Xét nghiệm gì để biết suy thận và những lưu ý khi kiểm tra chức năng thận

Xét nghiệm gì để biết suy thận là gì?

Thận là cơ quan có khả năng bù trừ rất lớn, đồng nghĩa với việc người bệnh có thể không cảm nhận thấy triệu chứng bất thường nào cho đến khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể. Các biểu hiện như mệt mỏi dai dẳng, phù mí mắt, sưng phù bàn chân, thay đổi lượng nước tiểu hay da khô ngứa thường xuất hiện muộn. Vì vậy, xét nghiệm cận lâm sàng đóng vai trò then chốt trong việc xác định tình trạng hoạt động của hệ tiết niệu.

Các xét nghiệm kiểm tra thận không chỉ giúp phát hiện suy thận mạn tính hoặc tổn thương thận cấp tính mà còn hỗ trợ theo dõi hiệu quả điều trị ở những người mắc bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh tự miễn. Bác sĩ chuyên khoa thận – tiết niệu sẽ dựa trên kết quả xét nghiệm sinh hóa, phân tích nước tiểu và hình ảnh học để đưa ra đánh giá chính xác về giai đoạn bệnh.

Xét nghiệm máu đo nồng độ creatinin và ước tính độ lọc cầu thận

Creatinin là sản phẩm thoái hóa tự nhiên từ hoạt động co cơ của cơ bắp, được thận lọc và đào thải gần như hoàn toàn qua nước tiểu. Khi chức năng thận suy giảm, lượng creatinin không thể đào thải hết sẽ tích tụ lại, khiến nồng độ creatinin trong huyết thanh tăng cao hơn mức bình thường. Đây là chỉ số xét nghiệm sinh hóa máu nền tảng và phổ biến nhất được sử dụng để khảo sát chức năng thận.

Dựa trên chỉ số creatinin máu kết hợp với độ tuổi, giới tính và cân nặng, bác sĩ sẽ tính toán độ lọc cầu thận ước tính, viết tắt là eGFR. Chỉ số eGFR phản ánh lưu lượng máu được các cầu thận lọc sạch trong mỗi phút. Nếu eGFR duy trì dưới 60 mL/phút/1.73 m2 trong thời gian từ ba tháng trở lên, người bệnh có dấu hiệu của suy thận mạn tính. Việc theo dõi eGFR định kỳ giúp bác sĩ xác định chính xác giai đoạn suy thận và xây dựng phác đồ quản lý bệnh phù hợp.

Xét nghiệm nồng độ ure máu để đánh giá khả năng đào thải chất đạm

Ure là chất thải chính tạo ra từ quá trình gan chuyển hóa protein trong cơ thể. Thận khỏe mạnh sẽ lọc và bài tiết phần lớn lượng ure này ra ngoài qua đường tiểu. Do đó, xét nghiệm nồng độ ure huyết thanh hoặc chỉ số nitơ ure máu (BUN) là một công cụ hỗ trợ quan trọng để đánh giá khả năng bài tiết chất đạm của thận.

Khi thận gặp tổn thương hoặc suy giảm chức năng, nồng độ ure máu thường tăng cao cùng với creatinin. Tuy nhiên, chỉ số ure máu có thể bị biến động bởi nhiều yếu tố ngoài thận như chế độ ăn chứa quá nhiều chất đạm, tình trạng xuất huyết tiêu hóa, sốt cao hoặc mất nước nghiêm trọng. Vì lý do này, bác sĩ hiếm khi chỉ dùng đơn độc chỉ số ure để kết luận suy thận mà luôn phân tích tỷ lệ giữa ure và creatinin máu để phân biệt chính xác giữa tổn thương tại thận hay các nguyên nhân trước thận.

Xét nghiệm nước tiểu kiểm tra protein và albumin niệu

Ở người có chức năng thận bình thường, màng lọc cầu thận giữ lại các phân tử protein kích thước lớn trong máu và chỉ cho phép lượng rất nhỏ lọt vào nước tiểu. Khi thận bị tổn thương hoặc viêm nhiễm, màng lọc này bị tổn hại khiến protein, đặc biệt là albumin, rò rỉ vào nước tiểu. Xét nghiệm tổng phân tích nước tiểu là phương pháp đơn giản giúp kiểm tra sự hiện diện của protein, tế bào hồng cầu và bạch cầu trong nước tiểu.

