Xét nghiệm cấy dịch họng là gì và khi nào nên thực hiện

Xét nghiệm cấy dịch họng là gì?

Xét nghiệm cấy dịch họng là kỹ thuật thu thập mẫu bệnh phẩm từ vùng hầu họng bằng que phết vô khuẩn, sau đó nuôi cấy mẫu phẩm lên môi trường nhân tạo trong phòng xét nghiệm. Mục đích chính của phương pháp này là tạo điều kiện cho các vi sinh vật phát triển, từ đó tiến hành định danh chính xác loài vi khuẩn hoặc nấm gây nhiễm trùng.

Bình thường, vùng hầu họng chứa một hệ vi sinh vật phong phú sinh sống hòa bình. Tuy nhiên, khi các vi khuẩn gây bệnh xâm nhập và bùng phát mạnh mẽ, người bệnh sẽ xuất hiện các dấu hiệu viêm nhiễm. Xét nghiệm cấy dịch họng giúp phân biệt rõ đâu là vi khuẩn thường trú lành tính và đâu là tác nhân gây bệnh cần can thiệp y tế. Bên cạnh đó, sau khi phát hiện vi khuẩn gây bệnh, phòng xét nghiệm thường tiến hành làm kháng sinh đồ để kiểm tra mức độ nhạy cảm của vi khuẩn đối với từng loại kháng sinh.

Các trường hợp chỉ định xét nghiệm cấy dịch họng

Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm cấy dịch họng khi người bệnh có dấu hiệu nghi ngờ nhiễm trùng đường hô hấp trên do vi khuẩn nhưng không đáp ứng với điều trị thông thường hoặc có biểu hiện nặng. Các triệu chứng lâm sàng phổ biến bao gồm sốt cao đột ngột, đau rát họng dữ dội, nuốt đau, quan sát thấy niêm mạc họng đỏ rực, sưng tấy hoặc có mủ trắng tại vòm họng và hai amidan.

Kỹ thuật này đặc biệt quan trọng đối với các trường hợp nghi ngờ nhiễm liên cầu khuẩn tan máu beta nhóm A (Streptococcus pyogenes). Đây là tác nhân có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, chẳng hạn như sốt thấp khớp, viêm cầu thận cấp hoặc áp xe quanh hạnh nhân. Ngoài ra, người bệnh viêm họng tái phát nhiều lần, người có hệ miễn dịch suy giảm, hoặc bệnh nhân nhập viện nghi ngờ nhiễm khuẩn bệnh viện cũng là những đối tượng cần thực hiện cấy dịch họng.

Quy trình thực hiện lấy mẫu cấy dịch họng

Quy trình lấy mẫu cấy dịch họng diễn ra nhanh chóng và ít gây đau đớn, thường chỉ mất khoảng vài phút tại phòng khám hoặc phòng xét nghiệm. Người bệnh được hướng dẫn há miệng to, phát âm âm ah để kéo lưỡi xuống và bộc lộ rõ vùng hầu họng phía sau. Nhân viên y tế sẽ dùng dụng cụ đè lưỡi chuyên dụng để giữ lưỡi cố định, tránh làm bẩn que lấy mẫu.

Sau đó, một que phết bông vô khuẩn được miết nhẹ nhàng nhưng chính xác lên vùng niêm mạc hầu họng và bề mặt hai hạnh nhân, tập trung vào những vị trí có mủ, viêm đỏ hoặc tổn thương. Cần lưu ý que phết không được chạm vào răng, lưỡi hay niêm mạc má để hạn chế tối đa việc nhiễm vi khuẩn thường trú từ khoang miệng. Mẫu dịch sau khi lấy sẽ được bảo quản trong ống chứa môi trường vận chuyển chuyên dụng và gửi ngay đến phòng xét nghiệm vi sinh.

Ý nghĩa kết quả cấy dịch họng và kháng sinh đồ

Thời gian trả kết quả cấy dịch họng thường mất từ 24 đến 48 giờ, tùy thuộc vào tốc độ phát triển của vi sinh vật trong môi trường nuôi cấy. Kết quả xét nghiệm âm tính đồng nghĩa với việc không tìm thấy vi khuẩn gây bệnh trong mẫu phết, triệu chứng viêm họng nhiều khả năng do vi rút gây ra hoặc do số lượng vi khuẩn quá ít dưới ngưỡng phát hiện.

Trường hợp kết quả dương tính, phòng xét nghiệm sẽ định danh cụ thể tên vi khuẩn gây bệnh và tiến hành làm thử nghiệm kháng sinh đồ. Kết quả kháng sinh đồ chỉ ra loại kháng sinh nào có hiệu quả nhạy cảm cao, loại nào bị kháng thuốc. Dựa vào bảng kết quả này, bác sĩ điều trị có thể kê đơn loại kháng sinh tối ưu nhất, hạn chế tình trạng dùng kháng sinh bao phủ rộng không cần thiết cũng như làm giảm nguy cơ đề kháng kháng sinh trong cộng đồng.

Những lưu ý quan trọng trước khi lấy mẫu dịch họng

Để đảm bảo tính chính xác của kết quả xét nghiệm cấy dịch họng, việc chuẩn bị trước khi lấy mẫu đóng vai trò rất quan trọng. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý sử dụng các loại thuốc kháng sinh, thuốc súc miệng có tính sát khuẩn cao hay xịt họng trước khi thực hiện lấy mẫu. Các chất sát khuẩn và kháng sinh có thể làm giảm số lượng vi khuẩn trên niêm mạc họng, dẫn đến kết quả âm tính giả.

Nếu người bệnh đang trong quá trình sử dụng bất kỳ loại thuốc nào, cần thông báo đầy đủ với bác sĩ hoặc kỹ thuật viên xét nghiệm. Ngoài ra, nên thực hiện lấy mẫu vào buổi sáng sớm trước khi ăn uống hoặc vệ sinh răng miệng bằng dung dịch sát trùng. Trong quá trình lấy mẫu phết họng, người bệnh có thể có phản xạ kích thích nhẹ gây buồn nôn hoặc ho, tuy nhiên cảm giác này sẽ biến mất nhanh chóng ngay sau khi hoàn tất thao tác.

Lưu ý an toàn

Thông tin về xét nghiệm cấy dịch họng chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y học phổ thông. Việc quyết định chỉ định xét nghiệm, đọc kết quả và lựa chọn phương án điều trị phải do bác sĩ chuyên khoa thực hiện dựa trên thăm khám lâm sàng tổng thể. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc điều chỉnh liều lượng khi chưa có kết quả xét nghiệm và hướng dẫn từ nhân viên y tế. Việc sử dụng kháng sinh không đúng chỉ định có thể gây ra nhiều tác dụng phụ nghiêm trọng và gia tăng tình trạng vi khuẩn kháng thuốc.

Tóm tắt

Xét nghiệm cấy dịch họng là phương pháp chẩn đoán vi sinh đáng tin cậy giúp xác định chính xác vi khuẩn gây nhiễm trùng đường hô hấp trên và hỗ trợ lựa chọn kháng sinh hiệu quả. Khi có các triệu chứng đau họng kéo dài hoặc nghi ngờ nhiễm khuẩn, người bệnh nên đến các cơ sở y tế uy tín để được bác sĩ chuyên khoa thăm khám và chỉ định xét nghiệm phù hợp.