Xét nghiệm bướu cổ có cần nhịn ăn không và những lưu ý trước khi khám

Xét nghiệm bướu cổ có cần nhịn ăn không là gì?

Bướu cổ là thuật ngữ y khoa dùng để chỉ tình trạng phì đại bất thường về mặt thể tích của tuyến giáp, có thể biểu hiện dưới dạng bướu lan tỏa hoặc bướu nhân giáp. Để xác định nguyên nhân gây bướu cổ cũng như đánh giá ảnh hưởng của bệnh lý lên chức năng chuyển hóa, người bệnh thường được chỉ định thực hiện đồng thời nhiều phương pháp cận lâm sàng khác nhau.

Các phương pháp này bao gồm xét nghiệm máu định lượng hormone tuyến giáp, siêu âm tuyến giáp và sinh thiết tế bào nhân giáp khi có nghi ngờ ác tính. Mỗi phương pháp cận lâm sàng có những nguyên lý kỹ thuật riêng biệt, do đó quy định về việc chuẩn bị trước khi thực hiện, đặc biệt là yêu cầu nhịn ăn uống, cũng có sự khác nhau rõ rệt giữa từng chỉ định cụ thể.

Xét nghiệm hormone tuyến giáp đơn thuần có cần nhịn ăn không

Xét nghiệm máu đánh giá chức năng tuyến giáp là bước quan trọng khi thăm khám bướu cổ, thường bao gồm các chỉ số TSH, FT3 và FT4. Về mặt nguyên lý sinh lý học, nồng độ của các hormone này trong huyết tương không bị thay đổi trực tiếp bởi sự hấp thu đường hay chất đạm từ một bữa ăn thông thường. Do đó, nếu người bệnh chỉ được chỉ định làm riêng các xét nghiệm hormone tuyến giáp hoặc kháng thể tuyến giáp như Anti-TPO, Anti-TG thì không bắt buộc phải nhịn đói hoàn toàn trước khi lấy máu.

Tuy nhiên, các chuyên gia y tế vẫn lưu ý rằng nếu người bệnh ăn một bữa ăn quá giàu chất béo trước giờ lấy máu, nồng độ lipid trong máu tăng cao có thể làm cho mẫu huyết thanh bị đục dạng dưỡng chấp. Hiện tượng huyết thanh đục có thể gây nhiễu phương pháp đo quang hoặc xét nghiệm miễn dịch huỳnh quang tại phòng xét nghiệm, dẫn đến kết quả đọc hormone bị sai lệch. Vì vậy, dù không cần nhịn đói khắt khe, người bệnh vẫn được khuyên nên tránh các thức ăn nhiều dầu mỡ trước khi lấy mẫu.

Lý do người khám bướu cổ thường được khuyên nhịn ăn sáng

Trên thực tế lâm sàng, người có bướu cổ hiếm khi chỉ được kiểm tra riêng một vài chỉ số hormone giáp. Bác sĩ chuyên khoa Nội tiết thường chỉ định một bộ xét nghiệm tổng quát để đánh giá toàn diện tình trạng sức khỏe, tìm nguyên nhân gây bệnh hoặc kiểm tra những ảnh hưởng của rối loạn tuyến giáp lên các cơ quan chuyển hóa khác.

Bộ xét nghiệm này thường bao gồm đo đường huyết lúc đói, định lượng bộ mỡ máu gồm cholesterol toàn phần, triglycerid, men gan và chức năng lọc của thận. Những chỉ số sinh hóa chuyển hóa này chịu ảnh hưởng trực tiếp và rất mạnh mẽ bởi thức ăn vừa nạp vào cơ thể. Việc ăn sáng trước khi lấy máu sẽ làm tăng vọt lượng đường và chất béo tự do trong máu, khiến kết quả xét nghiệm sinh hóa không còn phản ánh đúng tình trạng chuyển hóa cơ bản của người bệnh. Do đó, khi chưa biết trước danh mục xét nghiệm cụ thể, việc nhịn ăn từ 8 đến 12 tiếng là lựa chọn an toàn và thuận tiện nhất để tránh phải dời lịch hoặc lấy máu lại vào ngày khác.

