Xét nghiệm ANA là gì và khi nào cần thực hiện

Xét nghiệm ANA là gì?

Xét nghiệm ANA, tên đầy đủ là xét nghiệm kháng thể kháng nhân, là một xét nghiệm miễn dịch học được thực hiện trên mẫu máu tĩnh mạch của người bệnh. Nguyên lý của xét nghiệm dựa trên việc phát hiện các protein kháng thể phản ứng với các thành phần trong nhân tế bào.

Kết quả xét nghiệm ANA thường được báo cáo dưới dạng âm tính hoặc dương tính đi kèm với nồng độ danh định (tỷ lệ pha loãng hay hiệu giá kháng thể) và kiểu hình huỳnh quang (như kiểu viền, kiểu lốm đốm, kiểu đồng nhất). Mặc dù xét nghiệm này có độ nhạy rất cao trong việc tầm soát các bệnh lý tự miễn, kết quả dương tính không đồng nghĩa tuyệt đối với việc người bệnh chắc chắn mắc bệnh. Ngược lại, một số người khỏe mạnh hoặc người cao tuổi vẫn có thể có chỉ số ANA dương tính nhẹ. Do đó, xét nghiệm ANA không được dùng làm căn cứ độc lập để đưa ra chẩn đoán xác định mà phải kết hợp chặt chẽ với triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm bổ sung khác.

Ý nghĩa lâm sàng của chỉ số xét nghiệm ANA

Chỉ số xét nghiệm ANA phản ánh sự hiện diện của các kháng thể bất thường hướng vào nhân tế bào trong huyết thanh. Khi kết quả xét nghiệm trả về là âm tính, khả năng mắc các bệnh tự miễn hệ thống như lupus ban đỏ hệ thống là tương đối thấp. Tuy nhiên, kết quả âm tính không thể loại trừ hoàn toàn tất cả các dạng bệnh lý tự miễn khác, đặc biệt nếu triệu chứng lâm sàng vẫn tiến triển rõ rệt.

Trong trường hợp kết quả xét nghiệm ANA là dương tính, bác sĩ sẽ đánh giá thêm hiệu giá kháng thể và hình thái phân bố huỳnh quang dưới kính hiển vi. Hiệu giá kháng thể càng cao (ví dụ 1:320 hoặc 1:640) thì xác suất liên quan đến bệnh lý tự miễn thực sự càng lớn. Các kiểu hình huỳnh quang khác nhau có thể gợi ý những nhóm bệnh khác nhau, giúp định hướng cho bác sĩ thực hiện tiếp các xét nghiệm kháng thể đặc hiệu như anti-dsDNA, anti-SM, anti-SSA hoặc anti-SSB nhằm chẩn đoán chính xác thực thể bệnh.

Khi nào người bệnh cần thực hiện xét nghiệm ANA

Xét nghiệm ANA thường được chỉ định khi bác sĩ nghi ngờ người bệnh đang gặp phải các rối loạn tự miễn hệ thống dựa trên quá trình thăm khám ban đầu. Người bệnh nên thảo luận với bác sĩ chuyên khoa Cơ xương khớp hoặc Dị ứng – Miễn dịch lâm sàng để được chỉ định xét nghiệm nếu xuất hiện các nhóm biểu hiện kéo dài không rõ nguyên nhân.

Các dấu hiệu phổ biến bao gồm sốt nhẹ dai dẳng, mệt mỏi mạn tính, đau sưng nhiều khớp nhỏ và vừa ở hai bên tay chân, ban đỏ hình cánh bướm xuất hiện trên má và sống mũi khi tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Bên cạnh đó, các triệu chứng như rụng tóc nhiều, hội chứng Raynaud (đầu ngón tay ngón chân tái xanh hoặc tím khi gặp lạnh), khô mắt khô miệng kéo dài, hay tổn thương niêm mạc miệng lặp lại cũng là những căn cứ lâm sàng quan trọng để bác sĩ chỉ định kiểm tra kháng thể kháng nhân.

Quy trình thực hiện và những lưu ý trước khi xét nghiệm ANA

Quá trình thực hiện xét nghiệm ANA tương tự như các xét nghiệm máu thông thường khác. Nhân viên y tế sẽ lấy một lượng máu nhỏ từ tĩnh mạch ở cánh tay người bệnh. Mẫu máu sau đó được chuyển đến phòng xét nghiệm chuyên khoa Miễn dịch để phân tích bằng phương pháp miễn dịch huỳnh quang gián tiếp (IFA) hoặc phương pháp miễn dịch enzym (ELISA).

Trước khi tiến hành xét nghiệm, người bệnh thường không cần bắt buộc phải nhịn ăn, trừ khi xét nghiệm ANA được thực hiện cùng lúc với các xét nghiệm sinh hóa máu khác có yêu cầu nhịn ăn. Tuy nhiên, người bệnh cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ về tất cả các loại thuốc, thực phẩm chức năng hoặc dược liệu đang sử dụng. Một số loại thuốc như thuốc điều trị tăng huyết áp, thuốc chống co giật hoặc thuốc kháng sinh có thể gây ra hiện tượng ANA dương tính giả do hội chứng lupus do thuốc.

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm ANA

Kết quả xét nghiệm ANA có thể bị tác động bởi nhiều yếu tố sinh lý và bệnh lý khác nhau ngoài các bệnh tự miễn hệ thống. Một tỷ lệ nhỏ người khỏe mạnh hoàn toàn, đặc biệt là phụ nữ trên 50 tuổi hoặc người có tiền sử gia đình mắc bệnh tự miễn, có thể có kết quả ANA dương tính nhẹ mà không phát triển bất kỳ bệnh lý nào.

Ngoài ra, các tình trạng nhiễm trùng mạn tính như viêm gan siêu vi B, viêm gan siêu vi C, lao hoặc viêm nội mạc cơ tim nhiễm khuẩn cũng có thể làm xuất hiện kháng thể kháng nhân trong máu. Một số bệnh lý gan tự miễn hoặc bệnh lý tuyến giáp tự miễn như viêm tuyến giáp Hashimoto cũng có khả năng làm tăng chỉ số ANA. Do vậy, việc phân tích kết quả xét nghiệm đòi hỏi sự đánh giá toàn diện của bác sĩ chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Xét nghiệm ANA là công cụ hỗ trợ tầm soát y khoa, không phải là thước đo duy nhất để đưa ra chẩn đoán bệnh lý hay kết luận tình trạng sức khỏe. Người bệnh tuyệt đối không tự ý đọc kết quả, hoảng sợ hoặc tự chẩn đoán bệnh khi thấy chỉ số ANA dương tính. Việc tự mua thuốc điều trị hoặc tự thay đổi liều lượng thuốc đang dùng có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe. Khi nhận được kết quả xét nghiệm, người bệnh cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa để được giải thích chi tiết và xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp.

Tóm tắt

Xét nghiệm ANA là một phương pháp cận lâm sàng quan trọng giúp phát hiện sớm các kháng thể kháng nhân trong máu, hỗ trợ tích cực cho quá trình tầm soát bệnh lý tự miễn. Việc thấu hiểu ý nghĩa xét nghiệm và tuân thủ tư vấn của bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp người bệnh chủ động theo dõi, chẩn đoán chính xác và quản lý sức khỏe một cách an toàn, hiệu quả.