Virus zika lây qua đường nào và những lưu ý quan trọng

Virus zika lây qua đường nào là gì?

Virus zika được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1947 trên loài khỉ tại rừng Zika thuộc Uganda, sau đó ghi nhận các ca nhiễm trên người tại châu Phi và châu Á. Đến năm 2015, sự bùng phát mạnh mẽ của dịch bệnh tại khu vực châu Mỹ đã thu hút sự chú ý của toàn thế giới do mối liên hệ chặt chẽ giữa virus và chứng đầu nhỏ bẩm sinh ở trẻ sơ sinh.

Virus zika cùng chi với các loại virus gây bệnh sốt xuất huyết dengue, viêm não Nhật Bản và sốt vàng da. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus nhân lên và gây ra các phản ứng viêm nhẹ ở phần lớn cá thể khỏe mạnh. Tuy nhiên, khả năng vượt qua hàng rào nhau thai của virus zika khiến nó trở thành mối đe dọa đặc biệt đối với sự phát triển hệ thần kinh thai nhi, đòi hỏi sự theo dõi thận trọng từ y tế cộng đồng.

Các con đường lây truyền chính của virus zika

Đường lây truyền phổ biến và nguy hiểm nhất của virus zika là qua vết đốt của muỗi Aedes bị nhiễm bệnh, đặc biệt là loài muỗi vằn Aedes aegypti và Aedes albopictus. Đây cũng là những loài muỗi trung gian truyền bệnh sốt xuất huyết dengue và sốt chikungunya. Muỗi thường hoạt động mạnh và đốt người vào ban ngày, nhiều nhất là sáng sớm và chiều tối.

Bên cạnh muỗi đốt, virus zika còn có khả năng lây truyền qua đường tình dục do virus có thể tồn tại trong tinh dịch và dịch tiết sinh dục trong thời gian dài. Người mang virus hoàn toàn có thể truyền bệnh cho bạn tình ngay cả khi không có triệu chứng lâm sàng.

Ngoài ra, phụ nữ mang thai bị nhiễm virus zika có thể truyền virus sang thai nhi qua nhau thai hoặc trong quá trình chuyển dạ. Virus zika cũng có thể lây truyền qua đường truyền máu hoặc tiếp xúc trực tiếp với máu của người nhiễm bệnh, dù con đường này ít gặp hơn.

Triệu chứng nhận biết và các biến chứng cần lưu ý

Đa số các trường hợp nhiễm virus zika thường không biểu hiện triệu chứng hoặc chỉ xuất hiện triệu chứng nhẹ kéo dài từ 2 đến 7 ngày. Các dấu hiệu thường gặp bao gồm sốt nhẹ, phát ban dát sần trên da, viêm kết mạc mắt đỏ không mủ, đau mỏi khớp, đau cơ và đau đầu mệt mỏi.

Do biểu hiện lâm sàng thường nhẹ và dễ nhầm lẫn với sốt xuất huyết hoặc sốt rét, nhiều người bệnh không nhận biết được mình đang mang mầm bệnh. Tuy nhiên, mức độ nguy hiểm thực sự của virus zika nằm ở các biến chứng liên quan đến thai kỳ và hệ thần kinh.

Nhiễm virus zika ở phụ nữ có thai có thể dẫn đến hội chứng zika bẩm sinh ở trẻ sơ sinh, đặc trưng bởi tật đầu nhỏ, tổn thương nhu mô não, khuyết tật mắt và suy giảm thính lực. Ở người trưởng thành, một số ít trường hợp nhiễm virus zika có mối liên hệ với hội chứng Guillain-Barré, một rối loạn tự miễn gây yếu cơ và liệt thần kinh ngoại biên.

Hướng chăm sóc và xử trí y tế khi nghi ngờ nhiễm bệnh

Hiện nay chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu và cũng chưa có vắc xin được phê duyệt rộng rãi để phòng ngừa virus zika. Do đó, việc chăm sóc người nghi nhiễm chủ yếu là hỗ trợ cơ thể hồi phục tự nhiên và theo dõi sát các diễn biến bất thường.

Người bệnh cần dành thời gian nghỉ ngơi, uống đủ nước để hạn chế mất nước và dinh dưỡng đầy đủ. Trong trường hợp cần giảm sốt và giảm đau khớp, bác sĩ thường cân nhắc chỉ định paracetamol.

Cần tuyệt đối tránh tự ý sử dụng aspirin hoặc các thuốc chống viêm không steroid khác khi chưa loại trừ hoàn toàn sốt xuất huyết dengue, nhằm hạn chế tối đa nguy cơ xuất huyết tiêu hóa nguy hiểm. Mọi can thiệp điều trị cho phụ nữ mang thai hoặc bệnh nhân có biểu hiện yếu cơ cần được thực hiện trực tiếp tại bệnh viện chuyên khoa.

Biện pháp chủ động phòng ngừa virus zika hiệu quả

Do muỗi là véc-tơ truyền bệnh chủ yếu, kiểm soát muỗi và bọ gậy là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất. Mỗi gia đình nên thường xuyên lật úp các dụng cụ chứa nước đọng, dọn dẹp phế thải xung quanh nhà, thả cá diệt lăng quăng và đậy kín các chum vại trữ nước sinh hoạt.

Mỗi cá nhân cần chủ động bảo vệ bản thân khỏi muỗi đốt bằng cách mặc quần áo dài tay sáng màu, ngủ màn cả ban ngày lẫn ban đêm, sử dụng kem xua muỗi chứa hoạt chất an toàn và lắp lưới chống muỗi tại các cửa sổ, cửa thông gió.

Để phòng lây truyền qua đường tình dục, các cặp vợ chồng nên sử dụng bao cao su đúng cách, đặc biệt là khi một trong hai người vừa trở về từ vùng có dịch lưu hành. Phụ nữ mang thai hoặc đang có kế hoạch mang thai cần hết sức thận trọng, tránh di chuyển đến những khu vực đang bùng phát dịch zika.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp. Không tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc giảm đau, hạ sốt khi chưa có tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn. Phụ nữ mang thai xuất hiện triệu chứng nghi ngờ cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và siêu âm đánh giá định kỳ.

Tóm tắt

Bệnh do virus zika phần lớn có diễn tiến nhẹ nhưng lại tiềm ẩn rủi ro nghiêm trọng đối với phụ nữ mang thai và thai nhi. Nhận biết chính xác các con đường lây truyền, chủ động diệt muỗi, phòng tránh muỗi đốt và quan hệ tình dục an toàn là các biện pháp cốt lõi để bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng.