Xét nghiệm QuantiFERON là gì và ý nghĩa trong tầm soát bệnh lao

Xét nghiệm QuantiFERON là gì?

Xét nghiệm QuantiFERON, thường được biết đến với phiên bản phổ biến là QuantiFERON-TB Gold Plus, thuộc nhóm xét nghiệm giải phóng interferon-gamma hay còn gọi tắt là xét nghiệm IGRA. Đây là một xét nghiệm máu trong ống nghiệm dùng để đo lường mức độ phản ứng của hệ thống miễn dịch trung gian qua tế bào đối với vi khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis.

Mục tiêu cốt lõi của xét nghiệm QuantiFERON là hỗ trợ xác định tình trạng nhiễm trùng lao, đặc biệt là giai đoạn lao tiềm ẩn, khi vi khuẩn lao cư trú trong cơ thể nhưng đang bị hệ thống phòng thủ của người bệnh khống chế nên chưa gây ra tổn thương thực thể hay biểu hiện bệnh lý lâm sàng. Nhờ việc sử dụng các kháng nguyên tổng hợp mô phỏng cấu trúc protein đặc trưng của vi khuẩn lao, xét nghiệm mang lại giá trị chẩn đoán bổ trợ quan trọng trong các phác đồ y khoa hiện đại.

Nguyên lý sinh học của xét nghiệm QuantiFERON

Xét nghiệm QuantiFERON hoạt động dựa trên cơ chế giải phóng interferon-gamma từ tế bào lympho T của cơ thể khi tiếp xúc lại với các kháng nguyên đặc hiệu của vi khuẩn lao Mycobacterium tuberculosis. Khi một người đã từng bị nhiễm vi khuẩn lao, các tế bào miễn dịch ghi nhớ sẽ nhận diện các kháng nguyên ESAT-6 và CFP-10 có trong ống nghiệm đặc biệt. Khi được kích thích trong điều kiện phòng thí nghiệm tiêu chuẩn, những tế bào này sẽ tiết ra một lượng chất trung gian miễn dịch gọi là interferon-gamma. Thiết bị phân tích miễn dịch gắn enzyme ELISA sau đó sẽ định lượng nồng độ interferon-gamma trong huyết tương. Nồng độ này phản ánh mức độ đáp ứng miễn dịch của người được xét nghiệm. Phương pháp này chỉ cần lấy một mẫu máu tĩnh mạch duy nhất, không đòi hỏi đưa bất kỳ sinh phẩm nào vào dưới da của người bệnh như các kỹ thuật tiêm truyền thống.

Ý nghĩa các kết quả xét nghiệm QuantiFERON

Kết quả của xét nghiệm QuantiFERON thường được phòng xét nghiệm trả lời dưới ba dạng chính gồm dương tính, âm tính hoặc không xác định. Kết quả dương tính phản ánh người bệnh đang có phản ứng miễn dịch đặc hiệu, đồng nghĩa với việc cơ thể đã bị nhiễm vi khuẩn lao, có thể ở trạng thái lao tiềm ẩn hoặc bệnh lao hoạt động. Kết quả âm tính cho thấy tại thời điểm lấy máu, cơ thể chưa phát hiện đáp ứng miễn dịch với các kháng nguyên thử nghiệm, thường đồng nghĩa với nguy cơ nhiễm lao rất thấp hoặc hệ miễn dịch chưa kịp tạo phản ứng. Trường hợp kết quả không xác định thường liên quan đến tình trạng suy giảm miễn dịch nặng của người bệnh, số lượng tế bào lympho quá thấp hoặc do các vấn đề kỹ thuật trong quá trình thu thập và ủ mẫu máu. Bác sĩ lâm sàng sẽ đối chiếu kết quả này với tiền sử dịch tễ và tình trạng thực tế để đưa ra kết luận chuẩn xác.

Ưu điểm của xét nghiệm QuantiFERON so với thử nghiệm Mantoux

So với phương pháp thử phản ứng lao tố qua da Mantoux truyền thống, xét nghiệm QuantiFERON mang lại nhiều ưu điểm vượt trội về độ chính xác và tính tiện lợi. Điểm mạnh lớn nhất là xét nghiệm này sử dụng các peptide kháng nguyên đặc hiệu chỉ có ở vi khuẩn lao gây bệnh, hoàn toàn không xuất hiện ở chủng vi khuẩn dùng trong vắc xin BCG hay phần lớn trực khuẩn kháng cồn toan không điển hình NTM. Do đó, xét nghiệm hầu như không tạo ra kết quả dương tính giả ở những người đã được tiêm phòng lao trước đây, vốn là đối tượng rất phổ biến tại Việt Nam. Ngoài ra, kỹ thuật này chỉ yêu cầu một lần lấy máu tĩnh mạch và được đo lường hoàn toàn bằng máy móc tự động trong phòng lab, giúp loại bỏ sự sai lệch do người đọc kết quả bằng thước đo độ sưng đỏ trên da. Bệnh nhân cũng không cần phải quay trở lại cơ sở y tế sau hai đến ba ngày để đọc kết quả như thử nghiệm qua da.

Những trường hợp cần thực hiện xét nghiệm QuantiFERON

Xét nghiệm QuantiFERON thường được các bác sĩ chỉ định trong các tình huống tầm soát và theo dõi y khoa cụ thể. Nhóm đối tượng ưu tiên hàng đầu là những người có tiếp xúc gần gũi và thường xuyên với người bệnh lao phổi đang ho khạc đờm ra vi khuẩn. Xét nghiệm cũng là chỉ định bắt buộc hoặc khuyến cáo quan trọng trước khi bệnh nhân bắt đầu điều trị bằng các thuốc ức chế miễn dịch sinh học, thuốc chống thải ghép hoặc trước khi hóa trị liệu ung thư, nhằm phát hiện lao tiềm ẩn để điều trị dự phòng, tránh nguy cơ bùng phát bệnh lao toàn thân. Những người nhiễm HIV, bệnh nhân suy thận mạn tính chạy thận nhân tạo, người có tổn thương xơ sẹo nghi lao cũ trên phim chụp X-quang phổi và nhân viên y tế làm việc trong môi trường phơi nhiễm cao cũng là những đối tượng cần được thực hiện xét nghiệm định kỳ theo chỉ dẫn của chuyên gia y tế.

Lưu ý an toàn

Xét nghiệm QuantiFERON là xét nghiệm hỗ trợ chẩn đoán chứ không thể tự đứng độc lập để phân biệt giữa nhiễm lao tiềm ẩn và bệnh lao hoạt động. Một kết quả dương tính không đồng nghĩa với việc bạn cần dùng thuốc điều trị lao ngay lập tức mà bắt buộc phải có sự đánh giá tổng thể từ bác sĩ chuyên khoa. Tuyệt đối không tự ý tìm mua thuốc kháng lao hoặc tự ngưng các thuốc điều trị bệnh nền đang dùng khi chưa có chỉ định y khoa. Người bệnh cần thảo luận trực tiếp với bác sĩ để có kết luận toàn diện.

Tóm tắt

Xét nghiệm QuantiFERON là phương pháp y khoa tiên tiến giúp phát hiện tình trạng nhiễm vi khuẩn lao với độ tin cậy cao và không bị nhiễu bởi vắc xin BCG. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm chỉ phản ánh sự hiện diện của đáp ứng miễn dịch chứ không thay thế việc khám lâm sàng toàn diện. Người bệnh cần mang kết quả đến cơ sở y tế chuyên khoa lao và bệnh phổi để bác sĩ thăm khám và tư vấn phương án chăm sóc thích hợp.