Xét nghiệm định lượng virus viêm gan C và cách xử trí khi kết quả dương tính

Xét nghiệm định lượng virus viêm gan C

Xét nghiệm định lượng virus viêm gan C là phương pháp xét nghiệm máu kỹ thuật số nhằm phát hiện và đo lường vật liệu di truyền RNA của virus gây bệnh viêm gan C trong huyết thanh hoặc huyết tương. Kỹ thuật phổ biến nhất hiện nay là Realtime PCR với độ nhạy và độ đặc hiệu rất cao, có khả năng phát hiện nồng độ virus ở mức rất thấp.

Khác với xét nghiệm định tính chỉ trả lời sự xuất hiện hay không của virus, xét nghiệm định lượng đưa ra con số cụ thể về số lượng đơn vị quốc tế IU trên mililit máu. Chỉ số này phản ánh mức độ nhân lên của virus trong tế bào gan tại thời điểm lấy mẫu. Kết quả định lượng HCV RNA là cơ sở y khoa bắt buộc để chẩn đoán xác định nhiễm viêm gan C mãn tính, đánh giá nồng độ virus trước khi khởi đầu điều trị và theo dõi đáp ứng vi rút học của người bệnh trong suốt quá trình sử dụng thuốc.

Ý nghĩa của các chỉ số trong xét nghiệm định lượng HCV RNA

Kết quả xét nghiệm định lượng virus viêm gan C thường thể hiện dưới dạng nồng độ HCV RNA tính theo đơn vị IU/mL hoặc bản sao/mL. Nếu nồng độ HCV RNA dưới ngưỡng phát hiện của máy (thường nhỏ hơn 15 IU/mL tùy thuộc vào hệ thống xét nghiệm), kết quả được xem là âm tính hoặc không phát hiện virus. Điều này có nghĩa là virus không hoạt động, người bệnh đã khỏi bệnh tự nhiên hoặc điều trị thành công.

Ngược lại, nếu kết quả trả về con số cụ thể vượt ngưỡng phát hiện, điều này khẳng định có virus viêm gan C đang nhân lên trong cơ thể. Tải lượng virus được phân loại là cao khi vượt quá 800.000 IU/mL và thấp khi dưới mức này. Tuy nhiên, mức độ tải lượng virus cao hay thấp không phản ánh trực tiếp mức độ tổn thương xơ hóa hay suy giảm chức năng gan, mà chỉ cho biết khả năng nhân bản của virus. Để đánh giá toàn diện sức khỏe gan, bác sĩ sẽ kết hợp thêm các xét nghiệm men gan ALT, AST, xét nghiệm chức năng đông máu và siêu âm đo độ đàn hồi gan.

Những trường hợp cần thực hiện xét nghiệm định lượng virus viêm gan C

Xét nghiệm định lượng virus viêm gan C không phải là xét nghiệm tầm soát đầu tay cho toàn bộ dân số do chi phí và yêu cầu kỹ thuật cao. Chỉ định thực hiện xét nghiệm này thường áp dụng cho các đối tượng cụ thể sau khi đã có kết quả xét nghiệm kháng thể anti HCV dương tính nhằm xác định xem virus có còn hiện diện và nhân lên hay không.

Bên cạnh đó, bác sĩ chuyên khoa chỉ định xét nghiệm định lượng HCV RNA ở thời điểm trước khi bắt đầu phác đồ điều trị kháng virus nhằm thiết lập mức nồng độ cơ bản. Trong quá trình điều trị bằng các thuốc kháng virus tác động trực tiếp DAA, xét nghiệm này được thực hiện ở tuần thứ 4 hoặc tuần thứ 12 để đánh giá khả năng ức chế virus của thuốc. Sau khi hoàn thành liệu trình điều trị 12 đến 24 tuần, người bệnh cần thực hiện lại xét nghiệm ở thời điểm 12 tuần sau ngưng thuốc để xác định đáp ứng vi rút học bền vững SVR12, tiêu chuẩn vàng chứng nhận người bệnh đã khỏi hoàn toàn viêm gan C.

