc nào cũng bắt buộc. Bạn vẫn có thể ăn một bữa nhẹ không chứa nhiều chất béo hoặc chất đạm trước giờ xét nghiệm. Tuy nhiên, nếu bạn vừa ăn một bữa nhiều thịt đỏ hay đồ nướng, lượng creatin chuyển hóa thành creatinin hấp thu vào máu có thể tăng vọt, gây sai lệch nhẹ chỉ số creatinin máu.

Ngược lại, trong thực tế thăm khám lâm sàng, các bác sĩ chuyên khoa thường chỉ định xét nghiệm chức năng thận đi kèm trong một gói sinh hóa máu toàn diện. Gói này thường bao gồm đo đường huyết lúc đói, định lượng acid uric, nồng độ men gan và bilan mỡ máu. Những chỉ số chuyển hóa này bắt buộc người bệnh phải nhịn ăn từ 8 đến 10 tiếng qua đêm để kết quả không bị ảnh hưởng bởi thức ăn vừa tiêu thụ. Do đó, nếu được chỉ định gói xét nghiệm tổng quát, bạn nhất thiết phải nhịn ăn cho đến khi hoàn thành việc lấy mẫu máu.

Nên uống đủ nước lọc và tránh để cơ thể mất nước

Nhiều người lầm tưởng rằng nhịn ăn là phải nhịn cả uống nước, dẫn đến tình trạng cơ thể bị thiếu nước khi đến phòng xét nghiệm. Đối với xét nghiệm chức năng lọc của thận, việc thiếu nước làm giảm thể tích tuần hoàn hiệu dụng, khiến máu bị cô đặc và có thể làm nồng độ urê huyết thanh tăng cao hơn mức thực tế. Đồng thời, mất nước cũng khiến mẫu nước tiểu bị cô đặc, gây khó khăn cho việc phân tích cặn lắng và tỷ trọng nước tiểu.

Trước khi đi xét nghiệm thận, bạn hoàn toàn được phép và nên uống một lượng nước lọc vừa phải. Nước lọc không chứa năng lượng hay hoạt chất chuyển hóa nên không ảnh hưởng đến độ chính xác của các chỉ số sinh hóa. Tuy nhiên, bạn chỉ nên uống từng ngụm nhỏ vừa đủ giải khát, không nên uống quá nhiều một lúc gây căng tức bàng quang hoặc làm loãng quá mức nồng độ protein trong mẫu nước tiểu đầu ngày.

Những loại đồ uống và chất kích thích cần kiêng trước khi lấy mẫu

Trong vòng 24 đến 48 giờ trước khi làm xét nghiệm đánh giá chức năng thận, người bệnh cần tuyệt đối tránh xa rượu, bia và các loại đồ uống có cồn. Cồn gây lợi tiểu tạm thời dẫn đến mất nước tế bào, đồng thời làm thay đổi chuyển hóa acid uric và tăng gánh nặng đào thải cho các nephron tại thận.

Bên cạnh đó, các loại đồ uống chứa caffeine như cà phê đặc, trà đậm đặc hoặc nước tăng lực cũng có thể làm co thắt nhẹ mạch máu thận và ảnh hưởng đến huyết áp tại thời điểm đo. Bạn cũng không nên sử dụng nước ngọt có ga, nước ép trái cây đóng hộp vì lượng đường cao sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả xét nghiệm đường huyết đi kèm. Đặc biệt, người tập thể hình cần tạm dừng các loại thực phẩm bổ sung chứa creatin monohydrate ít nhất vài ngày trước xét nghiệm vì hoạt chất này sẽ làm tăng giả tạo chỉ số creatinin huyết thanh.

Lưu ý khi chuẩn bị lấy mẫu nước tiểu xét nghiệm thận

Xét nghiệm nước tiểu là bước không thể thiếu cùng với xét nghiệm máu để khảo sát toàn diện hệ tiết niệu, tìm kiếm dấu hiệu protein niệu, hồng cầu niệu hoặc trụ niệu. Để mẫu nước tiểu phản ánh trung thực tình trạng của cầu thận và ống thận, bạn nên ưu tiên lấy nước tiểu vào buổi sáng sớm ngay sau khi ngủ dậy vì đây là thời điểm nước tiểu có độ cô đặc chuẩn nhất sau một đêm tích tụ.

Quy trình lấy mẫu cần tuân thủ kỹ thuật lấy nước tiểu giữa dòng. Đầu tiên, người bệnh cần rửa sạch tay và vệ sinh cơ quan sinh dục ngoài bằng nước sạch, sau đó lau khô bằng khăn giấy sạch. Khi đi tiểu, bạn hãy thải bỏ phần nước tiểu đầu dòng ra ngoài bồn cầu trong khoảng 1 đến 2 giây, sau đó đưa lọ đựng vô trùng vào hứng khoảng 30 đến 50 mililit nước tiểu giữa dòng rồi đậy chặt nắp lọ. Tuyệt đối không chạm tay vào mặt trong của nắp hoặc miệng lọ đựng mẫu để tránh nhiễm tạp khuẩn từ môi trường ngoài.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa tổng quát và không thay thế cho lời dặn của bác sĩ điều trị hoặc kỹ thuật viên tại phòng xét nghiệm. Người bệnh không được tự ý ngừng các thuốc điều trị tăng huyết áp, đái tháo biểu hay tim mạch nếu chưa có hướng dẫn y tế. Luôn mang theo đơn thuốc và thông báo với bác sĩ mọi tiền sử bệnh lý trước khi lấy mẫu.

Tóm tắt

Việc nhịn ăn trước khi xét nghiệm thận phụ thuộc vào việc bạn chỉ kiểm tra creatinin đơn lẻ hay làm cùng bảng sinh hóa máu tổng quát. Cách tốt nhất để có kết quả chính xác là liên hệ trước với cơ sở y tế để được hướng dẫn cụ thể theo gói xét nghiệm được chỉ định. Bạn nên uống đủ nước lọc, mang theo danh sách thuốc đang sử dụng và tuân thủ đúng dặn dò của bác sĩ.