Xét nghiệm nước tiểu có giúp phát hiện bệnh suy thận hay không

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Xét nghiệm nước tiểu là một trong những kỹ thuật kiểm tra sức khỏe thông dụng, thường được chỉ định trong các đợt khám định kỳ hoặc khi nghi ngờ có bất thường tại hệ tiết niệu. Nhiều người thắc mắc liệu phương pháp này có thể phát hiện được bệnh suy thận hay không. Câu trả lời là xét nghiệm nước tiểu có thể cung cấp các dấu hiệu cảnh báo tổn thương thận rất sớm, ngay cả khi cơ thể chưa xuất hiện triệu chứng lâm sàng rõ rệt.

Khi thận gặp tổn thương hoặc suy giảm chức năng, màng lọc cầu thận bị suy yếu khiến một số thành phần như protein, hồng cầu hoặc bạch cầu rò rỉ vào trong nước tiểu. Việc phân tích mẫu nước tiểu giúp phát hiện sự hiện diện của các chất bất thường này, từ đó định hướng bác sĩ thực hiện thêm các bước kiểm tra chuyên sâu để chẩn đoán tình trạng suy thận.

Tuy nhiên, để đưa ra kết luận chính xác về suy thận cấp tính hay suy thận mãn tính, một mình xét nghiệm nước tiểu là chưa đủ. Bác sĩ thường phối hợp kết quả nước tiểu với xét nghiệm chỉ số creatinine máu, nồng độ ure và tính toán độ lọc cầu thận ước tính eGFR.

Xét nghiệm nước tiểu có biết suy thận không?

Suy thận là tình trạng thận bị sụt giảm chức năng lọc chất thải và nước dư thừa khỏi máu. Ở các giai đoạn đầu của bệnh tổn thương thận mãn tính, người bệnh thường không nhận thấy triệu chứng bất thường rõ ràng. Do đó, các phương pháp xét nghiệm cận lâm sàng đóng vai trò then chốt trong công tác sàng lọc sớm. Xét nghiệm nước tiểu là công cụ y khoa cơ bản nhưng sở hữu giá trị chẩn đoán cao, giúp phát hiện sớm dấu hiệu đạm niệu, máu trong nước tiểu hoặc sự thay đổi tỷ trọng nước tiểu. Sự có mặt của protein niệu, đặc biệt là microalbumin, phản ánh tình trạng tổn thương màng lọc cầu thận trước khi các chỉ số suy thận trong máu biến đổi rõ rệt. Việc thực hiện xét nghiệm nước tiểu định kỳ giúp phát hiện nguy cơ tổn thương thận ở những đối tượng có nguy cơ cao như người bệnh đái tháo đường hay tăng huyết áp, từ đó can thiệp kịp thời để bảo vệ chức năng thận.

Các chỉ số nước tiểu giúp cảnh báo tổn thương thận

Trong quá trình phân tích tổng phân tích nước tiểu 10 thông số, bác sĩ chú ý đến một số chỉ số quan trọng phản ánh trực tiếp sức khỏe cầu thận và ống thận. Chỉ số đầu tiên là protein niệu. Ở người khỏe mạnh, màng lọc cầu thận ngăn không cho phân tử protein kích thước lớn đi vào nước tiểu. Khi cầu thận bị tổn thương trong bệnh suy thận, protein sẽ lọt qua và xuất hiện trong mẫu thử. Việc phát hiện microalbumin niệu là dấu hiệu cảnh báo sớm nhất của bệnh thận do đái tháo đường hoặc tăng huyết áp. Dấu hiệu thứ hai là hồng cầu niệu hay sự xuất hiện của máu trong nước tiểu. Hồng cầu có thể xuất hiện do viêm cầu thận, sỏi thận hoặc tổn thương cấu trúc màng lọc. Ngoài ra, chỉ số trụ niệu (như trụ hồng cầu, trụ trong) phát hiện qua kính hiển vi cũng gợi ý tình trạng viêm nhiễm hoặc thoái hóa tế bào ống thận. Tỷ trọng nước tiểu và độ pH cũng cung cấp thông tin phụ trợ về khả năng cô đặc nước tiểu của thận.

