Xét nghiệm độ lọc cầu thận là gì và những thông tin cần biết

Xét nghiệm độ lọc cầu thận là gì?

Xét nghiệm độ lọc cầu thận, thường được viết tắt là GFR hoặc eGFR đối với độ lọc cầu thận ước tính, là xét nghiệm đo lường thể tích huyết tương được lọc sạch qua các quản cầu thận trong một đơn vị thời gian, thường tính bằng mililit trên phút trên diện tích bề mặt cơ thể chuẩn 1.73 m2. Cầu thận là các búi mao mạch nhỏ bé đóng vai trò như những màng lọc tự nhiên, chịu trách nhiệm loại bỏ các chất cặn bã chuyển hóa như urê, creatinine và lượng nước dư thừa ra khỏi tuần hoàn máu để tạo thành nước tiểu.

Khi các cầu thận bị tổn thương hoặc xơ hóa do bệnh lý, khả năng lọc chất thải sẽ suy giảm, dẫn đến sự tích tụ các chất độc trong cơ thể. Do đó, chỉ số độ lọc cầu thận được xem là thước đo chuẩn xác và nhạy bén nhất để phản ánh tổng trạng hoạt động của thận, giúp bác sĩ nhận biết thận đang hoạt động bình thường hay đang ở các mức độ suy giảm chức năng khác nhau.

Quy trình và cách thức thực hiện xét nghiệm độ lọc cầu thận

Độ lọc cầu thận ước tính thường không được đo trực tiếp vì kỹ thuật đo trực tiếp khá phức tạp và mất nhiều thời gian. Trong thực hành lâm sàng thông thường, bác sĩ sử dụng mẫu máu để định lượng nồng độ creatinine huyết thanh hoặc cystatin C. Creatinine là sản phẩm thoái hóa tự nhiên từ quá trình chuyển hóa cơ bắp và được đào thải chủ yếu qua thận.

Dựa trên nồng độ creatinine máu, kết hợp với các thông tin nhân khẩu học như tuổi, giới tính và cân nặng, các chuyên gia y tế sẽ áp dụng các công thức tính toán toán học đã được chuẩn hóa y khoa như MDRD hoặc CKD-EPI để đưa ra chỉ số eGFR. Kết quả này phản ánh lượng máu được các đơn vị cầu thận lọc sạch chất thải trong mỗi phút trên diện tích bề mặt cơ thể chuẩn. Quy trình lấy mẫu diễn ra nhanh chóng như một lần xét nghiệm máu thông thường tại các cơ sở y tế.

Ý nghĩa lâm sàng của xét nghiệm độ lọc cầu thận

Xét nghiệm độ lọc cầu thận giữ vị trí then chốt trong việc tầm soát, chẩn đoán giai đoạn và theo dõi diễn tiến của các bệnh lý thận, đặc biệt là bệnh thận mạn tính. Thận đảm nhận nhiệm vụ lọc bỏ các độc chất hòa tan, cân bằng nước điện giải và duy trì huyết áp ổn định. Khi chức năng thận suy giảm ở giai đoạn đầu, cơ thể thường không xuất hiện triệu chứng rõ rệt khiến người bệnh dễ bỏ qua.

Thông qua chỉ số độ lọc cầu thận, bác sĩ có thể phát hiện sự suy giảm chức năng lọc của thận ngay từ khi chưa có biểu hiện lâm sàng. Dựa vào kết quả này, bệnh thận mạn được phân loại thành 5 giai đoạn khác nhau, từ tổn thương thận nhẹ với độ lọc bình thường đến suy thận giai đoạn cuối. Ngoài ra, chỉ số này còn giúp bác sĩ đánh giá mức độ an toàn và điều chỉnh liều lượng của các loại thuốc đào thải qua thận, ngăn ngừa nguy cơ ngộ độc thuốc cho người bệnh.

Những đối tượng cần thực hiện xét nghiệm độ lọc cầu thận

Xét nghiệm độ lọc cầu thận thường được chỉ định định kỳ cho những đối tượng có nguy cơ cao tổn thương thận. Nhóm người mắc bệnh đái tháo đường và tăng huyết áp là hai đối tượng hàng đầu cần được kiểm tra thường xuyên, bởi lượng đường huyết cao kéo dài hoặc áp lực mạch máu lớn đều gây tổn hại vi mạch tại cầu thận.

Bên cạnh đó, những người có tiền sử gia đình mắc bệnh thận, người cao tuổi, người thừa cân béo phì hoặc người thường xuyên phải sử dụng các loại thuốc kháng viêm giảm đau kéo dài cũng cần được đánh giá chức năng thận định kỳ. Bác sĩ cũng sẽ chỉ định xét nghiệm này khi người bệnh có các biểu hiện nghi ngờ như phù mi mắt, phù hai chi dưới, tiểu đêm nhiều lần, nước tiểu có bọt hoặc mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân. Việc chủ động tầm soát giúp bảo vệ thận kịp thời trước khi tổn thương tiến triển nặng.

Lưu ý chuẩn bị trước khi làm xét nghiệm độ lọc cầu thận

Để kết quả xét nghiệm phản ánh đúng thực trạng chức năng thận, người bệnh cần lưu ý một số yếu tố có thể gây sai lệch chỉ số. Nồng độ creatinine trong máu chịu ảnh hưởng trực tiếp từ khối lượng cơ bắp và chế độ dinh dưỡng hàng ngày. Do đó, người bệnh nên tránh ăn lượng lớn thịt đỏ hoặc sử dụng thực phẩm bổ sung chứa creatine trong khoảng 24 giờ trước khi lấy máu xét nghiệm.

Người bệnh cũng nên hạn chế các hoạt động thể lực gắng sức hoặc tập luyện thể thao cường độ cao trước buổi xét nghiệm, vì điều này có thể làm tăng tạm thời nồng độ creatinine trong huyết tương. Tình trạng mất nước do sốt, tiêu chảy hoặc uống không đủ nước cũng có thể làm giảm độ lọc cầu thận tạm thời. Khi đến khám, hãy thông báo đầy đủ cho bác sĩ về các loại thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thảo dược đang sử dụng để bác sĩ có nhận định khách quan nhất về kết quả.

Lưu ý an toàn

Kết quả xét nghiệm độ lọc cầu thận cần được bác sĩ chuyên khoa thận – tiết niệu đọc và đánh giá kết hợp với xét nghiệm nước tiểu, nồng độ ure máu và chẩn đoán hình ảnh. Người bệnh không nên tự ý kết luận mức độ bệnh dựa trên một kết quả đơn lẻ hoặc tự ý dùng thuốc cải thiện chức năng thận khi chưa có chỉ định y khoa.

Tóm tắt

Xét nghiệm độ lọc cầu thận đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm và theo dõi chức năng thận. Người bệnh nên chủ động thảo luận cùng bác sĩ chuyên khoa thận – tiết niệu để được chỉ định xét nghiệm và tư vấn kết quả chính xác, tuyệt đối không tự chẩn đoán hay tự ý sử dụng thuốc khi chưa có ý kiến chuyên môn y tế.