Xét nghiệm 36 dị nguyên: Khái niệm, đối tượng nên làm và quy trình thực hiện

Xét nghiệm 36 dị nguyên

Xét nghiệm 36 dị nguyên là xét nghiệm định lượng hoặc bán định lượng nồng độ kháng thể IgE (Immunoglobulin E) đặc hiệu trong máu đối với 36 loại dị nguyên thường gặp nhất. Khi cơ thể tiếp xúc với chất gây dị ứng, hệ miễn dịch sẽ tạo ra các kháng thể IgE tương ứng gắn trên bề mặt tế bào mast. Khi tái tiếp xúc, sự liên kết giữa dị nguyên và IgE kích thích giải phóng histamine cùng các chất trung gian hóa học gây ra phản ứng viêm.

Việc đo lường chỉ số IgE đặc hiệu giúp đánh giá mức độ nhạy cảm của cơ thể với từng loại dị nguyên riêng biệt. Phương pháp này chỉ cần một lần lấy máu tĩnh mạch, an toàn và không gây nguy cơ bùng phát phản ứng dị ứng cấp tính như các thử nghiệm lẩy da trực tiếp trên cơ thể người bệnh.

Nguyên lý và giá trị y học của xét nghiệm 36 dị nguyên

Phương pháp xét nghiệm 36 dị nguyên dựa trên kỹ thuật miễn dịch phân tích nồng độ IgE đặc hiệu huyết thanh đối với bảng điều khiển bao gồm 36 tác nhân gây dị ứng. Các kháng thể IgE được sản xuất chuyên biệt cho từng loại protein ngoại lai. Khi kết quả xét nghiệm cho thấy nồng độ IgE đặc hiệu tăng cao đối với một dị nguyên cụ thể, điều đó phản ánh cơ thể đã có sự mẫn cảm với tác nhân đó.

So với thử nghiệm lẩy da, xét nghiệm máu 36 dị nguyên sở hữu nhiều ưu điểm vượt trội về độ an toàn. Phương pháp không đòi hỏi người bệnh phải ngưng sử dụng thuốc kháng histamine trước khi thực hiện và hoàn toàn không gây nguy hại cho những người đang có tổn thương da diện rộng như viêm da cơ địa hoặc vảy nến. Kết quả xét nghiệm cung cấp cơ sở dữ liệu khách quan giúp bác sĩ phân loại nhóm dị ứng hô hấp, dị ứng thực phẩm hoặc dị ứng tiếp xúc.

Các nhóm tác nhân chính được kiểm tra trong bảng 36 dị nguyên

Bảng xét nghiệm 36 dị nguyên được thiết kế để bao phủ hầu hết các tác nhân gây dị ứng phổ biến trong đời sống hàng ngày. Các dị nguyên này thường được chia làm hai nhóm chính là dị nguyên đường hô hấp và dị nguyên đường tiêu hóa.

Nhóm dị nguyên đường hô hấp bao gồm mạt bụi nhà, lông và biểu mô thú cưng như chó hay mèo, bào tử nấm mốc, phấn hoa các loại cây và cỏ. Nhóm dị nguyên đường tiêu hóa bao gồm các thực phẩm dễ gây dị ứng như sữa bò, lòng trắng trứng, lòng đỏ trứng, hải sản gồm tôm cua mực, các loại hạt như lạc và đậu nành, lúa mì cùng các loại thịt. Việc khảo sát đồng thời cả hai nhóm giúp phát hiện chính xác nguyên nhân dù biểu hiện xuất hiện ở da, đường hô hấp hay đường tiêu hóa.

Những trường hợp được chỉ định làm xét nghiệm 36 dị nguyên

Xét nghiệm 36 dị nguyên thường được bác sĩ chỉ định cho những đối tượng có dấu hiệu nghi ngờ dị ứng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần nhưng chưa rõ nguyên nhân cụ thể. Người bệnh gặp các triệu chứng đường hô hấp mạn tính như hắt hơi liên tục, nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, ho dai dẳng hoặc hen suyễn có yếu tố kích thích từ môi trường thường được khuyên nên thực hiện sàng lọc.

Ngoài ra, những trường hợp có biểu hiện ngoài da như mề đay mạn tính, ngứa ngáy, viêm da cơ địa tiến triển dai dẳng hoặc người xuất hiện phản ứng sau khi ăn các loại thực phẩm lạ cũng là đối tượng phù hợp. Xét nghiệm này đặc biệt hữu ích ở trẻ em và người già, những nhóm đối tượng khó thực hiện thử nghiệm phản ứng da trực tiếp hoặc đang trong giai đoạn điều trị thuốc mạn tính không thể tạm ngừng thuốc.

Quy trình thực hiện và các lưu ý trước khi xét nghiệm

Quy trình làm xét nghiệm 36 dị nguyên diễn ra tương tự như các xét nghiệm máu thông thường. Nhân viên y tế sẽ lấy một lượng máu nhỏ từ tĩnh mạch tay của người bệnh, sau đó mẫu máu được đưa vào máy phân tích miễn dịch tự động để đo nồng độ IgE đặc hiệu.

Trước khi lấy máu xét nghiệm, người bệnh thường không bắt buộc phải nhịn ăn hoàn toàn trừ khi có phối hợp với các xét nghiệm sinh hóa máu khác. Điểm thuận lợi lớn là các thuốc chống dị ứng như kháng histamine thế hệ mới không làm ảnh hưởng đến nồng độ IgE trong máu, do đó người bệnh không cần dừng thuốc đột ngột. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc corticosteroid liều cao kéo dài có thể làm giảm nồng độ miễn dịch, vì vậy người bệnh nên thông báo đầy đủ tiền sử dùng thuốc cho bác sĩ trước khi tiến hành lấy máu.

Lưu ý an toàn

Kết quả xét nghiệm 36 dị nguyên phản ánh tình trạng mẫn cảm miễn dịch của cơ thể nhưng không thay thế hoàn toàn chẩn đoán lâm sàng của bác sĩ. Nồng độ IgE tăng cao không đồng nghĩa chắc chắn người bệnh sẽ xuất hiện triệu chứng rầm rộ trên thực tế khi tiếp xúc. Ngược lại, một số phản ứng không qua trung gian IgE vẫn có thể xảy ra. Người bệnh tuyệt đối không tự ý cắt bỏ quá nhiều thực phẩm hoặc tự điều trị thuốc dựa trên kết quả xét nghiệm mà cần trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa dị ứng miễn dịch.

Tóm tắt

Xét nghiệm 36 dị nguyên là giải pháp sàng lọc hiệu quả và an toàn giúp xác định các tác nhân gây dị ứng phổ biến trong môi trường và thực phẩm. Việc xác định đúng dị nguyên tạo điều kiện cho người bệnh chủ động phòng ngừa và phối hợp cùng bác sĩ xây dựng kế hoạch kiểm soát sức khỏe tối ưu.