Khả năng phát hiện suy thận của xét nghiệm nước tiểu

Xét nghiệm nước tiểu có khả năng phát hiện tổn thương thận rất cao ở giai đoạn sớm, nhưng để chẩn đoán xác định bệnh suy thận thì cần sự kết hợp đa chiều. Mẫu nước tiểu bất thường chỉ ra rằng thận đang gặp phải vấn đề như tổn thương màng lọc, viêm nhiễm hoặc suy giảm khả năng tái hấp thu. Tuy nhiên, xét nghiệm nước tiểu không thể đo lường chính xác phần trăm chức năng thận còn lại hay xác định chính xác giai đoạn suy thận. Có những trường hợp xét nghiệm nước tiểu cho kết quả đạm niệu dương tính giả do vận động quá sức, sốt cao, nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc do chế độ ăn giàu protein trước đó. Ngược lại, một số dạng suy thận tiến triển chậm ở giai đoạn muộn có thể ít thay đổi chỉ số nước tiểu so với giai đoạn đầu. Vì vậy, kết quả xét nghiệm nước tiểu đóng vai trò là dấu hiệu định hướng ban đầu, thúc đẩy việc thực hiện thêm các xét nghiệm máu và chẩn đoán hình ảnh.

Các xét nghiệm phối hợp để chẩn đoán suy thận chính xác

Để chẩn đoán toàn diện và chính xác bệnh suy thận, bác sĩ chuyên khoa Thận – Tiết niệu luôn chỉ định phối hợp xét nghiệm nước tiểu cùng với các phương pháp cận lâm sàng khác. Xét nghiệm quan trọng nhất là định lượng creatinine máu và ure máu. Creatinine là sản phẩm chuyển hóa từ cơ bắp được thận đào thải hoàn toàn. Khi thận suy giảm chức năng, nồng độ creatinine trong máu sẽ tăng cao. Từ nồng độ creatinine máu, tuổi và giới tính của người bệnh, bác sĩ tính toán chỉ số độ lọc cầu thận ước tính eGFR. Chỉ số eGFR giúp phân loại suy thận mãn tính thành các giai đoạn từ 1 đến 5. Bên cạnh đó, xét nghiệm tỷ lệ albumin trên creatinine trong nước tiểu (chỉ số ACR) giúp đánh giá chính xác mức độ xơ hóa cầu thận. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm thận giúp quan sát kích thước thận, độ dày vỏ thận và phát hiện nguyên nhân gây tắc nghẽn như sỏi hay khối u.

Thời điểm nên thực hiện xét nghiệm nước tiểu kiểm tra thận

Việc thực hiện xét nghiệm nước tiểu kiểm tra sức khỏe thận được khuyến cáo đối với mọi đối tượng trong các đợt khám sức khỏe định kỳ hằng năm. Đặc biệt, nhóm người có nguy cơ cao mắc bệnh thận mãn tính cần thực hiện xét nghiệm nước tiểu từ 1 đến 2 lần mỗi năm theo chỉ định của bác sĩ. Nhóm nguy cơ này bao gồm bệnh nhân đái tháo đường tuýp 1 và tuýp 2, người bị tăng huyết áp lâu năm, người mắc bệnh tim mạch hoặc có tiền sử gia đình bị bệnh thận. Bên cạnh đó, bạn nên đi kiểm tra nước tiểu ngay khi xuất hiện các triệu chứng bất thường như nước tiểu có bọt lâu tan, nước tiểu đổi màu đỏ hồng hoặc nâu sẫm, số lượng nước tiểu giảm bất thường, sưng phù ở mắt chân hoặc mặt, mệt mỏi kéo dài và chán ăn. Việc chủ động tầm soát giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn tổn thương còn phục hồi được.

Lưu ý an toàn

Kết quả xét nghiệm nước tiểu có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như thuốc đang sử dụng, chế độ ăn uống, tình trạng mất nước hoặc kỳ kinh nguyệt ở phụ nữ. Việc xuất hiện protein hay máu trong nước tiểu không đồng nghĩa chắc chắn với suy thận mà có thể do nhiễm trùng tiết niệu tạm thời. Người bệnh không nên tự đọc kết quả xét nghiệm để hoảng sợ hoặc tự ý mua các loại thuốc bổ thận, thảo dược không rõ nguồn gốc. Mọi kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ chuyên khoa Thận – Tiết niệu phân tích kết hợp với các triệu chứng lâm sàng.

Tóm tắt

Xét nghiệm nước tiểu là công cụ hiệu quả giúp phát hiện sớm các tổn thương ở thận thông qua việc tìm kiếm chỉ số protein niệu và hồng cầu niệu. Mặc dù không thể đơn độc chẩn đoán xác định bệnh suy thận, đây là bước tầm soát ban đầu quan trọng. Để đánh giá chính xác sức khỏe thận, người bệnh nên chủ động khám sức khỏe định kỳ và thực hiện đầy đủ các kiểm tra theo hướng dẫn của y bác sĩ.