Đối với người có nguy cơ cao như bệnh nhân đái tháo đường hoặc tăng huyết áp, bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm tỷ số albumin trên creatinin niệu, viết tắt là ACR, hoặc đo đạm niệu 24 giờ. Xét nghiệm này có khả năng phát hiện lượng albumin rất nhỏ, hay còn gọi là vi đạm niệu, ngay từ giai đoạn sớm của bệnh thận khi mà các chỉ số máu vẫn có thể nằm trong ngưỡng bình thường. Phát hiện sớm đạm niệu giúp người bệnh kịp thời can thiệp làm chậm tiến triển suy thận.

Chẩn đoán hình ảnh khảo sát cấu trúc và kích thước của thận

Bên cạnh các xét nghiệm sinh hóa máu và nước tiểu, các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò bổ trợ không thể thiếu trong việc tìm kiếm nguyên nhân gây suy giảm chức năng thận. Trong đó, siêu âm hệ tiết niệu là phương pháp phổ biến, an toàn và không xâm lấn. Siêu âm cho phép bác sĩ quan sát kích thước thận, độ dày nhu mô vỏ thận, đồng thời phát hiện các dấu hiệu bất thường như thận ứ nước, sỏi thận, nang thận hoặc khối u chèn ép đường dẫn niệu.

Trong bệnh thận mạn tính giai đoạn tiến triển, hình ảnh siêu âm thường ghi nhận hai quả thận teo nhỏ, nhu mô thận mỏng và mất phân biệt tủy vỏ. Ngược lại, nếu thận có kích thước bình thường hoặc to ra, bác sĩ có thể nghĩ đến tổn thương thận cấp tính hoặc các bệnh lý thận thâm nhiễm. Ở một số trường hợp phức tạp, chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ có thể được cân nhắc để đánh giá chi tiết hơn về mạch máu và hệ thống tiết niệu.

Những lưu ý quan trọng cần chuẩn bị trước khi đi xét nghiệm thận

Để kết quả xét nghiệm phản ánh chính xác nhất chức năng thận, người bệnh cần tuân thủ một số hướng dẫn chuẩn bị trước khi lấy mẫu. Đối với xét nghiệm máu đo creatinin và ure, bạn nên nhịn ăn từ 8 đến 10 tiếng, tốt nhất là lấy máu vào buổi sáng sớm. Người bệnh vẫn có thể uống nước lọc lượng vừa đủ nhưng tuyệt đối tránh uống cà phê, nước chè đặc, rượu bia và nước ngọt có gas trước khi kiểm tra.

Bên cạnh đó, trong vòng 24 đến 48 giờ trước ngày xét nghiệm, bạn nên hạn chế ăn quá nhiều thịt đỏ và tránh các hoạt động thể thao gắng sức cường độ cao vì những yếu tố này có thể làm tăng tạm thời nồng độ creatinin máu. Hãy thông báo đầy đủ cho bác sĩ về các loại thuốc, thực phẩm chức năng hoặc thuốc giảm đau kháng viêm bạn đang sử dụng, bởi một số hoạt chất có thể tương tác làm biến đổi kết quả sinh hóa.

Lưu ý an toàn

Kết quả xét nghiệm chức năng thận có thể dao động tạm thời do các yếu tố sinh lý như chế độ ăn nhiều đạm, hoạt động thể lực gắng sức, tình trạng mất nước hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc giảm đau hạ sốt. Người dân không nên tự ý đọc kết quả, tự chẩn đoán suy thận hoặc hoang mang tìm mua các sản phẩm thải độc, bổ thận trôi nổi trên thị trường. Mọi chỉ số xét nghiệm cần được bác sĩ chuyên khoa thận – tiết niệu phân tích tổng thể cùng với tiền sử bệnh lý và thăm khám lâm sàng để có hướng can thiệp y khoa an toàn và phù hợp.

Tóm tắt

Thực hiện các xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu và chẩn đoán hình ảnh định kỳ là giải pháp tối ưu giúp phát hiện suy thận từ giai đoạn sớm. Việc duy trì lối sống lành mạnh, uống đủ nước và tái khám định kỳ theo hướng dẫn của nhân viên y tế sẽ hỗ trợ bảo vệ chức năng thận bền vững và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.