Xạ trị ung thư tuyến giáp và những điều người bệnh cần biết

Xạ trị ung thư tuyến giáp

Tuyến giáp là một tuyến nội tiết nằm ở vùng trước cổ, có chức năng tiết hormone điều hòa chuyển hóa của cơ thể. Khi xuất hiện khối u ác tính, phẫu thuật cắt bỏ một phần hoặc toàn bộ tuyến giáp thường là bước điều trị ban đầu. Tuy nhiên, để loại bỏ hoàn toàn các mô tuyến giáp còn sót lại hoặc các tế bào ung thư di căn đến hạch lympho vùng cổ và các cơ quan xa, bác sĩ thường chỉ định phương pháp xạ trị.

Trong ung thư tuyến giáp, liệu pháp i-ốt phóng xạ I-131 đóng vai trò chủ đạo đối với thể nhú và thể nang, tận dụng đặc tính hấp thu i-ốt tự nhiên của tế bào tuyến giáp. Trong khi đó, xạ trị chùm tia ngoài sử dụng nguồn bức xạ năng lượng cao chiếu trực tiếp từ bên ngoài vào vùng tổn thương, thường dành cho thể không biệt hóa hoặc các trường hợp xâm lấn rộng. Xạ trị đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ kiểm soát bệnh, kéo dài thời gian sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Các phương pháp xạ trị ung thư tuyến giáp phổ biến

Hiện nay trong y khoa áp dụng hai phương pháp xạ trị chính cho ung thư tuyến giáp bao gồm liệu pháp i-ốt phóng xạ I-131 và xạ trị chùm tia ngoài.

Liệu pháp i-ốt phóng xạ I-131 là hình thức xạ trị trong, nơi người bệnh uống i-ốt phóng xạ dưới dạng dung dịch hoặc viên nén. Do tế bào tuyến giáp có đặc tính hấp thụ i-ốt rất mạnh, I-131 sẽ tập trung tại các mô tuyến giáp còn sót lại và các tế bào ung thư di căn để phát ra bức xạ tiêu diệt chúng mà ít ảnh hưởng đến các cơ quan khác trong cơ thể. Phương pháp này đạt hiệu quả cao ở ung thư tuyến giáp thể nhú và thể nang.

Xạ trị chùm tia ngoài sử dụng máy gia tốc tuyến tính để chiếu tia bức xạ năng lượng cao từ bên ngoài vào vùng cổ hoặc vị trí di căn. Phương pháp này thường được chỉ định khi ung thư tuyến giáp thuộc thể không biệt hóa, thể tủy, hoặc khi tế bào ung thư không còn khả năng bắt i-ốt phóng xạ. Bác sĩ chuyên khoa ung bướu sẽ lập kế hoạch chiếu tia chính xác nhằm tối ưu hóa liều xạ vào khối u và bảo vệ các cấu trúc lành xung quanh như tủy sống, thực quản và khí quản.

Chỉ định và mục đích điều trị của xạ trị tuyến giáp

Bác sĩ chuyên khoa sẽ quyết định chỉ định xạ trị tuyến giáp dựa trên bản chất mô bệnh học, giai đoạn bệnh, tuổi tác và nguy cơ tái phát của từng người bệnh.

Xạ trị bằng i-ốt phóng xạ I-131 thường được thực hiện sau phẫu thuật cắt toàn bộ tuyến giáp với các mục đích cụ thể. Thứ nhất là tiêu diệt mô tuyến giáp lành còn sót lại sau mổ nhằm tạo thuận lợi cho việc theo dõi tái phát qua xét nghiệm thyroglobulin máu. Thứ hai là điều trị bổ trợ nhằm tiêu diệt các ổ vi di căn tiềm ẩn ở chuỗi hạch cổ. Thứ ba là điều trị triệt căn hoặc giảm nhẹ đối với các trường hợp ung thư tuyến giáp đã di căn xa tới phổi hoặc xương.

Đối với xạ trị chùm tia ngoài, mục đích chính là kiểm soát khối u tại chỗ khi không thể phẫu thuật triệt để, ngăn chặn u xâm lấn chèn ép đường thở, đường nuốt hoặc giảm đau đớn trong các trường hợp di căn xương. Quyết định áp dụng liệu pháp nào luôn đòi hỏi sự đánh giá toàn diện từ hội đồng đa chuyên khoa gồm bác sĩ phẫu thuật, bác sĩ nội tiết và bác sĩ y học hạt nhân.

