Vỡ tử cung trong thai kỳ: Dấu hiệu cảnh báo và cách xử trí

Vỡ tử cung trong thai kỳ là gì?

Tử cung là cơ quan cơ trơn dày dặn có khả năng giãn nở vượt bậc để chứa đựng và nuôi dưỡng thai nhi trong suốt thai kỳ. Tình trạng vỡ tử cung được định nghĩa là sự mất liên tục hoàn toàn hoặc một phần của thành cơ tử cung, có thể xảy ra trong những tháng cuối mang thai hoặc phổ biến nhất là trong giai đoạn chuyển dạ sinh nở. Khi thành tử cung bị rách, thai nhi, bánh nhau và lượng máu lớn có thể tràn vào khoang phúc mạc của người mẹ, dẫn đến sốc mất máu cấp tính và suy tuần hoàn nghiêm trọng.

Về mặt lâm sàng, vỡ tử cung được chia thành vỡ tử cung hoàn toàn khi tổn thương đi qua toàn bộ các lớp cơ và phúc mạc, và vỡ tử cung không hoàn toàn khi lớp phúc mạc tạng bên ngoài vẫn còn nguyên vẹn. Đây là biến cố cần sự hỗ trợ của các chuyên gia sản phụ khoa và phẫu thuật viên giàu kinh nghiệm để đảm bảo an toàn tối đa cho mẹ và bé.

Những yếu tố nguy cơ dẫn đến vỡ tử cung khi mang thai

Nguyên nhân hàng đầu dẫn đến vỡ tử cung là sự hiện diện của vết sẹo phẫu thuật cũ trên cơ tử cung, phổ biến nhất là từ các lần mổ lấy thai trước đó hoặc phẫu thuật bóc nhân xơ tử cung, tạo hình tử cung. Vùng mô sẹo thường xơ cứng, giảm tính co giãn và kém chịu lực khi thai nhi lớn dần. Ngoài ra, nguy cơ tăng cao ở thai phụ sinh nở nhiều lần làm cơ tử cung nhão và mỏng dần, thai quá to gây căng dãn buồng tử cung quá mức, đa thai hoặc đa ối.

Bên cạnh yếu tố cơ địa và tiền sử sản khoa, sự bất tương xứng giữa kích thước khung chậu của người mẹ và đầu thai nhi cũng tạo lực cản lớn trong quá trình chuyển dạ. Sự cản trở này khiến đoạn dưới tử cung bị kéo dài và mỏng đi bất thường dưới áp lực co bóp mạnh, dễ dẫn đến dọa vỡ rồi vỡ tử cung thực sự nếu không có can thiệp ngoại khoa kịp thời. Việc sử dụng thuốc tăng co tử cung không đúng chỉ định hoặc can thiệp thủ thuật sản khoa thô bạo cũng là những yếu tố rủi ro đã được y văn ghi nhận.

Triệu chứng và dấu hiệu cảnh báo vỡ tử cung thai phụ cần chú ý

Quá trình vỡ tử cung trong chuyển dạ thường diễn tiến qua hai giai đoạn là dọa vỡ và vỡ tử cung hoàn toàn. Ở giai đoạn dọa vỡ, thai phụ thường trải qua các cơn co thắt tử cung dồn dập, mạnh mẽ và gây đau đớn dữ dội liên tục, không có khoảng nghỉ rõ ràng. Khám thực thể có thể thấy đoạn dưới tử cung căng phồng, tạo nên vòng thắt Bandl ngăn cách giữa thân và đoạn dưới tử cung, hai dây chằng tròn căng cứng như sợi dây đàn.

Khi tử cung đã vỡ, cơn đau bụng thường nhói lên đột ngột như có vật sắc nhọn xé rách bên trong ổ bụng, sau đó cơn co tử cung biến mất hoàn toàn và người mẹ cảm thấy bớt đau tạm thời nhưng nhanh chóng rơi vào trạng thái mệt lả. Tim thai suy đột ngột hoặc mất hoàn toàn nhịp đập, thai nhi có thể thoát một phần hoặc toàn bộ vào khoang phúc mạc khiến hình dạng bụng sản phụ biến đổi bất thường. Thai phụ có biểu hiện chảy máu âm đạo lượng nhiều hoặc ít tùy thuộc vào vị trí tổn thương, kèm theo dấu hiệu tụt huyết áp, mạch nhanh nhỏ, da xanh xao và vã mồ hôi do mất máu trong.

Quy trình xử trí y khoa cấp cứu khi xảy ra biến cố

Vỡ tử cung là tình huống cấp cứu tối khẩn cấp trong sản khoa, đòi hỏi đội ngũ y bác sĩ tại phòng mổ phải phối hợp nhịp nhàng và hành động ngay lập tức để cứu sống mẹ và thai nhi. Ngay khi có chẩn đoán xác định hoặc nghi ngờ cao độ, thai phụ sẽ được chuyển thẳng đến phòng phẫu thuật để thực hiện mổ mở bụng cấp cứu, song song với việc thiết lập đường truyền hồi sức chống sốc mất máu, truyền dịch và chuẩn bị máu tương thích.

Mục tiêu phẫu thuật là đưa thai nhi ra ngoài càng nhanh càng tốt để hạn chế tối đa nguy cơ ngạt và tổn thương não bộ cho em bé. Tiếp theo, phẫu thuật viên sẽ kiểm tra toàn diện tổn thương tại tử cung, đánh giá mức độ rách của cơ tử cung, tổn thương mạch máu lớn hay cơ quan lân cận như bàng quang. Nếu vết rách gọn gàng, mép mô còn nuôi dưỡng tốt và người mẹ còn nguyện vọng sinh nở, bác sĩ sẽ tiến hành khâu bảo tồn tử cung. Ngược lại, nếu tổn thương dập nát phức tạp, nhiễm trùng hoặc chảy máu không kiểm soát, phẫu thuật cắt tử cung bán phần hoặc toàn phần sẽ được chỉ định để cứu tính mạng người mẹ.

Biện pháp dự phòng biến cố vỡ tử cung cho sản phụ

Để giảm thiểu nguy cơ tai biến vỡ tử cung, công tác chăm sóc tiền sản đóng vai trò quyết định ngay từ những tuần đầu của thai kỳ. Thai phụ từng có vết mổ cũ trên tử cung cần thông báo chi tiết cho bác sĩ về số lần mổ, lý do phẫu thuật trước đây và thời gian giữa các lần mang thai. Khoảng cách an toàn khuyến nghị giữa lần sinh mổ trước và lần thụ thai tiếp theo thường từ 18 đến 24 tháng để vết sẹo cơ tử cung có đủ thời gian liền sẹo bền vững.

Trong suốt thai kỳ, thai phụ cần tuân thủ lịch khám thai định kỳ theo hướng dẫn chuyên môn để đánh giá sự phát triển của thai, vị trí bám của bánh nhau và tình trạng vết mổ cũ qua siêu âm chuyên khoa. Đối với các trường hợp có nguy cơ cao, bác sĩ sản khoa sẽ tư vấn kế hoạch sinh chủ động, lựa chọn phương thức sinh mổ chủ động trước thời điểm bắt đầu chuyển dạ tự nhiên để loại bỏ nguy cơ nứt vỡ vết mổ. Mọi can thiệp chuyển dạ trên thai phụ có sẹo mổ tử cung đều phải được thực hiện tại các bệnh viện có đầy đủ phương tiện phẫu thuật và hồi sức cấp cứu.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa, không thay thế cho việc chẩn đoán, đánh giá lâm sàng hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa. Khi mang thai, đặc biệt là thai kỳ có sẹo mổ cũ, thai phụ tuyệt đối không được tự ý sử dụng các thuốc kích thích co bóp tử cung hay áp dụng các phương pháp dân gian mà không có chỉ định y tế. Nếu xuất hiện bất kỳ cơn đau bụng bất thường hoặc ra máu âm đạo, cần đến ngay cơ sở y tế có khoa sản gần nhất.

Tóm tắt

Vỡ tử cung là biến cố sản khoa nặng nề nhưng có thể chủ động phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro thông qua theo dõi y tế chặt chẽ. Thai phụ có tiền sử mổ lấy thai hoặc can thiệp phẫu thuật tại tử cung cần chia sẻ đầy đủ tiền sử với bác sĩ chuyên khoa phụ sản, tuân thủ lịch khám định kỳ và nhập viện theo dõi đúng thời điểm để đảm bảo thai kỳ an toàn.