Xét nghiệm lao là gì và khi nào cần thực hiện

Xét nghiệm lao là gì?

Xét nghiệm lao bao gồm các kỹ thuật xét nghiệm máu, phản ứng trên da, xét nghiệm vi sinh vật và chẩn đoán hình ảnh. Mỗi kỹ thuật sở hữu mục đích chỉ định và độ nhạy riêng biệt trong việc tìm kiếm dấu vết của vi khuẩn lao. Vi khuẩn lao khi xâm nhập có thể tồn tại ở trạng thái im lặng, không gây triệu chứng (lao ẩn) hoặc phát triển mạnh mẽ gây tổn thương mô phổi và các cơ quan khác (lao hoạt động).

Các phương pháp xét nghiệm hiện đại cho phép y bác sĩ xác định phản ứng miễn dịch của cơ thể đối với vi khuẩn lao hoặc phát hiện trực tiếp DNA của vi khuẩn. Nhờ đó, quy trình tầm soát và theo dõi bệnh lao ngày càng trở nên chính xác, góp phần bảo vệ sức khỏe hệ hô hấp cho người bệnh.

Các phương pháp xét nghiệm lao thường dùng trong y khoa

Trong thực hành lâm sàng, y tế sử dụng nhiều kỹ thuật xét nghiệm lao khác nhau tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe và mục đích tầm soát. Phản ứng da Mantoux (TST) là kỹ thuật tiêm một lượng nhỏ tuberculin dưới da cẳng tay và đọc kết quả sau 48 đến 72 giờ dựa trên đường kính vết sần. Kỹ thuật IGRA là xét nghiệm máu đo lường mức độ giải phóng interferon-gamma từ tế bào miễn dịch khi phản ứng với kháng nguyên vi khuẩn lao, mang lại độ chính xác cao và không bị ảnh hưởng bởi vắc xin BCG.

Đối với nghi ngờ lao phổi hoạt động, xét nghiệm nhuộm soi đờm tìm trực khuẩn kháng cồn acid (AFB) và nuôi cấy vi khuẩn là những phương pháp trực tiếp quan trọng. Bên cạnh đó, xét nghiệm sinh học phân tử như PCR hoặc GeneXpert MTB/RIF cho phép phát hiện đoạn gen đặc hiệu của vi khuẩn lao và dấu hiệu kháng thuốc rifampicin trong thời gian ngắn, hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán nhanh chóng và chính xác.

Trường hợp được chỉ định thực hiện xét nghiệm lao

Xét nghiệm lao được khuyến cáo thực hiện khi cá nhân thuộc nhóm có nguy cơ cao hoặc xuất hiện các biểu hiện lâm sàng nghi ngờ. Những người tiếp xúc gần gũi với bệnh nhân được chẩn đoán mắc lao phổi hoạt động cần tiến hành kiểm tra sớm để phát hiện nguy cơ lây nhiễm. Ngoài ra, người xuất hiện các triệu chứng hô hấp kéo dài như ho dai dẳng trên hai tuần, ho ra máu, đau ngực, sốt nhẹ về chiều, đổ mồ hôi đêm và sụt cân không rõ nguyên nhân cũng là đối tượng ưu tiên cần làm xét nghiệm.

Các đối tượng thuộc nhóm nguy cơ cao như người nhiễm HIV, người đang điều trị bằng thuốc chế phẩm sinh học, thuốc ức chế miễn dịch hoặc bệnh nhân mắc các bệnh mãn tính như tiểu đường, suy thận mạn cũng được chỉ định tầm soát lao định kỳ. Nhân viên y tế và người sống trong môi trường tập trung như cơ sở dưỡng lão hay trại giam cũng cần xét nghiệm kiểm tra định kỳ.

Quy trình chuẩn bị và thực hiện xét nghiệm lao

Quy trình thực hiện xét nghiệm lao tùy thuộc vào loại hình xét nghiệm được bác sĩ chỉ định. Đối với xét nghiệm lấy máu IGRA, người bệnh không bắt buộc phải nhịn ăn, kỹ thuật viên y tế sẽ lấy mẫu máu tĩnh mạch thông thường. Nếu làm phản ứng da Mantoux, người bệnh cần chú ý giữ vệ sinh vùng da tiêm, không gãi, không đắp thuốc hay dán băng kín và quay lại cơ sở y tế đúng hẹn sau 48 đến 72 giờ để nhân viên y tế đo kích thước vết sần.

Khi được chỉ định xét nghiệm đờm, người bệnh thường được hướng dẫn lấy mẫu đờm sâu từ phế quản vào buổi sáng sớm ngay sau khi thức dậy và trước khi ăn uống hay vệ sinh răng miệng. Việc hít thở sâu và ho mạnh từ ngực giúp thu thập mẫu đờm đạt tiêu chuẩn, tránh lấy nhầm nước bọt làm ảnh hưởng đến độ chính xác của kết quả xét nghiệm vi sinh.

Ý nghĩa kết quả và những yếu tố ảnh hưởng đến xét nghiệm lao

Kết quả xét nghiệm lao dương tính cho thấy cơ thể đã từng tiếp xúc và phản ứng với vi khuẩn lao, nhưng không khẳng định chắc chắn người đó đang mắc bệnh lao phổi hoạt động hay lao ẩn. Để đưa ra kết luận lâm sàng, bác sĩ sẽ kết hợp kết quả xét nghiệm với chụp X-quang phổi, khám lâm sàng và tiền sử tiếp xúc của bệnh nhân. Kết quả âm tính thường cho thấy không phát hiện dấu vết vi khuẩn, tuy nhiên trong một số trường hợp suy giảm miễn dịch nặng, kết quả có thể âm tính giả.

Một số yếu tố có thể ảnh hưởng đến độ chính xác của xét nghiệm lao bao gồm lịch sử tiêm vắc xin BCG đối với phản ứng Mantoux, tình trạng suy dinh dưỡng, nhiễm trùng vi rút cấp tính hoặc sử dụng thuốc corticoid kéo dài. Do đó, người bệnh cần cung cấp đầy đủ thông tin tiền sử bệnh lý và thuốc đang sử dụng cho bác sĩ chuyên khoa hô hấp để được giải thích kết quả chính xác nhất.

Lưu ý an toàn

Thông tin về xét nghiệm lao trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hoặc chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ đánh giá toàn diện kết hợp với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh và triệu chứng lâm sàng. Người bệnh tuyệt đối không tự ý chẩn đoán, mua thuốc điều trị lao hoặc thay đổi phác đồ khi chưa có sự hướng dẫn từ cơ sở y tế chuyên khoa.

Tóm tắt

Xét nghiệm lao là công cụ y học quan trọng giúp phát hiện sớm vi khuẩn lao, bảo vệ sức khỏe hô hấp cho cá nhân và cộng đồng. Khi có dấu hiệu nghi ngờ hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, việc chủ động đến các cơ sở y tế để thực hiện xét nghiệm và nhận tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa là điều cần thiết để quản lý sức khỏe an toàn.