Quy trình chuẩn bị và lưu ý an toàn phóng xạ

Chuẩn bị đúng cách trước khi điều trị bằng i-ốt phóng xạ I-131 là yếu tố quyết định để liệu pháp đạt hiệu quả cao nhất. Người bệnh thường được hướng dẫn tuân thủ chế độ ăn kiêng ít i-ốt trong khoảng hai tuần trước khi uống thuốc, tránh các thực phẩm như hải sản, muối i-ốt, sản phẩm từ sữa và một số loại thực phẩm chế biến sẵn. Ngoài ra, mức độ hormone kích thích tuyến giáp TSH trong máu cần được tăng cao bằng cách tạm ngừng hormone thay thế levothyroxine hoặc tiêm TSH tái tổ hợp theo chỉ định của bác sĩ nội tiết.

Về an toàn phóng xạ, sau khi uống I-131, cơ thể người bệnh sẽ phát ra một lượng bức xạ nhất định qua tuyến mồ hôi, nước tiểu và nước bọt. Do đó, người bệnh cần thực hiện cách ly tại phòng bệnh chuyên dụng hoặc tại nhà theo đúng khoảng thời gian bác sĩ khuyến cáo. Cần giữ khoảng cách an toàn với người xung quanh, đặc biệt là phụ nữ mang thai và trẻ nhỏ, sử dụng đồ dùng cá nhân riêng biệt, uống nhiều nước và đi tiểu thường xuyên để thải nhanh lượng phóng xạ dư thừa ra khỏi cơ thể.

Tác dụng phụ có thể gặp và biện pháp chăm sóc

Mặc dù xạ trị ung thư tuyến giáp tương đối an toàn, người bệnh vẫn có thể gặp một số tác dụng phụ không mong muốn trong và sau quá trình điều trị.

Với liệu pháp i-ốt phóng xạ I-131, các triệu chứng thường gặp bao gồm sưng đau nhẹ vùng cổ, khô miệng, thay đổi vị giác, buồn nôn hoặc mệt mỏi tạm thời. Nguyên nhân là do tuyến nước bọt cũng hấp thu một lượng nhỏ i-ốt. Để giảm bớt tình trạng khô miệng, người bệnh có thể nhai kẹo cao su không đường hoặc ngậm kẹo chua sau khi uống I-131 khoảng 24 giờ để kích thích tiết nước bọt.

Với xạ trị chùm tia ngoài, tác dụng phụ có thể bao gồm đỏ da vùng cổ, đau họng, khó nuốt, khàn tiếng và mệt mỏi toàn thân. Bệnh nhân nên giữ vệ sinh da vùng cổ nhẹ nhàng, tránh chà xát hay dùng mỹ phẩm chứa chất kích ứng, ăn thức ăn mềm, lỏng, ấm và chia nhỏ bữa ăn. Mọi tác dụng phụ cần được thông báo kịp thời cho bác sĩ điều trị để được hướng dẫn xử trí y khoa phù hợp, tuyệt đối không tự ý dùng thêm thuốc ngoài chỉ định.

Lưu ý an toàn

Thông tin về xạ trị ung thư tuyến giáp mang tính chất giáo dục và tham khảo y khoa tổng quan, không thay thế cho tư vấn, chẩn đoán hay phác đồ điều trị trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa. Mỗi bệnh nhân ung thư tuyến giáp có đặc điểm sinh học u, giai đoạn bệnh và thể trạng riêng biệt, do đó phác đồ xạ trị và liều lượng phóng xạ phải do bác sĩ y học hạt nhân và bác sĩ ung bướu quyết định. Người bệnh tuyệt đối không tự ý thay đổi liều thuốc hormone, không tự mua các sản phẩm hỗ trợ chưa qua kiểm chứng và luôn thảo luận kỹ với y bác sĩ về các nguy cơ, lợi ích trước khi tiến hành điều trị.

Tóm tắt

Xạ trị ung thư tuyến giáp, đặc biệt là phương pháp i-ốt phóng xạ I-131, mang lại hiệu quả cao trong việc tiêu diệt tế bào ung thư còn sót lại và phòng ngừa tái phát. Việc chuẩn bị kỹ lưỡng về tâm lý, dinh dưỡng ít i-ốt và tuân thủ nguyên tắc an toàn phóng xạ sẽ giúp quá trình điều trị diễn ra thuận lợi. Người bệnh nên giữ tinh thần lạc quan, tái khám định kỳ và phối hợp chặt chẽ với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa để bảo vệ sức khỏe lâu dài.