Yêu cầu nhịn ăn đối với siêu âm và sinh thiết bướu cổ

Bên cạnh các xét nghiệm sinh hóa máu, quy trình thăm khám bướu cổ còn bao gồm các thăm dò hình ảnh học và thủ thuật can thiệp mô học để xác định tính chất lành tính hay ác tính của nhân giáp.

Siêu âm tuyến giáp là phương pháp chẩn đoán hình ảnh phổ biến nhất, sử dụng sóng siêu âm để quan sát kích thước, mật độ nhu mô và các nốt bất thường trong tuyến giáp. Phương pháp này hoàn toàn không phụ thuộc vào đường tiêu hóa, vì vậy người bệnh có thể ăn uống bình thường trước khi vào phòng siêu âm.

Tương tự, thủ thuật chọc hút tế bào tuyến giáp bằng kim nhỏ hay còn gọi là sinh thiết FNA cũng không đòi hỏi người bệnh phải nhịn đói. Trên thực tế, người bệnh được khuyến khích ăn một bữa nhẹ thanh đạm trước khi chọc hút kim để giữ mức đường huyết ổn định, giảm thiểu cảm giác căng thẳng, hồi hộp hoặc nguy cơ choáng ngất do hạ đường huyết trong khi bác sĩ thực hiện thủ thuật tại vùng cổ.

Những điều cần kiêng và chuẩn bị trước khi lấy mẫu máu

Để các xét nghiệm tuyến giáp và xét nghiệm máu liên quan đạt độ chính xác tối ưu, người bệnh cần lưu ý một số yếu tố có khả năng gây nhiễu kết quả xét nghiệm.

Đầu tiên là việc sử dụng các chất kích thích như rượu, bia, nước ngọt có ga, trà đặc và cà phê trong vòng 24 giờ trước khi khám. Các chất này có thể kích thích hệ thần kinh giao cảm và làm thay đổi tạm thời nhịp tim cũng như nồng độ một số chất nội sinh trong máu. Người bệnh chỉ nên uống nước lọc với lượng vừa phải để cung cấp đủ nước cho cơ thể và hỗ trợ thao tác lấy máu tĩnh mạch diễn ra thuận lợi.

Một lưu ý đặc biệt quan trọng là các loại thực phẩm chức năng hoặc viên uống làm đẹp da móng tóc có chứa biotin hay vitamin B7 liều cao. Biotin nồng độ cao trong máu có thể gây can thiệp nghiêm trọng vào kỹ thuật xét nghiệm miễn dịch tuyến giáp, tạo ra kết quả sai lệch như tăng giả nồng độ FT3, FT4 hoặc giảm giả nồng độ TSH. Người bệnh nên chủ động thông báo với bác sĩ về tất cả các loại thuốc và vitamin đang dùng để nhận được hướng dẫn tạm ngừng phù hợp trước khi làm xét nghiệm.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục y khoa đại chúng và không thay thế cho chỉ dẫn trực tiếp từ bác sĩ điều trị hoặc nhân viên y tế tại cơ sở khám bệnh. Người bệnh không nên tự ý ngưng các loại thuốc điều trị bệnh mạn tính đang dùng như thuốc tim mạch hay huyết áp nếu chưa có ý kiến của bác sĩ. Khi đi khám, hãy luôn mang theo toàn bộ đơn thuốc và hồ sơ bệnh án cũ để được tư vấn chính xác.

Tóm tắt

Tóm lại, việc xét nghiệm bướu cổ có cần nhịn ăn hay không phụ thuộc vào loại xét nghiệm cụ thể mà bác sĩ chỉ định. Đối với các xét nghiệm hormone tuyến giáp đơn lẻ hoặc siêu âm, việc nhịn ăn thường không bắt buộc, nhưng lại cần thiết nếu có làm thêm các chỉ số sinh hóa máu khác. Để quá trình thăm khám diễn ra thuận lợi và kết quả đạt độ tin cậy cao, người bệnh nên chủ động trao đổi trước với cơ sở y tế về các xét nghiệm dự kiến thực hiện.