Hướng xử trí y tế khi nhận kết quả xét nghiệm định lượng dương tính

Khi nhận kết quả xét nghiệm định lượng virus viêm gan C dương tính, người bệnh nên giữ tâm lý bình tĩnh và chủ động đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa gan mật hoặc truyền nhiễm. Bác sĩ sẽ tiến hành thăm khám lâm sàng, khai thác tiền sử sức khỏe và chỉ định bổ sung các kiểm tra cần thiết như xác định kiểu gen virus HCV genotype, xét nghiệm đánh giá mức độ xơ hóa gan FibroScan và kiểm tra các bệnh lý đi kèm như viêm gan B hay HIV.

Người bệnh tuyệt đối không tự ý tìm kiếm các loại thảo dược, bài thuốc dân gian truyền miệng hay tự mua thuốc kháng virus để uống mà không có sự kê đơn và theo dõi sát sao của bác sĩ. Việc điều trị viêm gan C hiện nay đã có nhiều tiến bộ vượt bậc với các phác đồ thuốc uống DAA thế hệ mới có tỷ lệ chữa khỏi trên 95% và rất ít tác dụng phụ. Tuân thủ đúng liều lượng, giờ uống thuốc và tái khám định kỳ theo hướng dẫn chuyên môn là yếu tố quyết định giúp loại bỏ hoàn toàn virus khỏi cơ thể.

Lưu ý chuẩn bị và phòng ngừa lây nhiễm khi bị viêm gan C dương tính

Để quá trình lấy mẫu xét nghiệm định lượng virus viêm gan C đạt độ chính xác cao nhất, người bệnh nên thực hiện xét nghiệm vào buổi sáng và hỏi ý kiến bác sĩ về việc có cần nhịn ăn hay tạm ngưng các thuốc đang sử dụng hay không. Mặc dù thức ăn ít ảnh hưởng trực tiếp đến nồng độ RNA của virus, việc nhịn ăn có thể cần thiết nếu người bệnh làm cùng lúc các xét nghiệm sinh hóa gan khác.

Bên cạnh việc tuân thủ theo dõi y tế, người có kết quả dương tính cần chủ động áp dụng các biện pháp ngăn ngừa lây nhiễm virus viêm gan C cho những người xung quanh. Virus lây truyền chủ yếu qua đường máu, do đó người bệnh không dùng chung các vật dụng cá nhân có nguy cơ dính máu như bàn chải đánh răng, dao cạo râu, kìm bấm móng tay hoặc dụng cụ y tế can thiệp. Đồng thời, người bệnh nên thông báo cho bạn đời để kiểm tra tầm soát và sử dụng biện pháp an toàn khi quan hệ tình dục nếu có nguy cơ trầy xước.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục sức khỏe tổng quan và không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Kết quả xét nghiệm định lượng virus viêm gan C cần được phân tích bởi bác sĩ chuyên môn trong bối cảnh lâm sàng cụ thể của từng người bệnh. Người đọc tuyệt đối không tự ý chẩn đoán mức độ bệnh, không tự mua thuốc kháng virus hoặc ngưng điều trị khi chưa có chỉ định y tế. Khi có bất kỳ thắc mắc nào về kết quả xét nghiệm, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ để được hướng dẫn an toàn và hiệu quả.

Tóm tắt

Xét nghiệm định lượng virus viêm gan C là công cụ y khoa quan trọng giúp đánh giá chính xác nồng độ HCV RNA trong máu và theo dõi hiệu quả của liệu trình điều trị. Việc phát hiện sớm và tuân thủ phác đồ điều trị theo đúng chỉ định của bác sĩ chuyên khoa gan mật sẽ giúp loại bỏ virus hoàn toàn, bảo vệ chức năng gan và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.